• Programy
  • Hotele
  • Pogoda
  • Miejsca
  • Informacje
  • Inspiracje
Informacje ogólne
Strefa czasowa
GMT +7
Stolica
Phnom Penh
Język
Językiem urzędowym Kambodży jest khmerski, należący do grupy językowej mon-khmer i rodziny języków austroazjatyckich. Język ten posługuje się pismem alfabetyczno-sylabicznym. Językiem khmerskim włada w obrębie Kambodży około 12 milionów osób. Inne języki, jakie często spotyka się na terenie tego kraju to angielski, francuski oraz chiński.
Waluta
riel kambodżański (KHR)

1 USD – 4 062 KHR
1 EUR – 4 330 KHR
1 PLN – 945 KHR

Aktualny kurs walut można sprawdzić na stronie NBP: https://nbp.pl/statystyka-i-sprawozdawczosc/kursy/tabela-a/
Powierzchnia
181 035 km2
Populacja
15,14 mln

Informacje praktyczne

Informacje wizowe i opłaty lotniskowe
Obywatele RP muszą posiadać wizę turystyczną w trakcie pobytu w Kambodży. Wizę można uzyskać odpowiednio wcześniej w ambasadzie Kambodży np. w Berlinie, przez Internet pod adresem: www.evisa.gov.kh lub bezpośrednio na przejściu granicznym. Aby otrzymać wizę potrzebny jest paszport ważny jeszcze przez pół roku od planowanej daty wjazdu do Kambodży, jedno zdjęcie paszportowe i wypełniony wniosek wizowy. Koszt wizy uzyskanej na lotnisku wynosi 30 USD. Za wyrobienie wizy przez Internet płaci się 7 USD więcej. Władze Kambodży wymagają także wypełnienia elektronicznej karty imigracyjnej w ciągu 7 dni przed datą wjazdu poprzez stronę https://www.arrival.gov.kh/ – wygenerowaną kartę z kodem QR należy okazać podczas procedury imigracyjnej.

Biuro Podróży nie ponosi odpowiedzialności za nieotrzymanie wizy do krajów, w których odbywa się impreza turystyczna, oraz krajów tranzytowych. Zdobycie wizy leży w 100% po stronie uczestników wyjazdu.
Szczepienia
Przed wyjazdem do Kambodży zaleca się szczepienia przeciwko błonicy i tężcowi, durowi brzusznemu oraz wirusowemu zapaleniu wątroby typu A i B. Brak szczepień obowiązkowych.
Napiwki
W Kambodży zostawianie napiwków nie jest wymagane, a system napiwków nie upowszechnił się tutaj do tego stopnia, co w bardziej popularnych kierunkach turystycznych. Nie istnieje z góry ustalona wysokość stawek, jest to raczej kwestia indywidualna. Mimo to, zostawienie dolara lub dwóch napiwku zawsze będzie mile widziane, zwłaszcza z dodatkowym komentarzem i uśmiechem nagradzającym świetną obsługę. Przyjęło się zostawianie napiwków lokalnym przewodnikom słabo opłacanym przez agencje turystyczne, kierowcom, kelnerom, pokojówkom czy bagażowym.
Ceny jedzenia
W miejscach turystycznych jedzenie jest o wiele droższe, dlatego najlepiej stołować się tam, gdzie jadają mieszkańcy. Jedzenie uliczne pod względem warunków sanitarnych nie stoi tutaj na tak wysokim poziomie jak w Tajlandii, jednak warte jest spróbowania, a przy okazji odpowiednio tańsze. Najdrożej jest w największych miejscowościach i w pobliżu atrakcji turystycznych oraz w eleganckich restauracjach czy w miejscach, gdzie serwuje się dania kuchni europejskich.

Przykładowe ceny jedzenia:

Duża butelka wody mineralnej – 1 USD
Potrawka z kurczaka w restauracji – ok. 4 USD
Koktajl na bazie kokosa – 2 USD
Kawa ze skondensowanym mleczkiem– 1 USD
Piwo Angkor w lokalu – 1 USD
Jedzenie
Nieodparty wpływ na kuchnie Kambodży miały sąsiadujące z nią kraje, czyli przede wszystkim Tajlandia i Wietnam, a dodatkowo w tutejszych tradycjach kulinarnych wiele pochodzi od francuskiego kolonizatora.

Podstawowym produktem w jadłospisie mieszkańców Kambodży jest ryż, który występuje w rozmaitych odmianach np. jaśminowej, dzikiej, brązowej czy kleistej. Ta ostatnia odmiana najczęściej spożywana jest w formie deseru, zazwyczaj z owocami i mleczkiem kokosowym. Ryż jada się tutaj właściwie do każdego posiłku, nawet na śniadanie! Na obiad serwuje się go ze świeżą grillowaną rybą lub z zupą. Wiele ze spożywanych w Kambodży ryb pochodzi z jeziora Tonle Sap lub z potężnego Mekongu. Z mięs dość popularne są kurczak i wieprzowina. Dania przyprawia się sezonowymi ziołami i podaje z sałatką z lokalnych warzyw.

Na stołach królują ponadto owoce tropikalne, przede wszystkim duriany, mangostany i pigwice. Oprócz tego mieszkańcy Kambodży chętnie sięgają po kokosy, papaje, ananasy, arbuzy czy banany. Niezwykle charakterystycznym dodatkiem kulinariów kambodżańskich jest prahok, czyli sfermentowana pasta rybna o niecodziennym smaku i aromacie. Do najpopularniejszych potraw kambodżańskich należą m.in. amok (rodzaj curry na mleku kokosowym przyrządzonego, opcjonalnie, z kurczaka, ryby lub krewetek z dodatkiem warzyw) czy Somlah Machou, czyli słodko-kwaśna zupa z kurczakiem lub rybą.
Ciekawostki
  • Najpopularniejszy środek transportu do motorower/skuter, których w samej stolicy jeździ ponad milion, co jest liczbą imponującą, jeśli weźmie się pod uwagę fakt, że Phnom Penh ma nieco ponad półtorej miliona mieszkańców!
  • Na targach żywności czy rynkach napoje np. soki serwuje się tutaj w plastikowych woreczkach z małą słomką.
  • Flaga Kambodży jest jedną z dwóch flag narodowych na świecie przedstawiających budowlę. W przypadku flagi kambodżańskiej jest to słynna świątynia Angkor.
  • W Kambodży nie ma zwyczaju obchodzenia urodzin. Co więcej, osoby starsze często nie znają nawet swojej daty urodzenia.
  • Kambodża jest jednym z najbardziej zaminowanych krajów na świecie. Prawdopodobnie jeszcze wiele lat potrwa oczyszczanie tego kraju z min – tak, aby był on w pełni bezpieczny na mniej turystycznych terenach.
  • Jezioro kambodżańskie Tonle Sap jest największym jeziorem w całej Azji Południowo-Wschodniej.
  • W Kambodży rozwijała się dyscyplina sportowa, a właściwie sztuka walki o nazwie Bokator związana z kulturą khmerską.
  • Kambodżańska ludność jest niezwykle młoda – ponad połowa mieszkańców tego kraju to kilkunastolatkowie!
  • W niewielu kambodżańskich domach można znaleźć lodówkę, a energia elektryczna nie należy tutaj do najtańszych, dlatego ludzie starają się gromadzić i spożywać żywność na bieżąco, bez konieczności jej przechowywania.
  • Biały kolor uważany jest za żałobny – nie należy dawać prezentów w tym kolorze.
  • Stawiając naczynie do picia na stół, dajemy gospodarzowi do zrozumienia, że potrzebujemy dolewki – jeśli ktoś nie ma ochoty pić dalej, należy trzymać naczynie w ręku.
  • Kambodża ma najdłuższy na świecie alfabet, składający się z 74 liter.

Poznaj szczegóły o kraju Kambodża

Historia
Czasy świetności Imperium Khmerów wiążą się z powstawaniem i rozbudowywaniem jego stolicy, czyli Angkoru. Według archeologów pierwsze budowle powstały już na początku IX wieku i od tego czasu miasto systematycznie się rozrastało. Najbardziej znana świątynia Angkor Wat datowana jest na początek XII wieku. Imperium Khmerskie było między XI a XV wiekiem najpotężniejszym państwem Azji Południowo-Wschodniej, rozciągającym swe wpływy od Morza Południowochińskiego aż do Zatoki Tajlandzkiej. W roku 1431 Angkor został zdobyty przez Tajów, którzy przenieśli stolicę Państwa do Phnom Penh, a Angkor na ponad 400 lat pochłonęła dżungla.

Po panowaniu tajskim i sporach terytorialnych z Wietnamem, w drugiej połowie XIX wieku nadszedł czas kolonizacji francuskiej. Kambodża została włączona do francuskich Indochin, co wywołało wiele buntów w społeczeństwie. Kraj zaczęło ponownie odbudowywać dopiero po II wojnie światowej, kiedy Kambodża odzyskała niepodległość, została przyjęta do ONZ, a Francja musiała uznać niezależność kolonii. Dwadzieścia lat szybkiego rozwoju zostało jednak przerwane przez rewolucję Czerwonych Khmerów w latach 70. i objęcie władzy przez Pol Pota, który w brutalny sposób dążył do zniszczenia dorobku kulturowego i intelektualnego kraju. Okres rządów ugrupowania Czerwonych Khmerów jest postrzegany przez wielu historyków jako największe ludobójstwo w dziejach świata. Dokładna liczba ofiar nie jest znana.

Kolejne lata także nie przyniosły spokoju. Wyzwolona przez Wietnamczyków Kambodża stała się polem kolejnych walk, które trwały do połowy lat 90. Skutki wojny domowej odczuwalne są do dzisiaj, a Kambodża wciąż pozostaje jednym z najbardziej zaminowanych krajów na świecie. Na szczęście, wszystkie miejsca i trakty turystyczne są dawno wyczyszczone z niewybuchów i min przez międzynarodowe organizacje.
Geografia
Kambodża, zlokalizowana w Azji Południowo-Wschodniej, graniczy tylko z trzema krajami – Tajlandią, Laosem i Wietnamem oraz posiada linię brzegową o długości ponad 400 km. Większość terenów Kambodży zajmuje Nizina Kambodżańska, w obrębie której płynie rzeka Mekong i znajduje się Jezioro Tonle Sap. Nizinę otaczają pasma górskie, m.in. Góry Kardamonowe i Dangrek. Najwyższy szczyt Kambodży – Phnum Aoral – ma wysokość 1813 m n.p.m.

Na terenie kraju panuje klimat zwrotnikowy monsunowy o dwóch wyraźnych porach – deszczowej i suchej. W XX wieku prowadzono tutaj intensywną wycinkę drzew, przez co lasy stanowią obecnie mniej niż połowę terytoriów Kambodży. Pozostałe tereny pokrywają pola ryżowe czy sawanny. W kambodżańskich lasach rosną takie drzewa jak cynamonowce kamforowe, sandałowce i teczyny. Wśród fauny warto wymienić żyjące w Kambodży duże ssaki, m.in. bantengi, antylopy garna i tapiry malajskie. Z gadów powszechnie występują tutaj różne gatunki pytonów.
Kultura i Religia
Królestwo Kambodży jest dosyć jednorodne pod względem etnicznym i religijnym. Aż 89% z ponad 13 milionów mieszkańców Kambodży stanowią Khmerowie, czyli rdzenni mieszkańcy tych terenów. Resztę ludności Kambodży stanowią takie mniejszości jak Wietnamczycy (5%), Chińczycy (3%) oraz Czamowie (2%).

Dominującą religią – czy raczej systemem filozoficzno-etycznym – jest buddyzm theravada, który wyznaje 85% ludności Kambodży. Ma on od wieków znaczący wpływ na życie mieszkańców, kreując ich postrzeganie świata, innych ludzi oraz roli jednostki w społeczeństwie. Większość khmerskich chłopców około 16 roku życia wstępuje na jakiś czas do klasztoru, by zakosztować życia mnicha i uporządkować swój system wartości.

Do 1970 roku, czyli do komunistycznego przewrotu wywołanego przez Czerwonych Khmerów, buddyzm theravada był religią państwową Kambodży. Klasztory były często również ośrodkami edukacyjnymi, a duża część mnichów stanowiła intelektualną elitę, czego przykładem był prowadzony przez nich w Phnom Penh Instytut Buddyjski. Od 1975 roku komuniści tępili wszelkie przejawy religijności zabijając mnichów, burząc świątynie lub przekształcając je w budynki gospodarcze. W ostatnich latach obserwuje się ponowny wzrost liczby wyznawców buddyzmu. Innymi religiami wyznawanymi w Kambodży są wierzenia lokalne (ok. 9% ludności), islam (2%) i chrześcijaństwo (1%).

Wypoczywając w Kambodży należy pamiętać o kilku nienaruszalnych zasadach, których przestrzeganie pozwoli nie urazić żadnego mieszkańca tego kraju. W kontaktach z innymi należy pamiętać, aby nie zwracać stóp w kierunku danej osoby i pod żadnym pozorem nie dotykać jej głowy, co tyczy się również absolutnego zakazu głaskania po głowie małych dzieci. Kobiety nie powinny dotykać mnichów i czegokolwiek im podawać. Dodatkowo warto pamiętać o tym, żeby ograniczać do minimum publiczne okazywanie uczuć.

Wycieczka do Kambodży

Wakacje w Kambodży

Kambodża przyciąga podróżnych swoimi zabytkami, malowniczą przyrodą i unikatową kulturą. Jednym z najbardziej ikonicznych miejsc w tym kraju jest kompleks świątyń Angkor, serce i dusza starożytnego Imperium Khmerskiego. Na czele tego majestatycznego kompleksu stoi Angkor Wat, monumentalna świątynia, której piękno i mistyczny wydźwięk wciąż zachwycają odwiedzających. Jednak Kambodża to nie tylko Angkor Wat – na Tonle Sap, największym jeziorze na Półwyspie Indochińskim można zobaczyć unikatowe pływające wioski, gdzie mieszkańcy dostosowali się do zmieniających się warunków wodnych, a wyspy Koh Rong i Koh Rong Sanloem oferują rajskie plaże i piękno tropikalnych krajobrazów.

Dlaczego warto jechać na wakacje do Kambodży?

Kambodża wciąż nie jest oczywistym kierunkiem wybieranym na wakacje przez masowego turystę, często przegrywając rywalizację z sąsiednią, niezwykle popularną Tajlandią czy dynamicznym Wietnamem. Ten ukryty klejnot Azji Południowo-Wschodniej ma jednak wiele do zaoferowania – przede wszystkim jedyną w swoim rodzaju kulturę, której nie spotkacie nigdzie indziej na świecie. To fascynujące królestwo, w którym burzliwa i momentami bolesna historia nowożytna miesza się z potęgą dawnego Imperium Khmerskiego, tworząc tożsamość narodową opartą na niezwykłej dumie, głębokiej duchowości i legendarnej już gościnności mieszkańców, których szczery uśmiech towarzyszy podróżnym na każdym kroku.

Wybierając ten kierunek, wkraczacie do świata, który jest pełen wspaniałych zabytków o globalnym znaczeniu. Wizytówką kraju i absolutnym arcydziełem ludzkiego geniuszu jest kompleks świątynny Angkor Wat. Te monumentalne, kamienne budowle, przez stulecia pochłonięte przez dżunglę i powoli przez nią uwalniane, oferują mistyczne przeżycie, jakiego próżno szukać w Europie. Spacer wśród omszałych korzeni drzew kapokowych wrastających w mury świątyni Ta Prohm pozwala poczuć emocje prawdziwego odkrywcy. Kambodża to jednak nie tylko historia i architektura. To także raj dla miłośników dziewiczej przyrody, która zachowała swój dziki, nienaruszony komercją charakter. Sercem kraju jest Jezioro Tonle Sap z unikatowymi, pływającymi wioskami, a majestatyczne Góry Kardamonowe skrywają jedne z ostatnich pierwotnych lasów deszczowych w regionie, będące domem dla rzadkich gatunków zwierząt.

Dla tych, którzy po intensywnym zwiedzaniu marzą o relaksie, południowe wybrzeże kraju przygotowało prawdziwą niespodziankę. Kolorowe rafy, wśród których można nurkować wprost z plaży, zachęcają, by wskoczyć do wody i odkrywać bogactwo podwodnego życia. Co więcej, tropikalne wysepki, jak Koh Rong czy Koh Rong Sanloem, na których ludzie żyją tylko w kilku wioskach, zapraszają do beztroskiego wypoczynku na białym, pudrowym piasku, z dala od hałasu wielkich kurortów. Urlop w Kambodży to idealna, wielowymiarowa ucieczka od codzienności, która zadowoli zarówno żądnego przygód odkrywcę, jak i poszukiwacza totalnego, egzotycznego wyciszenia.

Zwiedzanie Kambodży – co warto zobaczyć?

Phnom Penh

Phnom Penh to magnetyczna stolica Kambodży, spektakularnie położona u zbiegu trzech potężnych rzek: Mekongu, Bassac i Tonle Sap. Miasto to oferuje tak wiele różnorodnych atrakcji i doświadczeń, że każdy odwiedzający znajdzie tu coś dla siebie. W trakcie wakacji w Kambodży bez trudu zauważycie fascynujący dualizm tego miejsca – jedni podróżni dają się bez pamięci wciągnąć w dynamiczny, azjatycki harmider na tętniącym życiem, nadrzecznym bulwarze Sisowath Quay, inni z kolei wybierają pełne zadumy zwiedzanie olśniewających świątyń, na czele z majestatycznym Pałacem Królewskim i Srebrną Pagodą. Stolica nie ucieka jednak od swojej bolesnej przeszłości: niezwykle ważnym świadectwem ciężkich czasów kraju jest Tuol Sleng Genocide Museum (S-21), dawne liceum zamienione w tajne więzienie, które stało się symbolem okrucieństwa reżimu Czerwonych Khmerów. Warto nie pomijać tego miejsca oraz oddalonych o kilka kilometrów Pól Śmierci (Choeung Ek), by lepiej zrozumieć miasto, jego mieszkańców oraz całą współczesną Kambodżę. Wybór Phnom Penh to obietnica podróży pełnej skrajnych emocji – od zachwytu nad złotymi dachami pagód, po głęboką lekcję historii ukrytą w sercu tej azjatyckiej metropolii.

Battambang

Battambang to bez wątpienia kulturalne i artystyczne serce zachodniej Kambodży, którego nie może pominąć żadna wycieczka do tego kraju. W tym drugim co do wielkości mieście królestwa idealnie przeplata się typowo miejska atmosfera z wyluzowanym i spokojnym klimatem małych kawiarenek i bulwarów ciągnących się wzdłuż rzeki Sangkae. To tutaj, podczas podróży po Kambodży, możecie chłonąć autentyczny, prowincjonalny urok i podziwiać jedną z najlepiej zachowanych kolonialnych architektur z czasów francuskich w całej Azji Południowo-Wschodniej. Battambang słynie z kreatywnej społeczności młodych artystów, słynnej szkoły cyrkowej Phare, a także z jedynej w swoim rodzaju, kultowej atrakcji – pociągu bambusowego, czyli prostej platformy mknącej po starych torach kolejowych. Jedną z najbardziej znanych atrakcji w okolicy jest również góra Phnom Sampeau, gdzie o zmierzchu można podziwiać spektakularny wylot milionów nietoperzy z jaskiń. Wybierając Battambang na swój urlop w Kambodży, zyskujecie dostęp do miejsca, gdzie tradycyjne życie kambodżańskiej prowincji spotyka się z hipsterską kulturą kawiarnianą i autentycznym, niespiesznym rytmem dnia.

Siem Reap

Dla wielu osób wycieczka do Kambodży kojarzy się wyłącznie z bazą wypadową do Angkoru, jednak samo Siem Reap to tętniące życiem, wielowymiarowe miasto, które zasługuje na osobną uwagę. Położona wzdłuż urokliwej rzeki prowincja oferuje fascynujące połączenie tradycji i nowoczesności, pozwalając podróżnym odkryć piękną kolonialną i chińską architekturę, która nadaje historycznemu centrum niepowtarzalny charakter. Podczas swojego urlopu w Kambodży możecie tu zgubić się na gwarnym Starym Rynku (Psar Chaa), spróbować wyśmienitego ulicznego jedzenia lub schować się przed upałem w luksusowych butikach i galeriach sztuki. Siem Reap słynie z legendarnej ulicy Pub Street, która po zmroku zamienia się w neonowe, pełne muzyki centrum rozrywki, ale też z ukrytych, cichych buddyjskich klasztorów rozlokowanych w cieniu drzew. To idealny punkt dla podróżników, którzy chcą połączyć intensywne, dzienne lekcje historii z wieczornym relaksem, masażem stóp w blasku lampionów i eksploracją lokalnego rzemiosła.

Świątynie Angkoru

Położony pośród gęstej, tropikalnej dżungli niedaleko miasta Siem Reap, ten monumentalny kompleks archeologiczny jest prawdziwą mekką dla miłośników historii, fotografów oraz osób szukających głębokich wzruszeń. To tutaj, podczas swoich wczasów w Kambodży, możecie o świcie podziwiać słońce wschodzące symetrycznie nad pięcioma wieżami Angkor Wat, które stanowią absolutne arcydzieło światowej architektury i inżynierii hydrologicznej. Region ten słynie z mistycznej świątyni Ta Prohm, gdzie potężne korzenie drzew kapokowych i banyanów dosłownie wrastają w kamienne korytarze, oraz z zagadkowej świątyni Bayon, ozdobionej setkami gigantycznych, kamiennych twarzy patrzących na podróżnych z góry. Jedną z najbardziej znanych atrakcji jest Taras Słoni oraz misternie rzeźbione reliefy przedstawiające hinduistyczne mity. Wybierając to niezwykłe miejsce na swój urlop, zyskujecie dostęp do największego kompleksu sakralnego na Ziemi, który uczy pokory wobec upływu czasu i potęgi natury.

Jezioro Tonle Sap

Dla wielu osób wycieczka do Kambodży nie byłaby kompletna bez rejsu po wodach majestatycznego Jeziora Tonle Sap. To największy słodkowodny zbiornik w Azji Południowo-Wschodniej. Waszą wędrówkę na pokładzie tradycyjnej drewnianej łodzi rozpoczniecie od eksploracji niezwykłych, pływających wiosek, jak Chong Kneas czy Kompong Phluk, gdzie rozmaite obiekty – od szkół, przez kościoły, aż po posterunki policji i sklepy – unoszą się na wodzie lub stoją na kilkunastometrowych, bambusowych palach. Tonle Sap słynie z unikatowego zjawiska hydrologicznego, polegającego na tym, że w porze deszczowej zasilająca je rzeka zmienia kierunek swojego biegu, powiększając powierzchnię jeziora niemal kilkukrotnie i zalewając okoliczne lasy namorzynowe. To idealny punkt dla aktywnych podróżników, którzy pragną poczuć prawdziwą potęgę natury i zobaczyć księżycowy, a zarazem tętniący życiem krajobraz wodnego świata Khmerów.

Góry Kardamonowe

Góry Kardamonowe to bezdyskusyjnie najdziksze i najbardziej ekscytujące przyrodniczo serce Kambodży, będące doskonałym celem dla każdego, kto kocha przygodę poza utartym szlakiem. Położony na południowym zachodzie kraju, ten potężny i przez lata niedostępny łańcuch górski jest prawdziwą mekką dla miłośników trekkingu, survivalu oraz osób szukających ucieczki od cywilizacji. To tutaj, podczas swoich egzotycznych wakacji w Kambodży, możecie maszerować przez jedne z ostatnich pierwotnych lasów deszczowych Azji, które wciąż skrywają niezbadane jaskinie, huczące wodospady i mgliste doliny. Góry Kardamonowe słyną z wyjątkowej bioróżnorodności – lasy te są domem dla zagrożonych słoni indyjskich, niedźwiedzi malajskich oraz lampartów mglistych, a lokalne rzeki kryją rzadkie krokodyle syjamskie. Jedną z najbardziej znanych atrakcji regionu jest wioska Chi Phat, gdzie dawni kłusownicy i drwale pracują dziś jako certyfikowani przewodnicy, oferując turystom noclegi w dżungli i spływy kajakowe o świcie. Wybierając ten dziki zakątek na swój urlop, zyskujecie szansę na najgłębszy reset w sercu natury, nocne nasłuchiwanie odgłosów lasu i ekoturystykę w najczystszym wydaniu.

Koh Rong

Dla większości podróżnych idealna wycieczka do Kambodży musi kończyć się rajskim odpoczynkiem na zjawiskowej wyspie Koh Rong. Usytuowana w Zatoce Tajlandzkiej, zaledwie kilkadziesiąt minut rejsu od wybrzeża Sihanoukville, ta tropikalna wyspa jest prawdziwą mekką dla plażowiczów, nurków oraz osób spragnionych totalnego, beztroskiego relaksu pod palmami. To tutaj, w trakcie swoich wczasów w Kambodży, możecie spacerować po nieskazitelnie białej, drobnej jak mąka plaży Long Beach, która ciągnie się przez ponad siedem kilometrów i schodzi wprost do krystalicznie czystej, turkusowej wody. Koh Rong słynie ze zjawiskowych raf koralowych pełnych egzotycznych ryb, koników morskich i żółwi, a także z magicznego zjawiska bioluminescencyjnego planktonu – nocna kąpiel w morzu, gdy woda wokół Was rozbłyskuje tysiącami błękitnych iskier, to przeżycie, które zapamiętacie na długo. Podczas gdy południowa część wyspy wokół Koh Touch oferuje klimatyczne bary i bambusowe bungalowy dla backpackerów, reszta wyspy pozostaje oazą spokoju z luksusowymi hotelami i lokalnymi wioskami rybackimi, w których życie toczy się powolnym, wyspiarskim rytmem.

Wczasy w Kambodży – informacje praktyczne

Egzotyczna podróż do Królestwa Kambodży to marzenie wielu miłośników historii, azjatyckiej kultury i dziewiczych krajobrazów. Choć kraj ten zachwyca majestatem świątyń Angkoru i piaszczystymi plażami, udany urlop w tym zakątku Azji Południowo-Wschodniej wymaga odpowiedniego przygotowania i znajomości lokalnych realiów. Zrozumienie tutejszych zasad bezpieczeństwa, logistyki oraz etykiety kulturowej to klucz do spędzenia bezpiecznych i niezapomnianych wakacji.

Pod względem bezpieczeństwa osobistego Kambodża jest krajem stosunkowo bezpiecznym, a mieszkańcy słyną z ogromnej życzliwości. Istnieje jednak specyficzne dla tego regionu zagrożenie, o którym każdy turysta musi bezwzględnie pamiętać: poważny problem stanowią niewybuchy i miny lądowe, będące tragiczną spuścizną po krwawym konflikcie z czasów Czerwonych Khmerów. Na szczęście całkowicie wolne od nich są główne miasta, zabytkowe świątynie i miejsca turystyczne, które zostały skrupulatnie rozminowane. Jednak podróżując poza utartym szlakiem, zwłaszcza na terenach wiejskich, należy trzymać się uczęszczanych ścieżek oraz unikać samotnych spacerów po polach czy dżungli. Jeśli planujecie trekking lub eksplorację dzikich zakątków, do nieznanych miejsc można zapuszczać się jedynie z lokalnym przewodnikiem, który doskonale zna teren. Podobnie jak w innych zakątkach świata, występuje drobna przestępczość – plagą w turystycznych kurortach bywają kradzieże kieszonkowe i wyrywanie torebek przez motocyklistów. Dlatego warto pamiętać, by drogi sprzęt fotograficzny, pieniądze czy inne wartościowe przedmioty zamykać w bezpiecznym sejfie hotelowym, a wybierając się na spacer po zmroku należy unikać ciemnych zaułków i nie zabierać ze sobą dużej gotówki. Ponieważ system opieki medycznej w kraju wciąż się rozwija, przed wyjazdem koniecznie trzeba wykupić wysokiej klasy ubezpieczenie turystyczne. Ponadto warto zabrać ze sobą apteczkę z podstawowymi lekami, ponieważ dostęp do opieki medycznej poza większymi miastami bywa mocno utrudniony, a lokalne apteki nie zawsze dysponują certyfikowanymi medykamentami.

Logistyka codzienna, finanse i kwestie techniczne w Kambodży posiadają swoją specyfikę. Choć oficjalną walutą jest riel (KHR), w kraju panuje powszechna, nieoficjalna dwuwalutowość i niemal za wszystko zapłacicie tu w dolarach amerykańskich (USD), które warto mieć ze sobą w gotówce (muszą to być banknoty nowe, niezniszczone i bez najmniejszych przedarć, gdyż inne zostaną odrzucone). Podczas codziennych zakupów przydadzą się umiejętności negocjacyjne, ponieważ targowanie się podczas zakupów na lokalnym rynku to rzecz normalna, a wręcz oczekiwana przez Khmerów. Z reguły sprzedawcy zawyżają ceny zazwyczaj o 30–40% i o tyle można walczyć, zachowując przy tym uśmiech i wzajemny szacunek. Przemieszczanie się po miastach takich jak Phnom Penh czy Siem Reap opiera się na specyficznych zasadach – korzystając z taksówki należy poprosić o włączenie licznika lub ustalić cenę przejazdu z góry, choć znacznie bardziej popularnym, tańszym i klimatycznym środkiem transportu jest lokalny tuk-tuk lub skuter lub motorower, który można bez problemu wypożyczyć na miejscu. Dobrą wiadomością są kwestie elektryczności: napięcie elektryczne w gniazdkach wynosi 230 V, a częstotliwość 50 Hz, przy czym gniazdka są przystosowane do wtyczek zarówno amerykańskich, jak i europejskich. W praktyce oznacza to, że nie ma zatem potrzeby zakupu dodatkowych przejściówek czy adapterów. Większym wyzwaniem może okazać się łączność ze światem, gdyż dostęp do Internetu w Kambodży bywa problematyczny. Standardowo Wi-Fi jest dostępne w hotelach i lepszych restauracjach, popularne są także publiczne hotspoty, lecz ich prędkość często pozostawia wiele do życzenia. Z tego powodu innym, znacznie lepszym sposobem jest kupienie lokalnej karty SIM (np. na lotnisku) z pakietem danych do wykorzystania, czasem jednak połączenie bywa zawodne w głębi prowincji. Warto pamiętać, że proces ten jest ściśle kontrolowany i aby kupić kartę SIM, wymagane jest okazanie paszportu do rejestracji.

Ostatnim, lecz niezwykle istotnym filarem udanych wczasów jest higiena oraz etykieta kulturowa. Ze względu na odmienną florę bakteryjną i wysokie temperatury, należy bezwzględnie dbać o to, co spożywamy. Nie należy pić wody z kranu ani zamawiać napojów z lodem w niesprawdzonych, ulicznych garkuchniach, gdzie lód może być produkowany z kranówki. Do picia oraz mycia zębów używa się wody wyłącznie butelkowanej, którą bez problemu kupicie w każdym sklepie. Równie wysokie standardy należy zachować w odniesieniu do miejscowego sacrum i obyczajów. Khmerzy są narodem niezwykle skromnym i religijnym. Odwiedzając kompleksy świątynne, należy pamiętać o odpowiednim stroju zakrywającym ramiona i kolana. Dodatkowo, jeśli chcecie uwiecznić na zdjęciach lokalny koloryt, pamiętajcie, że przed fotografowaniem ludzi na ulicy, uzyskajcie najpierw ich zgodę – może się zdarzyć, że poproszą o symboliczną zapłatę, co jest powszechną praktyką w miejscach mocno turystycznych. Nigdy nie należy dotykać głowy Kambodżanina (nawet dziecka), gdyż w buddyzmie jest ona uważana za najświętszą część ciała, a kobiety nie powinny w żaden sposób dotykać mnichów ani bezpośrednio podawać im jakichkolwiek przedmiotów. Na koniec podróży, kiedy nadejdzie czas wyboru pamiątek, warto wesprzeć lokalną gospodarkę i rzemieślników. Dobrym pomysłem na pamiątki z Kambodży są tradycyjne tkaniny z batiku, misterne rękodzieło z drewna i kamienia, pieprz z prowincji Kampot (uznawany za jeden z najlepszych na świecie) lub aromatyczne świece zapachowe.

Atrakcje Kambodży – przewodnik wakacyjny

Mistyczne świątynie Angkor

Angkor to serce i dusza starożytnego Imperium Khmerskiego, które osiągnęło swoje apogeum w okresie od IX do XV wieku. W ciągu tych wieków wzniesiono imponujące świątynie i budowle, które dzisiaj fascynują odwiedzających swym rozmachem i rzeźbiarskim kunsztem. Centralnym punktem kompleksu jest niewątpliwie Angkor Wat, świątynia, której pięć imponujących kondygnacji wznosi się ku niebu. Budowla ta jest oszałamiającym przykładem architektonicznego geniuszu, z jej perfekcyjnie wyważonymi proporcjami, mistycznymi dekoracjami i długimi korytarzami. Najdłuższa płaskorzeźba, jeden z najokazalszych skarbów Angkor Wat, to tzw. kamienny „arras” o długości ponad 900 metrów, przedstawiający około 20 tys. postaci! Warto przyjechać tu na wschód słońca, gdyż wtedy świątynia Angkor Wat wygląda wyjątkowo pięknie. Samą świątynię najlepiej zwiedza się rano bądź pod wieczór, kiedy nie ma zbyt wielu turystów.

Jednakże Angkor to o wiele więcej niż tylko Angkor Wat. Rozciągający się na obszarze około 400 km² kompleks kryje w sobie wiele innych imponujących budowli, z których każda ma swoją unikalną historię i znaczenie. To chociażby Ta Prohm, którą zdobią intrygujące korzenie drzew wplątane w mury, tworząc malowniczy i tajemniczy krajobraz, czy też Bayon, z charakterystycznymi kamiennymi twarzami, będąc przykładem wyrafinowanej sztuki rzeźbiarskiej tamtego okresu.

Jednym z najbardziej fascynujących aspektów Angkor jest fakt, że przez wiele stuleci leżał on zapomniany i pochłonięty przez dżunglę. To centrum kulturowe i polityczne imperium khmerskiego istniało od IX do XV wieku naszej ery i było największą metropolią ówczesnego świata. Kompleks zajmował pierwotnie powierzchnię ok. 1 tys. km² i liczył ok. miliona mieszkańców. Schyłek tej potęgi nastąpił w XV wieku, po śmierci ostatniego wielkiego władcy Dżajawarmana, i po najeździe Tajów, gdy stolicę przeniesiono do Phnom Penh. To dopiero w XIX wieku europejscy odkrywcy przywrócili mu uwagę świata. To wpisane na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO miejsce jest obowiązkowym punktem programu podczas wycieczki do Kambodży.

Pływające wioski na Tonle Sap

Tonle Sap, największe jezioro w Kambodży, to nie tylko zbiornik wodny o imponujących rozmiarach, ale także miejsce, w którym kształtuje się unikalna kultura pływających wiosek. Te osiedla, unoszące się na tafli jeziora, stanowią przykład zdumiewającego współżycia człowieka z wodnym środowiskiem. Główną cechą tych pływających osiedli jest ich mobilność. W zależności od pory roku i poziomu wody Tonle Sap, wioski mogą przemieszczać się na inne obszary jeziora, co umożliwia mieszkańcom dostosowanie się do zmieniających się warunków. Ta elastyczność jest kluczowa w kontekście wahającego się stanu wody w Tonle Sap, który podlega cyklicznym zmianom sezonowym i opadom deszczu – podczas pory deszczowej jezioro zwiększa swą powierzchnię pięciokrotnie, a poziom wody podnosi się o kilka metrów. Dlatego mieszkańcy żyją w domach opierających się na beczkach, na fragmentach łodzi lub na palach sięgających 10 metrów.

Życie w pływających wioskach jest zintegrowane z rybołówstwem i rolnictwem. Mieszkańcy polegają na jeziorze jako źródle pożywienia i dochodu, łowiąc ryby i uprawiając ryż na podmokłych terenach. Te tradycyjne praktyki stanowią podstawę ich egzystencji i kultury. Pływające szkoły, kościoły i sklepy są codziennymi elementami życia w tych społecznościach, a ich istnienie ukazuje niezwykłą zdolność ludzi do dostosowania się do trudnych warunków.

Jeśli podczas podróży do Kambodży zdecydujecie się na wizytę w pływających wioskach, bez problemu wykupicie taką wycieczkę w jednym z wielu lokalnych agencji turystycznych. Zdecydowanie polecamy odleglejsze i większe wioski Kampong Klaeng lub Kampong Pluk, ciekawsze od turystycznego Chong Kneas.

Dziewicze wyspy Koh Rong i Koh Rong Sanloem

Jeśli w czasie wakacji w Kambodży szukacie prawdziwie rajskich i nieskażonych miejsc, to nie mogliście lepiej trafić! Na Koh Rong, drugiej co do wielkości wyspy Kambodży, znajdują się zaledwie cztery wioski, a drogi to nic innego, jak wąskie, uklepane ścieżki. Znajdziecie tu nieco hoteli i dostosowaną do potrzeb turystów infrastrukturę, jednak miejsce to wciąż zachowuje dziewiczą atmosferę, kusząc podróżnych swoją naturalną urodą, spokojem i nietkniętym pięknem. Ze swoimi białymi piaskami, turkusowymi wodami i bujną roślinnością, wyspa stanowi prawdziwy azyl dla podróżnych pragnących oderwać się od miejskiego hałasu i pośpiechu. Interior wyspy pokrywają lasy, w których poszukać można pełnych uroku sezonowych wodospadów, natomiast wybrzeże to doskonałe miejsce dla amatorów nurkowania – wokół wyspy znajduje się wiele spotów nurkowych. A jeśli Koh Rong wyda się Wam zbyt komercyjna, możecie wybrać się na island hopping i zatrzymać się na całkowicie bezludnych wysepkach, doskonałych do snorkelingu i opalania się. A nocą możecie wybrać się na plażę i ucieszyć oczy widokiem świecącego planktonu, kiedy woda rozświetla się tysiącami bioluminescencyjnych punkcików.

Mniejsza, bo długa na zaledwie 10 km i słabiej rozwinięta, jest wyspa Koh Rong Sanloem. Także i tu możecie wybrać się na trekking po dżungli, na island hopping lub rejs wędkarski, nurkować i snorkelować. Tutejsze plaże słyną z zachodów słońca, a rajska wyspa stanowi prawdziwą ucieczkę od rzeczywistości.

Hotele w Kambodży

Hotele w Kambodży stanowią harmonijne połączenie luksusu, autentyczności i niezwykłego piękna tego kraju. W dużych miastach, takich jak Phnom Penh i Siem Reap, można znaleźć hotele klasy międzynarodowej, które oferują najwyższy standard usług i komfortu. Te hotele często posiadają bogate zaplecze, takie jak baseny, spa, restauracje o różnorodnej kuchni oraz profesjonalne udogodnienia biznesowe. To m.in. elegancki pięciogwiazdkowy Raffles Hotel Le Royal w Phnom Penh oraz również pięciogwiazdkowe Heritage Suites i Zannier Phum Baitang w Siem Reap.

Jeśli celem Waszej podróży po Kambodży są plaże i spokojne wybrzeża, to kraj ten również ma wiele do zaoferowania. Wyspy Koh Rong i Koh Rong Sanloem mieszczą liczne ośrodki wypoczynkowe i kurorty, które oferują niezwykłe doświadczenia na plaży. Od bungalowów na plaży po luksusowe wille, te hotele pozwalają podróżnym zanurzyć się w sielankowym otoczeniu i cieszyć się urokami Morza Południowochińskiego. Do wyboru macie nowoczesny, obszerny The Royal Sands Koh Rong lub minimalistyczne domki i pokoje wprost na plaży – You & Me Resort.

Ceniący bliskość z przyrodą i autentyczną kulturą podróżni również znajdą w Kambodży hotele spełniające ich oczekiwania. Wioseczki na wodach Tonle Sap oferują niezapomniane doświadczenia, pozwalając poznać życie lokalnych rybaków i zobaczyć, jak ludzie dostosowali się do wodnego otoczenia. Ponadto, rosnąca popularność ekoturystyki w Kambodży oznacza, że można znaleźć hotele ekologiczne, które respektują środowisko i promują zrównoważony rozwój.

Warto również zwrócić uwagę na hotele o wyjątkowym charakterze historycznym. Kambodża ma wiele rezydencji i budynków, które są związane z długą historią kraju. Jednym z takich hoteli, mieszczącym się w budynku dawnej ambasady, jest kolonialny White Mansion.

Wyjątkowe miejsca w Kambodży

Kambodża to kraj o niezwykle głębokiej tożsamości, fascynującej duchowości i spektakularnych krajobrazach, który wykracza daleko poza ramy klasycznego folderu turystycznego. To kraina, w której monumentalne dziedzictwo starożytnych władców spotyka się z nienaruszoną ludzką ręką przyrodą oraz autentycznym, prowincjonalnym życiem, tworząc unikatowy kalejdoskop doświadczeń dla każdego, kto zdecyduje się na wycieczkę do Kambodży. Choć większość podróżnych swoje pierwsze kroki kieruje w stronę najpopularniejszych ikon kraju, to prawdziwa magia tego królestwa tkwi w miejscach nieoczywistych, rzadziej uczęszczanych i skrywających sekrety, o których świat dopiero zaczyna się dowiadywać.

Jednym z najbardziej mistycznych i spektakularnych miejsc jest ufortyfikowane miasto Koh Ker, niedawno wpisane na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, które w X wieku pełniło funkcję stolicy Imperium Khmerskiego. W samym sercu tej pochłoniętej przez dżunglę metropolii wznosi się Prasat Thom – monumentalna, siedmiostopniowa piramida, która swoją nietypową architekturą przypomina budowle Majów i drastycznie różni się od klasycznych świątyń Angkoru. Na dalekiej północy, tuż przy granicy z Tajlandią, wznosi się kolejne architektoniczne arcydzieło: Preah Vihear. Ta niezwykła, poświęcona Sziwie świątynia została zbudowana na skraju 525-metrowego klifu w górach Dongrek, dzięki czemu roztacza się z niej najbardziej spektakularna, zapierająca dech w piersiach panorama w całej Kambodży.

Kambodżańska przyroda i tradycja potrafią zachwycić równie mocno, jak starożytne kamienie. Idealnym tego przykładem jest święta góra Khmerów – Phnom Kulen, uznawana za kolebkę imperium, gdzie pośród bujnej roślinności możecie wykąpać się pod huczącym wodospadem lub zobaczyć niezwykłe rzeczne dno, w którym przed wiekami wyrzeźbiono tysiące fallicznych symboli. Zupełnie innych, kulturowych wzruszeń dostarcza wizyta w prowincji Kracheh (Kratie) nad potężnym Mekongiem, gdzie z pokładu tradycyjnych czółen można wypatrzyć skrajnie zagrożone wyginięciem, unikatowe słodkowodne delfiny krótkogłowe. Jeśli z kolei zatęsknicie za powrotem do kolonialnej przeszłości i nadmorskiego mikroklimatu, idealnym celem będzie senne miasteczko Kep – dawny kurort francuskiej elity, słynący dziś z tętniącego życiem targu krabowego, gdzie możecie skosztować najświeższych owoców morza serwowanych wprost z Oceanu. Wybór alternatywnych szlaków Kambodży to obietnica podróży wielowymiarowej: od zagubionych w dżungli piramid, przez górskie sanktuaria, aż po spotkania z dziką naturą w jej najczystszej postaci.

Jaki region wybrać na podróż do Kambodży?

Decyzja o tym, w którym miejscu Kambodży się zatrzymać, to kluczowy element planowania udanego wyjazdu, ponieważ każdy zakątek tego azjatyckiego królestwa oferuje skrajnie różne doświadczenia, krajobrazy i atmosferę. Wasza podróż do Kambodży nabierze zupełnie innego charakteru w zależności od tego, czy postawicie na pełną kulturowego blichtru północ, tętniącą życiem i naznaczoną historią strefę centralną, dzikie i nieokiełznane pasma górskie na zachodzie, czy też rajskie, leniwe wybrzeże na południu. Dobrze zaplanowana wycieczka powinna uwzględniać te różnice regionalne, a idealnym rozwiązaniem jest podział pobytu na kilka etapów, aby w pełni doświadczyć wielowymiarowości dawnego Imperium Khmerskiego.

Najbardziej popularnym i obowiązkowym punktem na mapie każdego podróżnika jest region północno-zachodni z prowincją Siem Reap na czele, gdzie bije historyczne i turystyczne serce kraju. To tutaj leży legendarny kompleks Angkor – głośny, pełen podróżników z całego świata, ekskluzywnych hoteli i tętniących życiem nocnych rynków. Przesuwając się nieco dalej na zachód, traficie do prowincji Battambang, która stała się mekką dla osób szukających autentycznego, prowincjonalnego klimatu, kolonialnej architektury oraz artystycznej, wyluzowanej atmosfery małych kawiarenek, gdzie nowoczesny, artystyczny sznyt miesza się z sielskim widokiem pól ryżowych.

Gdy Wasze wakacje w Kambodży będą wymagały zmiany klimatu na bardziej wielkomiejski i dynamiczny, naturalnym krokiem będzie wyruszenie do centralnej części kraju, w której dominuje stolica – Phnom Penh. Ten region, położony u zbiegu potężnych rzek, to fascynujący, azjatycki kalejdoskop, gdzie luksusowe wieżowce sąsiadują ze złotymi dachami Pałacu Królewskiego i miejscami pamięci o bolesnej historii Czerwonych Khmerów. Z kolei dla poszukiwaczy totalnego odosobnienia i miłośników trekkingu, idealnym wyborem będzie dziki i zielony region zachodni, zdominowany przez Góry Kardamonowe. Panują tam doskonałe warunki do ekoturystyki, a czas spędza się na nasłuchiwaniu odgłosów dżungli i kąpielach w ukrytych wodospadach.

Zwieńczeniem każdej wyprawy powinien być jednak region południowy, obejmujący wybrzeże Zatoki Tajlandzkiej. Prowincje takie jak Kampot i Kep oferują powrót do przeszłości – czas płynie tam znacznie wolniej, powietrze pachnie słynnym zielonym pieprzem i świeżymi krabami, a kolonialna architektura tworzy niezwykle nostalgiczny klimat. Dla bezkompromisowych poszukiwaczy rajskich widoków celem ostatecznym staną się z kolei wysepki Koh Rong oraz Koh Rong Sanloem, kuszące białym, pudrowym piaskiem i turkusową wodą. Wybór regionu zależy więc wyłącznie od Waszych potrzeb: północ i centrum oferują kontakt z historią, architekturą i kulturą, zachód daje dreszcz ekscytującej przygody w dżungli, a południe pozwala na leniwy, egzotyczny reset z dala od wielkiego świata.

Oferty podróży do Kambodży

Hotele w Kambodży

Kiedy jechać do Kambodży?

POGODA W KAMBODŻY

Kambodża obdarzona została jednym z najprostszych systemów pogodowych w Azji Południowo-Wschodniej. Ze względu na swój niewielki rozmiar i stosunkowo małe różnice wysokości cały kraj podlega tym samym czynnikom pogodowym.
Pora sucha w Kambodży trwa od października do końca kwietnia, a sezon deszczowy od maja do września. Najwięcej opadów występuje na wybrzeżu oraz w górach, w południowo-zachodniej części kraju. Natomiast maj i czerwiec są najgorętszymi miesiącami w roku, z temperaturami przekraczającymi 35 st. C.
najlepsza dobra przeciętna nie polecamy
I
II
III
IV
V
VI
VII
VIII
IX
X
XI
XII

Kambodża – inspiracje podróżnicze

Góry Kardamonowe w Kambodży

Oderwij się od codzienności i naprawdę ucieknij od cywilizacji w jednej z największych azjatyckich dżungli w Górach Kardamonowych, a wszystko podczas jednych wakacji w Kambodży. Od tej dżungli większy jest...
Zobacz więcej

Phnom Penh

Pomyśl i zadumaj się nad tragicznymi losami mieszkańców kraju, odwiedzając miejsca czarnych kart historii Kambodży, które zapisane zostały w latach reżimu Czerwonych Khmerów. Phnom Penh jako stolica kraju jest ku...
Zobacz więcej

Kolonialny czar Battambang

Przejedź się bambusowym pociągiem podczas pobytu w miasteczku o kolonialnym dziedzictwie Francji – Battambang, pamiętając, że to nie jedyna atrakcja tego miejsca! Oprócz przejażdżki niekonwencjonalnym środkiem transportu możesz tutaj zwiedzać...
Zobacz więcej

Raj nieodkryty – Koh Rong

Znużyły Cię zatłoczone, niezwykle popularne plaże w bardziej plażowych destynacjach? W takim razie nieodkryte piękno i dziewiczość kambodżańskich wysp czekają właśnie na Ciebie podczas Twoich wczasów w Kambodży! Zagubione na turkusowych...
Zobacz więcej

Pływające wioski na Tonle Sap

Wioski zbudowane na palach wetkniętych bezpośrednio w dno jeziora? Takie nietypowe osady, które razem tworzą fantastyczny krajobraz zobaczysz, płynąc w trakcie wycieczki objazdowej po Kambodży największym jeziorem w Azji Południowo-Wschodniej...
Zobacz więcej

Świętynie Angkoru

Poznaj potęgę Angkoru i zobacz, koniecznie o świcie, najsłynniejszą świątynię świata – Angkor Wat. W czym tkwi wyjątkowość jednego z najbardziej imponujących kompleksów archeologicznych, jakie zachowały się do naszych czasów?...
Zobacz więcej