{"id":5561,"date":"2022-04-01T13:00:43","date_gmt":"2022-04-01T13:00:43","guid":{"rendered":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/?p=5561"},"modified":"2023-04-26T08:13:17","modified_gmt":"2023-04-26T08:13:17","slug":"alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2\/","title":{"rendered":"Alfabet gruzi\u0144ski, czyli dlaczego warto jecha\u0107 do Gruzji # 2","gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"text"}]},"content":{"rendered":"

Jedna z najbardziej znanych gruzi\u0144skich legend g\u0142osi, \u017ce kiedy B\u00f3g rozdawa\u0142 ziemi\u0119, wszystkie narody ustawi\u0142y si\u0119 w kolejce, k\u0142\u00f3c\u0105c si\u0119 o jak najbogatsze, jak najcenniejsze tereny. Jedynie Gruzini przysiedli z boku, wyci\u0105gn\u0119li wino i jedzenie i w najlepsze oddali si\u0119 ucztowaniu. O tym, \u017ce B\u00f3g rozda\u0142 ju\u017c ca\u0142\u0105 ziemi\u0119, zorientowali si\u0119 dopiero po fakcie. Zosta\u0142 tylko najpi\u0119kniejszy kawa\u0142ek, kt\u00f3ry stw\u00f3rca chcia\u0142 zostawi\u0107 dla siebie. Uj\u0119ty jednak zdolno\u015bci\u0105 Gruzin\u00f3w do czerpania rado\u015bci z \u017cycia i beztroskiego biesiadowania, postanowi\u0142 odda\u0107 im swoj\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u2013 dlatego, wed\u0142ug Gruzin\u00f3w, ich kraj jest najpi\u0119kniejszy na \u015bwiecie. Zapraszamy wi\u0119c do lektury drugiej cz\u0119\u015bci gruzi\u0144skiego alfabetu i oczywi\u015bcie \u2013 w podr\u00f3\u017c do Gruzji<\/a>!<\/strong><\/p>\n

\u0141\u00a0\u10da<\/strong><\/h1>\n

\u0141a\u017ania<\/strong><\/h3>\n

\u201eNie ma wi\u0119kszej rozkoszy ni\u017c k\u0105piel w tbiliskiej bani\u201d \u2013 pisa\u0142 przed laty Puszkin. I mia\u0142 racj\u0119! Ttbili po gruzi\u0144sku znaczy \u201eciep\u0142y\u201d, czyli nazw\u0119 \u201eTbilisi<\/a>\u201d mo\u017cna t\u0142umaczy\u0107 jako \u201ecieplice\u201d, i zgodnie z ni\u0105 ciep\u0142ych, siarkowych \u017ar\u00f3de\u0142 i bazuj\u0105cych na nich \u0142a\u017ani w mie\u015bcie nie brakuje. Wedle legendy \u017ar\u00f3d\u0142a tutejsze odkry\u0142 w V wieku kr\u00f3l Wachtang I Gorgasali. Podczas polowania, wypu\u015bci\u0142 swego soko\u0142a na \u0142owy, a gdy ten podj\u0105\u0142 walk\u0119 z ba\u017cantem, oba ptaki spad\u0142y do gor\u0105cego siarkowego \u017ar\u00f3d\u0142a \u2013 i ugotowa\u0142y si\u0119. Inna z kolei wersja tej legendy g\u0142osi, \u017ce ten sam kr\u00f3l zrani\u0142 strza\u0142\u0105 jelenia, kt\u00f3rego rana zagoi\u0142a si\u0119, gdy zwierz\u0119 wskoczy\u0142o do siarkowego \u017ar\u00f3d\u0142a. Jak by nie by\u0142o, ju\u017c od V wieku wiadomo, \u017ce tutejsze wody maj\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015bci lecznicze i to w\u0142a\u015bnie one spowodowa\u0142y, \u017ce w VI wieku przeniesiono tu z Mcchety stolic\u0119. Dzi\u015b, sp\u0119dzaj\u0105c wiecz\u00f3r w najstarszej dzielnicy miasta Abanotubani, warto odwiedzi\u0107 s\u0142ynn\u0105 \u0142a\u017ani\u0119 siarkow\u0105 Orbeliani, kt\u00f3r\u0105 niekt\u00f3rzy mylnie bior\u0105 za meczet \u2013 zachwycaj\u0105ca orientalna architektura i misterne, bia\u0142o-b\u0142\u0119kitne mozaiki przyci\u0105gaj\u0105 wzrok i faktycznie przywodz\u0105 na my\u015bl meczety wznosz\u0105ce si\u0119 w nieodleg\u0142ym przecie\u017c Iranie. Je\u015bli natomiast macie ochot\u0119 na mniej wykwintne, a za to typowo gruzi\u0144skie do\u015bwiadczenie, wybierzcie si\u0119 do s\u0142ynnej publicznej \u0142a\u017ani siarkowej nr 5 oraz oddajcie si\u0119 w r\u0119ce \u0142aziebnych, kt\u00f3re bezlito\u015bnie wyszoruj\u0105 Was szorstk\u0105 myjk\u0105!<\/p>\n

\"Tbilisi<\/a>

Tbilisi \u2013 \u0142a\u017ania Orbeliani<\/p><\/div>\n

M\u00a0\u10db<\/strong><\/h1>\n

Marszrutka<\/strong><\/h3>\n

Dojedzie wsz\u0119dzie, zawiezie wsz\u0119dzie i zatrzyma si\u0119 wsz\u0119dzie (chyba \u017ce spadnie \u015bnieg i zasypie drog\u0119\u2026). Niedu\u017ce busiki w rozmaitym standardzie, \u015bmigaj\u0105 wte i wewte, nie maj\u0105 rozk\u0142adu jazdy, a ustalone przystanki \u2013 jedynie w wi\u0119kszych miastach. Czy zatem poruszanie si\u0119 nimi stanowi problem? Pod \u017cadnym pozorem \u2013 nie! Wystarczy zatrzyma\u0107 si\u0119 przy drodze i machn\u0105\u0107 r\u0119k\u0105 na przeje\u017cd\u017caj\u0105c\u0105 marszrutk\u0119. Nie zaszkodzi wcze\u015bniej sprawdzi\u0107, co jest napisane na tabliczce umieszczonej za przedni\u0105 szyb\u0105, ale niekiedy informacja jest wy\u0142\u0105cznie po gruzi\u0144sku, co raczej uniemo\u017cliwia przeczytanie\u2026 Nie szkodzi! Kierowca i tak powie Wam, dok\u0105d jedzie. Przy tym marszrutki s\u0105 \u015bmiesznie tanie, dzi\u0119ki czemu Wasza podr\u00f3\u017c po Gruzji mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 nader przyjazna dla kieszeni.<\/p>\n

Mccheta<\/strong><\/h3>\n

Je\u015bli chcecie odwiedzi\u0107 gruzi\u0144ski Krak\u00f3w, koniecznie wybierzcie si\u0119 do Mcchety<\/a>, dawnej stolicy Gruzji i jednego z najstarszych miast w kraju. Cho\u0107 nie przypomina Krakowa ani architektur\u0105, ani wielko\u015bci\u0105, to jednak podobnie jak i w Grodzie Kraka tu przez wieki bi\u0142o serce kraju \u2013 to w\u0142a\u015bnie tu odbywa\u0142y si\u0119 koronacje, \u015bluby i pogrzeby kr\u00f3l\u00f3w, i tak samo jak Krak\u00f3w, pe\u0142na zabytk\u00f3w, w tym wpisanych na list\u0119 UNESCO, uwa\u017cana jest za jedno z najwa\u017cniejszych i najpi\u0119kniejszych miast kraju. Niew\u0105tpliwie warto zobaczy\u0107 tu katedr\u0119 Sweti Cchoweli, kt\u00f3ra wznosi si\u0119 na terenie pierwszego chrze\u015bcija\u0144skiego ko\u015bcio\u0142a z VI wieku. Jej dokonana w XI wieku przebudowa by\u0142a tak udana, \u017ce pono\u0107 kr\u00f3l Jerzy II nakaza\u0142 odci\u0105\u0107 architektowi r\u0119k\u0119, by ten nie m\u00f3g\u0142 stworzy\u0107 p\u00f3\u017aniej r\u00f3wnie wspania\u0142ej budowli. Mo\u017ce nawet dostrze\u017cecie na fasadzie odci\u0119t\u0105 r\u0119k\u0119 trzymaj\u0105c\u0105 d\u0142uto? Poczernia\u0142e freski, o\u015bwietlane s\u0142o\u0144cem wpadaj\u0105cym przez w\u0105skie okna, wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 zza zas\u0142ony dymu \u015bwiec i kadzide\u0142, sprawiaj\u0105c wra\u017cenie niemal \u017cywych…<\/p>\n

\n\t<\/a>\t\t
\n\t\t
\n\t\t\t\"Anatori\t\t<\/div>\n\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\tGruzja \u2013 winnym szlakiem do st\u00f3p Kaukazu\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\tGruzja \u2013 winnym szlakiem do st\u00f3p Kaukazu | Tbilisi, Signagi, Kachetia, Stepantsminda
\nGruzja \u2013 kraj s\u0142yn\u0105cy z pi\u0119knych krajobraz\u00f3w oraz przyjaznych mieszka\u0144c\u00f3w! Wybierzcie si\u0119 we wspania\u0142\u0105 podr\u00f3\u017c, podczas kt\u00f3rej b\u0119dziecie rozpieszcza\u0107 Wasze zmys\u0142y \u2013 zasmakujecie wybornej kuchni w Signagi, zauroczycie si\u0119 g\u00f3rskimi pejza\u017cami Doliny Truso oraz unikatow\u0105 architektur\u0105 w Tbilisi, a podczas pobytu w winiarskim regionie Kachetii b\u0119dziecie smakowa\u0107 pyszne gruzi\u0144skie wino, rozkoszuj\u0105c si\u0119 malownicz\u0105 sceneri\u0105. Wycieczka do Gruzji z Planet Escape to gotowy przepis na niezapomnian\u0105 przygod\u0119.\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n<\/div>\n\n

Innym ciekawym obiektem sakralnym jest zbudowany na najwy\u017cszym wzg\u00f3rzu Mcchety monastyr D\u017cwari (\u015awi\u0119ty krzy\u017c), kt\u00f3rego nazwa wzi\u0119\u0142a si\u0119 od drewnianego krzy\u017ca, postawionego pono\u0107 w miejscu, gdzie modli\u0142a si\u0119 \u015bw. Nino. Ko\u015bci\u00f3\u0142, zbudowany pod koniec VI wieku, jest jednym z najstarszych monastyr\u00f3w w Gruzji, a jego uk\u0142ad by\u0142 potem powielany przez wiele innych gruzi\u0144skich \u015bwi\u0105ty\u0144.<\/p>\n

\"Mccheta<\/a>

Mccheta \u2013 monastyr D\u017cwari<\/p><\/div>\n

Mestia<\/strong><\/h3>\n

Mestia, niedu\u017ce miasteczko z obu stron ocienione pot\u0119\u017cnymi szczytami Wysokiego Kaukazu, to stolica G\u00f3rnej Swanetii, jednego z najwy\u017cej po\u0142o\u017conych zamieszkanych region\u00f3w Gruzji. Z\u0142o\u015bliwi por\u00f3wnuj\u0105 j\u0105 do Zakopanego, lecz je\u015bli nawet to por\u00f3wnanie mog\u0142oby by\u0107 w jakim\u015b stopniu uzasadnione, to musia\u0142oby by\u0107 to Zakopane sprzed co najmniej 90 lat \u2013 kiedy ju\u017c cieszy\u0142o si\u0119 popularno\u015bci\u0105, ale wci\u0105\u017c jeszcze utrzymywa\u0142 si\u0119 tu nieuchwytny klimat niewielkiej, g\u00f3rskiej miejscowo\u015bci. Dzi\u015b przybywa tu wielu turyst\u00f3w, lecz na ulicach nie wida\u0107 t\u0142oku \u2013 restauracji i bar\u00f3w jest tu niewiele, wi\u0119c podr\u00f3\u017cni sp\u0119dzaj\u0105 czas raczej w\u0119druj\u0105c po okolicznych szlakach, a nie uprawiaj\u0105c \u017cycie kawiarniane. Je\u015bli dopisze Wam szcz\u0119\u015bcie, b\u0119dziecie mogli do Mestii przylecie\u0107 \u2013 widok o\u015bnie\u017conych szczyt\u00f3w Kaukazu tu\u017c pod brzuchem samolotu na zawsze zostanie Wam w pami\u0119ci! Jednak zdecydowanie najciekawsz\u0105 atrakcj\u0105 Mestii s\u0105 swaneckie wie\u017ce obronno-mieszkalne, dzi\u0119ki kt\u00f3rym miasteczko przypomina warowny zamek.<\/p>\n

\"Mestia<\/a>

Mestia \u2013 kamienne wie\u017ce<\/p><\/div>\n

N\u00a0\u10dc<\/strong><\/h1>\n

Narty<\/strong>\u00a0<\/strong><\/h3>\n

Cho\u0107 Gruzja <\/a>nie kojarzy si\u0119 powszechnie z nartami, to wbrew pozorom sport ten jest tu ca\u0142kiem popularny! Szczeg\u00f3lnie godne polecenia s\u0105 tu trzy kurorty narciarskie, Gudauri, Hatsvali i Tetnuldi. Ten pierwszy, po\u0142o\u017cony ok. 120 km od Tbilisi, jest r\u00f3wnocze\u015bnie najstarszy w Gruzji \u2013 powsta\u0142 w 1988 roku i dzi\u015b cieszy si\u0119 ogromn\u0105 popularno\u015bci\u0105. Do dyspozycji narciarzy pozostaje 14 wyci\u0105g\u00f3w, doje\u017cd\u017caj\u0105cych na wysoko\u015b\u0107 a\u017c 3276 m. Ca\u0142kowita d\u0142ugo\u015b\u0107 tras to 70 km, podzielonych wed\u0142ug stopnia trudno\u015bci: dla pocz\u0105tkuj\u0105cych, \u015bredniozaawansowanych, zaawansowanych i profesjonalnych narciarzy, a tak\u017ce dla amator\u00f3w freeridingu. Natomiast w okolicy Mestii powsta\u0142y dwa nowoczesne o\u015brodki: Hatsvali z ca\u0142orocznym wyci\u0105giem, kt\u00f3ry wywozi turyst\u00f3w na wysoko\u015b\u0107 2300 m n.p.m., pod szczyt Mt. Zuruldi, oraz Tetnuldi Ski Resort, otwarty w 2015 roku. Tetnuldi to drugi co do wielko\u015bci, po Gudauri, o\u015brodek narciarski w Gruzji, rozci\u0105gaj\u0105cy si\u0119 na wysoko\u015bci 2260\u20133165 m n.p.m. Ca\u0142kowita d\u0142ugo\u015b\u0107 tras narciarskich wynosi 30 km, maj\u0105 one tu te\u017c najwi\u0119kszy pionowy spadek \u2013 1,7 km. To doskona\u0142e miejsce to uprawiania wszelakich odmian narciarstwa, natomiast latem mo\u017cna uprawia\u0107 tu paralotniarstwo, je\u017adzi\u0107 konno czy w\u0119drowa\u0107 po g\u00f3rach, podziwiaj\u0105c zapieraj\u0105cy dech w piersiach widok na Uszb\u0119.<\/p>\n

\"Gudauri,<\/a>

Gudauri, najs\u0142ynniejszy gruzi\u0144ski kurort narciarski<\/p><\/div>\n

O\u00a0\u10dd<\/strong><\/h1>\n

Okatse<\/strong><\/h3>\n

Kanion Okatse to jedna z najnowszych atrakcji Gruzji w okolicy miasta Gordi. Ponad rzek\u0105 Okatse i wy\u017c\u0142obion\u0105 przez jej wody dolin\u0105 wybudowano system k\u0142adek i pomost\u00f3w, a kilkuosobowe grupy wpuszczane s\u0105 w odst\u0119pach oko\u0142o 10 minutowych, dzi\u0119ki czemu na szlaku nie ma t\u0142oku. Widoki s\u0105 niezapomniane! Do samego wej\u015bcia do kanionu mo\u017cna doj\u015b\u0107 przez las, oznakowanym szlakiem, kt\u00f3ry ci\u0105gnie si\u0119 przez oko\u0142o 3 km, lub podjecha\u0107 samochodem.\u00a0<\/strong><\/p>\n

P\u00a0\u10de<\/strong><\/h1>\n

Pirosmani<\/strong><\/h3>\n

Niko Pirosmani, najbardziej znany i powszechnie rozpoznawany gruzi\u0144ski malarz, to posta\u0107, kt\u00f3rej koleje losu i tw\u00f3rczo\u015b\u0107 jako \u017cywo przywodz\u0105 na my\u015bl Nikifora. Urodzony w 1862 roku w ubogiej rodzinie ch\u0142opskiej, przez ca\u0142e \u017cycie boryka\u0142 si\u0119 z bied\u0105, malowa\u0142 za grosze \u2013 lub za posi\u0142ek, farby zdobywa\u0142 z r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142, np. od wytw\u00f3rc\u00f3w trumien, kt\u00f3rzy dawali mu g\u0142\u00f3wnie czarny barwnik, dlatego wiele jego prac utrzymanych jest w ciemnej kolorystyce. Umar\u0142 w n\u0119dzy. A jednak jego obrazy, przedstawiaj\u0105ce przede wszystkim rozkosze sto\u0142u \u2013 supry, nios\u0105 ze sob\u0105 bardzo wiele rado\u015bci. Wychowany w Kachetii, najwa\u017cniejszym regionie winiarskim Gruzji, nader ch\u0119tnie w swych pracach podnosi\u0142 temat biesiady. Dzi\u015b kopie jego dzie\u0142, na kt\u00f3re moda przysz\u0142a dopiero kilkadziesi\u0105t lat po \u015bmierci artysty, zdobi\u0105 restauracje, witryny sklepowe, etykiety tradycyjnych produkt\u00f3w i win (jedno z nich nosi nawet nazw\u0119 Pirosmani), za\u015b orygina\u0142y znajduj\u0105 si\u0119 w muzeach w Tbilisi i Signagi. C\u00f3\u017c, dla gruzi\u0144skiego prymitywisty, jak i dla polsko-\u0142emkowskiego Nikifora, s\u0142awa przysz\u0142a znacznie za p\u00f3\u017ano.<\/p>\n

\"Uczta,<\/a>

Uczta, jeden z najbardziej znanych obraz\u00f3w Pirosmaniego<\/p><\/div>\n

Pla\u017ce<\/strong><\/h3>\n

W Gruzji na brak pla\u017c narzeka\u0107 nie b\u0119dziecie \u2013 w ko\u0144cu wybrze\u017ce Morza Czarnego<\/a> ma a\u017c 310 km d\u0142ugo\u015bci! Nie b\u0119d\u0105 to jednak pla\u017ce takie, jakie z regu\u0142y kojarz\u0105 si\u0119 z wakacyjnymi kurortami \u2013 z\u0142ote i piaszczyste. Gruzi\u0144skie pla\u017ce to przede wszystkim kamyczki i \u017cwir r\u00f3\u017cnej wielko\u015bci, dlatego warto zaopatrzy\u0107 si\u0119 w karimat\u0119 lub dmuchany materac, gdy\u017c serwis pla\u017cowy, delikatnie m\u00f3wi\u0105c, nie stoi na najwy\u017cszym poziomie. A kt\u00f3re pla\u017ce warto odwiedzi\u0107? Na pewno t\u0119 najs\u0142ynniejsz\u0105, w Batumi, ci\u0105gn\u0105c\u0105 si\u0119 na d\u0142ugo\u015bci ok. 10 km, od portu a\u017c do lotniska. Je\u015bli wybierzecie pas pla\u017cy przy promenadzie, znajdziecie tam wiele kawiarenek i sklepik\u00f3w, natomiast na peryferiach b\u0119dziecie rozkoszowa\u0107 si\u0119 samotno\u015bci\u0105. Zupe\u0142nie inna jest Ureki, jedna z nielicznych piaszczystych pla\u017c w Gruzji. A jej piasek jest nie byle jaki \u2013 drobny, szaro-czarny, zawieraj\u0105cy magnetyt, kt\u00f3ry ma dzia\u0142anie lecznicze, pomagaj\u0105c na choroby uk\u0142adu mi\u0119\u015bniowo-szkieletowego, serca i p\u0142uc. Je\u015bli chcecie skorzysta\u0107 z jego w\u0142a\u015bciwo\u015bci fizjoterapeutycznych, powr\u00f3\u0107cie na chwil\u0119 w czasy dzieci\u0144stwa i… zakopcie si\u0119 w piasku! Bardzo przyjemna jest te\u017c pla\u017ca w Gonio, niewielkiej miejscowo\u015bci s\u0142yn\u0105cej z rzymskiej twierdzy. Pi\u0119kne widoki i czysta woda rekompensuj\u0105 ostre kamienie, a d\u0142ugo\u015b\u0107 pla\u017cy sprzyja spacerom wzd\u0142u\u017c brzegu (je\u015bli nie zapomnicie o butach do wody lub sanda\u0142ach z tward\u0105 podeszw\u0105).<\/p>\n

\"Ureki,<\/a>

Ureki, pla\u017ca Magnetiti o czarnym piasku<\/p><\/div>\n

\"Pusta,<\/a><\/p>\n

Pusta, pi\u0119kna pla\u017ca w Gonio<\/p>\n

R\u00a0\u10e0<\/strong><\/h1>\n

Rewolucja R\u00f3\u017c<\/strong>\u00a0<\/strong><\/h3>\n

Rewolucja R\u00f3\u017c nie brzmi gro\u017anie, prawda? A jednak znacz\u0105co zmieni\u0142a dzieje Gruzji. To w\u0142a\u015bnie wtedy do ust\u0105pienia zmuszony zosta\u0142 prezydent Eduard Szewardnadze, za czas\u00f3w Zwi\u0105zku Radzieckiego pe\u0142ni\u0105cy rol\u0119 I Sekretarza. Prezydent, oskar\u017cany o prowadzenie autorytarnej polityki, nieudolno\u015b\u0107, niekompetentno\u015b\u0107 i tolerowanie korupcji, posun\u0105\u0142 si\u0119 do sfa\u0142szowania wybor\u00f3w, co natychmiast podchwyci\u0142a opozycja. 22 listopada 2003 roku do parlamentu w Tbilisi wkroczy\u0142y tysi\u0105ce nieuzbrojonych Gruzin\u00f3w, trzymaj\u0105cych w d\u0142oniach r\u00f3\u017ce, domagaj\u0105cych si\u0119 ust\u0105pienia Szewardnadzego. W wyniku tej bezkrwawej rewolucji do w\u0142adzy dosz\u0142o m\u0142ode pokolenie, z Micheilem Saakaszwilim na czele. Saakaszwili, kt\u00f3ry wygra\u0142 nast\u0119pne wybory prezydenckie, przeprowadzi\u0142 wiele reform, dzi\u0119ki kt\u00f3rym przez pewien czas Gruzja znajdowa\u0142a si\u0119 w\u015br\u00f3d najszybciej rozwijaj\u0105cych si\u0119 pa\u0144stw na \u015bwiecie!\u00a0<\/strong><\/p>\n

Rustaweli<\/strong><\/h3>\n

To rzecz niezwyk\u0142a \u2013 oto poemat powsta\u0142y na prze\u0142omie XII i XIII wieku wci\u0105\u017c pozostaje jedn\u0105 z najpopularniejszych gruzi\u0144skich lektur, niejednokrotnie, mimo swej imponuj\u0105cej d\u0142ugo\u015bci, znan\u0105 na pami\u0119\u0107. Mowa tu o \u201eRycerzu w tygrysiej sk\u00f3rze” Szoty Rustawelego, artysty tworz\u0105cego za czas\u00f3w kr\u00f3lowej Tamar, do kt\u00f3rej pono\u0107 w ukryciu wzdycha\u0142. O jego \u017cyciu wiadomo niezbyt wiele \u2013 dzi\u015b uwa\u017ca si\u0119, \u017ce by\u0142 ksi\u0119ciem, kt\u00f3ry otrzyma\u0142 staranne wykszta\u0142cenie, zna\u0142 teologi\u0119, filozofi\u0119, a tak\u017ce wschodnie kultury oraz astrologi\u0119, mia\u0142 te\u017c by\u0107 ministrem skarbu i doradc\u0105 Tamar. To kr\u00f3lowa zreszt\u0105 by\u0142a zleceniodawczyni\u0105 powstania poematu i jej w\u0142a\u015bnie jest on dedykowany, a niekt\u00f3re w\u0105tki utworu w zakamuflowany spos\u00f3b odzwierciedlaj\u0105 uczucia Rustawelego do monarchini. Poemat opowiada dzieje walk dw\u00f3ch ksi\u0105\u017c\u0105t o wyzwolenie uwi\u0119zionej kr\u00f3lewny, opiewaj\u0105c mi\u0142o\u015b\u0107, przyja\u017a\u0144, odwag\u0119 i si\u0142\u0119 ducha. Jego bohaterowie s\u0105 odwa\u017cni, szlachetni i pe\u0142ni cn\u00f3t, cho\u0107 bynajmniej nie schematyczni i czarno-biali, a humanistyczne warto\u015bci dzie\u0142a, bogactwo obserwacji i \u015brodk\u00f3w artystycznych powoduj\u0105, \u017ce o Rustawelim m\u00f3wi si\u0119 cz\u0119sto jako o reprezentancie gruzi\u0144skiego odrodzenia, wyprzedzaj\u0105cego o kilka wiek\u00f3w odrodzenie europejskie, co stawia go w jednym szeregu z Szekspirem czy Cervantesem. Dzi\u015b, je\u015bli wybierzecie si\u0119 na wycieczk\u0119 do Gruzji<\/a>, zobaczycie nazwisko poety w wielu miejscach \u2013 imi\u0119 Rustawelego nosi g\u0142\u00f3wna ulica w Tbilisi, stacja metra, Akademia Nauk, najwa\u017cniejszy teatr w kraju czy gruzi\u0144ska nagroda pa\u0144stwowa.<\/p>\n

S\u00a0\u10e1<\/strong><\/h1>\n

Stepancminda<\/strong><\/h3>\n

Pierwsze skojarzenie z Gruzj\u0105, obrazek, kt\u00f3ry pojawia si\u0119 na ok\u0142adkach wi\u0119kszo\u015bci folder\u00f3w i przewodnik\u00f3w? Niewielki ko\u015bci\u00f3\u0142ek na zielonym wzg\u00f3rzu, a w tle \u2013 urwiste, pot\u0119\u017cne, o\u015bnie\u017cone szczyty Kaukazu, z majestatycznym Kazbekiem na czele. To oczywi\u015bcie Stepancminda<\/a>, po\u0142o\u017cone na wysoko\u015bci 1750 m n.p.m. miasteczko, o nazwie upami\u0119tniaj\u0105cej \u015bwi\u0119tego Szczepana, kt\u00f3ry wedle legendy mia\u0142 uratowa\u0107 tutejszych mieszka\u0144c\u00f3w przed lawin\u0105. Wcze\u015bniejsza nazwa, Kazbegi, Gruzinom kojarzy si\u0119 jednoznacznie \u017ale \u2013 nadali j\u0105 miasteczku Sowieci, na cze\u015b\u0107 Gabriela Kazbegiego, okrutnika, kt\u00f3ry pacyfikowa\u0142 tutejsze powstanie antyrosyjskie. A owym najs\u0142ynniejszym gruzi\u0144skim ko\u015bci\u00f3\u0142kiem jest po\u0142o\u017cona na wysoko\u015bci 2170 m n.p.m. Cminda Sameba, XIV-wieczna cerkiew \u015awi\u0119tej Tr\u00f3jcy, w kt\u00f3rej pono\u0107 w czasach sowieckich przechowywane by\u0142y najwa\u017cniejsze gruzi\u0144skie relikwie.\u00a0<\/strong><\/p>\n

\"Stepancminda,<\/a>

Stepancminda, cerkiew Cminda Sameba<\/p><\/div>\n

Supra<\/strong><\/h3>\n

Cho\u0107 dzi\u015b trudno wyobrazi\u0107 sobie Gruzj\u0119 bez supry, a ze \u017ar\u00f3de\u0142 wywnioskowa\u0107 mo\u017cna, \u017ce zwyczaj wsp\u00f3lnego biesiadowania dotar\u0142 tu jeszcze przed nasz\u0105 er\u0105, jej obecny kszta\u0142t uformowa\u0142 si\u0119 dopiero w XIX wieku. Gdy Gruzja utraci\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107 i sta\u0142a si\u0119 obiektem najpierw rosyjskiej, a p\u00f3\u017aniej radzieckiej dominacji, to w\u0142a\u015bnie supra pomog\u0142a zachowa\u0107 to\u017csamo\u015b\u0107 narodow\u0105. S\u0142owo \u201esupra\u201d znaczy po prostu \u201eobrus\u201d, lecz nie jest tylko zwyk\u0142ym wsp\u00f3lnym posi\u0142kiem \u2013 to pretekst do spotkania, biesiady, zacie\u015bniania wi\u0119zi, muzykowania. Tradycyjnie st\u00f3\u0142 ugina si\u0119 od ci\u0105gle donoszonych potraw, lecz supr\u0105 mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 wszystko \u2013 spotkanie przyjaci\u00f3\u0142, kt\u00f3rzy na kawa\u0142ku p\u0142\u00f3tna czy na \u0142awce mi\u0119dzy oba postawi\u0105 butelk\u0119 wina, chleb, kto\u015b doniesie owoce czy chaczapuri, za chwil\u0119 pojawi\u0105 si\u0119 chinkali, zapachnie ostri… I ju\u017c biesiada zaczyna si\u0119 na ca\u0142ego!<\/p>\n

\"Supra<\/a>

Supra to nieod\u0142\u0105czna cz\u0119\u015b\u0107 gruzi\u0144skiej tradycji<\/p><\/div>\n

Szatili<\/strong>\u00a0<\/strong><\/h3>\n

To tylko 140 km od Tbilisi, ale droga, kt\u00f3r\u0105 trzeba pokona\u0107, przenosi do innego \u015bwiata! Nie dociera tu \u017cadna komunikacja (jedyny spos\u00f3b, by si\u0119 tu dosta\u0107, to wynaj\u0119cie samochodu), droga przejezdna jest od maja do listopada… Cho\u0107 \u201eprzejezdna\u201d to okre\u015blenie nieco na wyrost \u2013 przejechanie jej wymaga naprawd\u0119 mocnych nerw\u00f3w: utwardzona na s\u0142owo honoru, wyr\u0105bana w tak stromym zboczu, \u017ce co chwil\u0119 obsuwa si\u0119 z jednej strony, a z drugiej lec\u0105 na ni\u0105 kamienie. Ko\u0142a zdaj\u0105 si\u0119 ledwo, ledwo trzyma\u0107 drogi \u2013 nie wiadomo: \u015bmia\u0107 si\u0119, czy pisa\u0107 testament! Jednak widoki, widoki wynagradzaj\u0105 wszystko, zw\u0142aszcza te roztaczaj\u0105ce si\u0119 z po\u0142o\u017conej na wysoko\u015bci 2676 m n.p.m. prze\u0142\u0119czy Datwis D\u017cwari. A w samym Szatili pusto, cicho (pono\u0107 na sta\u0142e mieszka tu oko\u0142o 20 os\u00f3b), \u015bredniowieczne wie\u017ce odbijaj\u0105 si\u0119 w tafli rzeki Argun… Do dzi\u015b zachowa\u0142o si\u0119 ich oko\u0142o 60. Przylegaj\u0105c do siebie, tworz\u0105 pot\u0119\u017cn\u0105, malowniczo usytuowan\u0105 fortec\u0119. Cho\u0107 przejazd z Tbilisi zajmuje dobrych kilka godzin, sp\u0119dzaj\u0105c wakacje w Gruzji <\/a>warto wygospodarowa\u0107 troch\u0119 czasu na wizyt\u0119 \u2013 Szatili jest naprawd\u0119 unikatowe!<\/p>\n

\"Szatili\"<\/a>

Szatili<\/p><\/div>\n

T\u00a0\u10e2<\/strong><\/h1>\n

Tamada<\/strong><\/h3>\n

Tamada to mistrz ceremonii, kt\u00f3ry podczas supry dba o odpowiedni\u0105 atmosfer\u0119 przy stole wznosz\u0105c co jaki\u015b czas toasty: za Boga, rodzin\u0119, pok\u00f3j, mi\u0142o\u015b\u0107 itd. Toasty s\u0105 zazwyczaj d\u0142ugie i niepowtarzalne, niekiedy zaskakuj\u0105ce i nieoczywiste, natomiast niegdy\u015b stanowi\u0142y niepisan\u0105 kronik\u0119 gruzi\u0144skiego spo\u0142ecze\u0144stwa. Do obowi\u0105zk\u00f3w tamady nale\u017cy tak\u017ce troska o to, by \u017cadna z os\u00f3b przy stole nie wypi\u0142a za du\u017co ani za ma\u0142o. Je\u015bli zostaniecie zaproszeni na supr\u0119 pami\u0119tajcie, \u017ce tamadzie nie wolno przerywa\u0107, w z\u0142ym tonie jest tak\u017ce wyg\u0142aszanie toast\u00f3w bez zaproszenia \u2013 lecz je\u015bli zostaniecie o to poproszeni, nie wypada odm\u00f3wi\u0107. W przesz\u0142o\u015bci panowa\u0142a zasada, \u017ce toast\u00f3w nie wznosi si\u0119 piwem, gdy\u017c mia\u0142o to oznacza\u0107 \u017cyczenie choroby osobie, kt\u00f3rej toast dotyczy, jednak obecnie zwyczaj ten odchodzi w niepami\u0119\u0107.<\/p>\n

Tamar<\/strong><\/h3>\n

Gdy spytacie Gruzina o z\u0142oty wiek Gruzji, bez w\u0105tpienia odpowie: czasy panowania Dawida Budowniczego i kr\u00f3lowej Tamar! Tamar, og\u0142oszona \u015bwi\u0119t\u0105 ko\u015bcio\u0142\u00f3w prawos\u0142awnego i katolickiego, uwa\u017cana jest za najlepszego w\u0142adc\u0119 w historii kraju \u2013 pisano o niej wr\u0119cz, \u017ce podbija krainy, \u201eo kt\u00f3rych nikt jeszcze nie s\u0142ysza\u0142\u201d i nazywano kr\u00f3lem kr\u00f3l\u00f3w i kr\u00f3low\u0105 kr\u00f3lowych. Czasy jej panowania to imponuj\u0105ce zwyci\u0119stwa militarne, rozw\u00f3j kultury, architektury, malarstwa czy medycyny, okres, kiedy Gruzja sta\u0142a si\u0119 prawdziw\u0105 pot\u0119g\u0105. Kr\u00f3lowa przy tym nie ba\u0142a si\u0119 tak\u017ce bra\u0107 osobistych spraw we w\u0142asne r\u0119ce \u2013 gdy jej pierwsze, aran\u017cowane ma\u0142\u017ce\u0144stwo z ruskim ksi\u0119ciem Jerzym Bogolubskim z powodu pija\u0144stwa m\u0119\u017ca okaza\u0142o si\u0119 nieudane, rozwiod\u0142a si\u0119 z nim, a potem dwukrotnie pokona\u0142a w walce. Nast\u0119pny ma\u0142\u017conek, potomek gruzi\u0144skiego rodu kr\u00f3lewskiego Bagratyd\u00f3w Dawid Soslan, nosi\u0142 tytu\u0142 kr\u00f3la tylko nominalnie \u2013 ca\u0142\u0105 w\u0142adz\u0119 dzier\u017cy\u0142a Tamar. Obecnie, podczas podr\u00f3\u017cy po Gruzji mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce od czas\u00f3w kr\u00f3lowej Tamar dzieli nas zaledwie kilkadziesi\u0105t lat, a nie niemal dziewi\u0119\u0107 wiek\u00f3w \u2013 jest obecna w toastach, opowie\u015bciach i podaniach, dziewczynkom nadaje si\u0119 jej imi\u0119, a ko\u015bcio\u0142om wezwanie. Kryje si\u0119 w tym pewien paradoks \u2013 delikatnie rzecz ujmuj\u0105c, Gruzja nie nale\u017cy do kraj\u00f3w, w kt\u00f3rych panuje r\u00f3wnouprawnienie, a system patriarchalny ma si\u0119 tu \u015bwietnie. Ciekawe, co my\u015bla\u0142aby o tym samodzielna i obdarzona niezwyk\u0142\u0105 si\u0142\u0105 charakteru Tamar?<\/p>\n

Tunele \u015bniegowe<\/strong><\/h3>\n

Zim\u0105 g\u00f3ry Kaukazu to nie przelewki! \u015anieg sypie tu tak pot\u0119\u017cnie, \u017ce \u017cadne p\u0142ugi nie maj\u0105 szans, dlatego w niekt\u00f3rych miejscach konieczne sta\u0142o si\u0119 wybudowanie specjalnych tuneli, zas\u0142aniaj\u0105cych drogi przed opadami. Wydr\u0105\u017cone w skale, niekiedy stanowi\u0105 wyj\u0105tkowo malowniczy widok \u2013 oraz wspania\u0142\u0105 ramk\u0119 do zdj\u0119\u0107\u2026<\/p>\n

U\u00a0\u10e3<\/strong><\/h1>\n

Uszba<\/strong><\/h3>\n

\u201eWied\u017ama\u201d, \u201eMatterhorn Kaukazu\u201d, \u201eDroga donik\u0105d\u201d \u2013 Uszba ma wiele nazw, a co jedna \u2013 to gro\u017aniejsza. I nic dziwnego! Ten jeden z najbardziej charakterystycznych szczyt\u00f3w Kaukazu posiada dwa wierzcho\u0142ki o wysoko\u015bci 4700 m n.p.m. i 4697 m n.p.m., a ich zdobycie jest naprawd\u0119 trudne i wymagaj\u0105ce od wspinaczy sporych umiej\u0119tno\u015bci. Wedle legendy, wiecznie o\u015bnie\u017cone szczyty s\u0142u\u017cy\u0142y za schronienie bogini \u0142ow\u00f3w Dali, pi\u0119knej i gro\u017anej jak sama Uszba. Je\u015bli b\u0119d\u0105c w okolicach Mestii zobaczycie dwa charakterystyczne, stercz\u0105ce rogi, mo\u017cecie uwa\u017ca\u0107 si\u0119 za prawdziwych szcz\u0119\u015bciarzy \u2013 Uszba jako najwy\u017cszy szczyt w okolicy przyci\u0105ga burze, tote\u017c na og\u00f3\u0142 kryje si\u0119 za zas\u0142on\u0105 chmur. Wspinaczki na \u201eWied\u017am\u0119\u201d nie polecamy, je\u015bli nie jeste\u015bcie wytrawnymi alpinistami, mo\u017cecie jednak wybra\u0107 si\u0119 na w\u0119dr\u00f3wk\u0119 w stron\u0119 g\u00f3ruj\u0105cego nad Mesti\u0105 krzy\u017ca z platform\u0105 widokow\u0105, sk\u0105d roztacza si\u0119 wspania\u0142a panorama ca\u0142ej okolicy.<\/p>\n

\"Uszba,<\/a>

Uszba, Wied\u017ama Kaukazu<\/p><\/div>\n

Uszguli<\/strong><\/h3>\n

Uszguli to miejscowo\u015b\u0107 wr\u0119cz magiczna! Uznana za najwy\u017cej po\u0142o\u017con\u0105 europejsk\u0105 wiosk\u0119 \u2013 ponad 2100 metr\u00f3w nad poziomem morza, zachwyca oryginaln\u0105 architektur\u0105 i bajecznym widokiem na o\u015bnie\u017con\u0105 Szkhar\u0119, najwy\u017cszy szczyt Gruzji i trzeci szczyt Kaukazu. To w\u0142a\u015bnie st\u0105d mo\u017cna wybra\u0107 si\u0119 na trekking pod rozleg\u0142y lodowiec Szkhara, z kt\u00f3rego wyp\u0142ywa rzeka Inguri. W rzeczywisto\u015bci Uszguli to zesp\u00f3\u0142 czterech wiosek<\/a>: Czad\u017caszi, Zhibiani, Chvibiani, Murkmeli i Lamjurishi. Jeszcze do niedawna nie by\u0142o tu bie\u017c\u0105cej wody, kanalizacji i pr\u0105du, a drogi… c\u00f3\u017c, wystarczy wspomnie\u0107, \u017ce nawet dzi\u015b z odleg\u0142ej o niespe\u0142na 50 km Mestii jedzie si\u0119 prawie dwie godziny! Mieszka tu oko\u0142o 270 os\u00f3b, z kt\u00f3rych nie wszyscy zostaj\u0105 w wiosce na zim\u0119 \u2013 pot\u0119\u017cne opady \u015bniegu na dobr\u0105 spraw\u0119 odcinaj\u0105 Uszguli od \u015bwiata nawet na p\u00f3\u0142 roku. Wra\u017cenie, \u017ce czas si\u0119 tu zatrzyma\u0142, pot\u0119guje prawie 200 swa\u0144skich wie\u017c, b\u0119d\u0105cych skarbem lokalnej architektury i pomnikiem wiekowych tradycji. W niekt\u00f3rych z nich uruchomiono pro\u015bciutkie, lecz przesi\u0105kni\u0119te niepowtarzaln\u0105 atmosfer\u0105 pensjonaty czy kawiarenki, warto te\u017c zajrze\u0107 do muzeum etnograficznego, zlokalizowane w XIII-wiecznej wie\u017cy, kt\u00f3rego zbiory pozwalaj\u0105 dotkn\u0105\u0107 swa\u0144skiej kultury i codzienno\u015bci. Na pami\u0105tk\u0119 kupcie koniecznie s\u00f3l swa\u0144sk\u0105, b\u0119d\u0105c\u0105 nader smakowit\u0105 mieszank\u0105 soli i zi\u00f3\u0142.<\/p>\n

\"Kamienne<\/a>

Kamienne wie\u017ce Uszguli<\/p><\/div>\n

W\u00a0\u10d5<\/strong><\/h1>\n

Wardzia<\/strong><\/h3>\n

\u201eWar dzia \u2013 tu jestem, wujku\u201d \u2013 mia\u0142a wo\u0142a\u0107 Tamar, p\u00f3\u017aniejsza wspania\u0142a monarchini, gdy zgubiwszy si\u0119 w lesie, us\u0142ysza\u0142a g\u0142os nawo\u0142uj\u0105cego j\u0105 wujka \u2013 kr\u00f3la Gruzji. Jak w wielu legendach, tak\u017ce i w tej jest cie\u0144 prawdy. Istotnie, Wardzia zacz\u0119\u0142a by\u0107 budowana za czas\u00f3w panowania Jerzego III, natomiast uko\u0144czono j\u0105 pod rz\u0105dami jego c\u00f3rki, kr\u00f3lowej Tamar w\u0142a\u015bnie. Dzi\u015b, spaceruj\u0105c po labiryntach dr\u0105\u017conych w ska\u0142ach jaski\u0144, przypominaj\u0105cych nieco plaster miodu, trudno wyobrazi\u0107 sobie, \u017ce w XIII wieku by\u0142o to ogromne, kwitn\u0105ce miasto, w pe\u0142ni samowystarczalne. Na 13 poziomach roz\u0142o\u017cone by\u0142y tysi\u0105ce komnat, po\u0142\u0105czonych skomplikowanym systemem wodno-kanalizacyjnym, do kt\u00f3rych prowadzi\u0142o zaledwie kilka dobrze zakamuflowanych tuneli \u2013 stoj\u0105c u podn\u00f3\u017ca g\u00f3ry nie spos\u00f3b by\u0142o domy\u015bli\u0107 si\u0119, \u017ce w jej wn\u0119trzu kryje si\u0119 ca\u0142e ogromne miasto! Niestety pod koniec XIII wieku okolic\u0119 nawiedzi\u0142o trz\u0119sienie ziemi, kt\u00f3re spustoszy\u0142o i ods\u0142oni\u0142o miasto. Z tego powodu Persowie, kt\u00f3rzy w po\u0142owie XVI wieku zaatakowali Wardzi\u0119, mieli u\u0142atwione zadanie. Zniszczona i obrabowana, ca\u0142kowicie podupad\u0142a i opustosza\u0142a. Kilkunastu mnich\u00f3w pojawi\u0142o si\u0119 tu dopiero po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci przez Gruzj\u0119. Spaceruj\u0105c po skalnym labiryncie omijajcie wi\u0119c te zakamarki, w kt\u00f3rych wida\u0107 \u015blady \u017cycia \u2013 dywaniki, doniczki z kwiatami, zbite z deszczu\u0142ek furtki broni\u0105ce wst\u0119pu na miniaturowe podw\u00f3rka… Mo\u017cecie za to zajrze\u0107 do cerkwi, r\u00f3wnie\u017c wydr\u0105\u017conej w skale, w kt\u00f3rej wci\u0105\u017c zobaczy\u0107 mo\u017cna pociemnia\u0142e barwy fresk\u00f3w i spojrze\u0107 w oczy nie\u015bmiertelnie pi\u0119knej Tamar.<\/p>\n

\"Wardzia,<\/a>

Wardzia, miasto w skale<\/p><\/div>\n

<\/h3>\n

Wie\u017ce<\/strong><\/h3>\n

Swanetia wie\u017cami stoi! Mniejsze i wi\u0119ksze, \u015bwietnie zachowane i wal\u0105ce si\u0119, przekszta\u0142cone w muzea lub hoteliki i opuszczone \u2013 jest ich tu mn\u00f3stwo. Patrz\u0105c na te pozbawione wyg\u00f3d budowle trudno uwierzy\u0107, \u017ce niekt\u00f3re z nich by\u0142y zamieszkane jeszcze w po\u0142owie XX wieku. Pe\u0142ni\u0142y dwojakie funkcje: w czasie pokoju parter wie\u017cy zamieszkiwa\u0142a ca\u0142a rodzina, \u0142\u0105cznie z \u017cywym inwentarzem (wprawdzie wie\u017ce by\u0142y dobrze wentylowane, ale jednak unosz\u0105cy si\u0119 w nich zapach musia\u0142 by\u0107 wr\u0119cz namacalny… i jego cie\u0144 czu\u0107 do dzi\u015b), natomiast podczas wojen wszyscy chronili si\u0119 na wy\u017csze pi\u0119tra \u2013 wystarczy\u0142o wci\u0105gn\u0105\u0107 drabiny na g\u00f3r\u0119, a przez okienka razi\u0107 wroga strza\u0142ami, by wie\u017ca sta\u0142a si\u0119 niezdobyt\u0105 twierdz\u0105. Niekiedy s\u0142u\u017cy\u0142y te\u017c one jako schronienie przed krwaw\u0105 rodow\u0105 zemst\u0105: wszak do dzi\u015b ze s\u0142owem \u201eSwan\u201d, okre\u015blaj\u0105cym mieszka\u0144ca Swanetii, nieodmiennie \u0142\u0105czy si\u0119 przymiotnik \u201eporywczy\u201d! Niekt\u00f3re z tych wie\u017cy pami\u0119taj\u0105 nawet IX wiek, b\u0119d\u0105c tak unikatowymi i niezwyk\u0142ymi budowlami, \u017ce w 1996 roku region G\u00f3rnej Swanetii zosta\u0142 wpisany na List\u0119 \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. Niekt\u00f3re z nich udost\u0119pniono do zwiedzania, np. w Mestii warto zobaczy\u0107 baszt\u0119 rodziny Margiani, gdzie mo\u017cna obejrze\u0107 tradycyjne swa\u0144skie meble, pa\u015bnik na siano, a tak\u017ce piwniczk\u0119 z amforami na wino. Tu\u017c obok znajduje si\u0119 kolejne muzeum, pe\u0142ne ikon, mebli i innych eksponat\u00f3w ukazuj\u0105cych \u017cycie Swan\u00f3w.<\/p>\n

\"Wie\u017ca<\/a>

Wie\u017ca Mi\u0142o\u015bci, nazwana tak na pami\u0105tk\u0119 dziewczyny, kt\u00f3ra w niej w\u0142a\u015bnie… umar\u0142a z mi\u0142o\u015bci<\/p><\/div>\n

Wino<\/strong><\/h3>\n

Cho\u0107 bynajmniej nie jest to wiedza powszechna, to w\u0142a\u015bnie Gruzja \u2013 nie Francja czy W\u0142ochy \u2013 jest kolebk\u0105 \u015bwiatowego winiarstwa<\/a>! \u015alady uprawy winoro\u015bli i produkcji wina odkryte na terenie dzisiejszej Gruzji i Armenii pochodz\u0105 sprzed a\u017c 8 tysi\u0119cy lat. Co ciekawe, do dzi\u015b wino wytwarza si\u0119 w niemal niezmieniony od czas\u00f3w staro\u017cytnych spos\u00f3b: \u2013 w ogromnych, zakopywanych w ziemi glinianych naczyniach zwanych kwevri. W Gruzji wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 pi\u0119\u0107 g\u0142\u00f3wnych region\u00f3w winiarskich, z kt\u00f3rych najwa\u017cniejsza jest Kachetia<\/a>, b\u0119d\u0105ca dla tego kraju tym, czym Piemont jest dla W\u0142och, a Bordeaux dla Francji, gdzie powstaje 70% wszystkich gruzi\u0144skich win i gdzie znajdziecie 14 z 18 uznanych apelacji. S\u0105cz\u0105c gruzi\u0144skie wino musicie przygotowa\u0107 podniebienie na nieznane wcze\u015bniej smaki: nie sadzi si\u0119 tu mi\u0119dzynarodowych gatunk\u00f3w winoro\u015bli, a jedynie lokalne, kt\u00f3rych wyliczy\u0107 mo\u017cna nawet 500! Najwa\u017cniejsze szczepy to czerwone saperavi, nosz\u0105ce przydomek \u201ekrew olbrzym\u00f3w\u201d, pachn\u0105ce dojrza\u0142ymi owocami le\u015bnymi, oraz dwa wina bia\u0142e \u2013 tsinandali o aromacie brzoskwi\u0144 i moreli oraz rkatsiteli, jedna z najstarszych na \u015bwiecie odmian winoro\u015bli, z kt\u00f3rej powstaj\u0105 wina zapachu jab\u0142ek, pigwy i \u015bliwek mirabelek.<\/p>\n

Z\u00a0\u10d6<\/strong><\/h1>\n

Z\u0142ote Runo<\/strong>\u00a0<\/strong><\/h3>\n

Wyprawa po z\u0142ote runo, wyprawa Jazona, wyprawa Argonaut\u00f3w \u2013 prawdopodobnie nie trzeba czyta\u0107 Parandowskiego, by kojarzy\u0107 wszystkie te okre\u015blenia. Z\u0142ote runo wed\u0142ug mitologii greckiej mia\u0142o by\u0107 z\u0142ot\u0105 sk\u00f3r\u0105 baranka Chrysomallosa, strze\u017con\u0105 przez niepokonanego smoka. Rzecz jasna \u2013 niepokonanego tylko do czasu, gdy do akcji wkroczy\u0142 Jazon wspomagany przez Mede\u0119… Ju\u017c w nowo\u017cytnych czasach okre\u015blenie to zacz\u0119\u0142o funkcjonowa\u0107 w przeno\u015bni, symbolizuj\u0105c trudno osi\u0105galne, a nader cenne rzeczy \u2013 bogactwo, wiedz\u0119, osi\u0105gni\u0119cia. Jednak \u017ar\u00f3d\u0142a mitu s\u0105 prawdopodobnie nader prozaiczne \u2013 w Kolchidzie, do kt\u00f3rej wybra\u0142 si\u0119 Jazon, czyli m.in. na terenie dzisiejszej Swanetii, g\u00f3rale odsiewali z\u0142oto z piasku rzecznego za pomoc\u0105\u2026 owczej sk\u00f3ry. Sk\u00f3r\u0119 tak\u0105 zanurzano w rzece, nast\u0119pnie suszono w s\u0142o\u0144cu, a z\u0142oty py\u0142 strzepywano.<\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"excerpt":{"rendered":"

Jedna z najbardziej znanych gruzi\u0144skich legend g\u0142osi, \u017ce kiedy B\u00f3g rozdawa\u0142 ziemi\u0119, wszystkie narody ustawi\u0142y si\u0119 w kolejce, k\u0142\u00f3c\u0105c si\u0119 o jak najbogatsze, jak najcenniejsze tereny. Jedynie Gruzini przysiedli z boku, wyci\u0105gn\u0119li wino i jedzenie i w najlepsze oddali si\u0119 ucztowaniu. O tym, \u017ce B\u00f3g rozda\u0142 ju\u017c ca\u0142\u0105 ziemi\u0119, zorientowali si\u0119 dopiero po fakcie. Zosta\u0142 […]<\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"author":19,"featured_media":5543,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[416,536,5],"tags":[437,445,446],"class_list":["post-5561","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-europa","category-gruzja","category-reportaze-z-podrozy","tag-gruzja","tag-wakacje-w-gruzji","tag-wycieczka-do-gruzji"],"yoast_head":"\nAlfabet gruzi\u0144ski, czyli dlaczego warto jecha\u0107 do Gruzji # 2 - Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Zapraszamy w niezapomnian\u0105 podr\u00f3\u017c do Gruzji, krainy winem i czacz\u0105 p\u0142yn\u0105cej, nad Morze Czarne i w Kaukaz Wysoki!\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Alfabet gruzi\u0144ski, czyli dlaczego warto jecha\u0107 do Gruzji # 2 - Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Zapraszamy w niezapomnian\u0105 podr\u00f3\u017c do Gruzji, krainy winem i czacz\u0105 p\u0142yn\u0105cej, nad Morze Czarne i w Kaukaz Wysoki!\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2022-04-01T13:00:43+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2023-04-26T08:13:17+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2022\/04\/Gruzja2_Featured.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1920\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"730\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Agnieszka Spiechowicz\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Agnieszka Spiechowicz\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"23 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2\/\"},\"author\":{\"name\":\"Agnieszka Spiechowicz\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/ecda89c3c25725c39d8b299b4b055b26\"},\"headline\":\"Alfabet gruzi\u0144ski, czyli dlaczego warto jecha\u0107 do Gruzji # 2\",\"datePublished\":\"2022-04-01T13:00:43+00:00\",\"dateModified\":\"2023-04-26T08:13:17+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2\/\"},\"wordCount\":4674,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2022\/04\/Gruzja2_Featured.jpg\",\"keywords\":[\"gruzja\",\"wakacje w Gruzji\",\"wycieczka do gruzji\"],\"articleSection\":[\"Europa\",\"Gruzja\",\"Reporta\u017ce z podr\u00f3\u017cy\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2\/\",\"url\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2\/\",\"name\":\"Alfabet gruzi\u0144ski, czyli dlaczego warto jecha\u0107 do Gruzji # 2 - Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2022\/04\/Gruzja2_Featured.jpg\",\"datePublished\":\"2022-04-01T13:00:43+00:00\",\"dateModified\":\"2023-04-26T08:13:17+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/ecda89c3c25725c39d8b299b4b055b26\"},\"description\":\"Zapraszamy w niezapomnian\u0105 podr\u00f3\u017c do Gruzji, krainy winem i czacz\u0105 p\u0142yn\u0105cej, nad Morze Czarne i w Kaukaz Wysoki!\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2022\/04\/Gruzja2_Featured.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2022\/04\/Gruzja2_Featured.jpg\",\"width\":1920,\"height\":730,\"caption\":\"Gruzja Kazbek\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Alfabet gruzi\u0144ski, czyli dlaczego warto jecha\u0107 do Gruzji # 2\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#website\",\"url\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\",\"name\":\"Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/ecda89c3c25725c39d8b299b4b055b26\",\"name\":\"Agnieszka Spiechowicz\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5f50805722609c92dcb2167f152c3911?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5f50805722609c92dcb2167f152c3911?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Agnieszka Spiechowicz\"},\"description\":\"Zwariowana wariatka o pozytywnym usposobieniu, zagrzebana w ksi\u0105\u017ckach mi\u0142o\u015bniczka kot\u00f3w, k\u0105pieli w przer\u0119blu i d\u0142ugich w\u0119dr\u00f3wek po beskidzkich szlakach. Gdy wystawi nos z lektury i akurat nie wyrusza na w\u0142\u00f3cz\u0119g\u0119, lubi zg\u0142\u0119bia\u0107 tajniki zielarstwa, projektowa\u0107 ksi\u0105\u017cki i eksperymentowa\u0107 z fotografi\u0105. W Planet Escape wype\u0142nia zawarto\u015bci\u0105 niezliczone strony przewodnik\u00f3w, wci\u0105\u017c wyd\u0142u\u017caj\u0105c list\u0119 kraj\u00f3w do odwiedzenia \u2013 w ko\u0144cu, wed\u0142ug \u015bw. Augustyna, \u201e\u015bwiat jest ksi\u0105\u017ck\u0105 i ci, kt\u00f3rzy nie podr\u00f3\u017cuj\u0105, czytaj\u0105 tylko jedn\u0105 stron\u0119\\\".\",\"url\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/author\/aga\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Alfabet gruzi\u0144ski, czyli dlaczego warto jecha\u0107 do Gruzji # 2 - Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape","description":"Zapraszamy w niezapomnian\u0105 podr\u00f3\u017c do Gruzji, krainy winem i czacz\u0105 p\u0142yn\u0105cej, nad Morze Czarne i w Kaukaz Wysoki!","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Alfabet gruzi\u0144ski, czyli dlaczego warto jecha\u0107 do Gruzji # 2 - Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape","og_description":"Zapraszamy w niezapomnian\u0105 podr\u00f3\u017c do Gruzji, krainy winem i czacz\u0105 p\u0142yn\u0105cej, nad Morze Czarne i w Kaukaz Wysoki!","og_url":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2\/","og_site_name":"Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape","article_published_time":"2022-04-01T13:00:43+00:00","article_modified_time":"2023-04-26T08:13:17+00:00","og_image":[{"width":1920,"height":730,"url":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2022\/04\/Gruzja2_Featured.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Agnieszka Spiechowicz","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Agnieszka Spiechowicz","Est. reading time":"23 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2\/"},"author":{"name":"Agnieszka Spiechowicz","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/ecda89c3c25725c39d8b299b4b055b26"},"headline":"Alfabet gruzi\u0144ski, czyli dlaczego warto jecha\u0107 do Gruzji # 2","datePublished":"2022-04-01T13:00:43+00:00","dateModified":"2023-04-26T08:13:17+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2\/"},"wordCount":4674,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2022\/04\/Gruzja2_Featured.jpg","keywords":["gruzja","wakacje w Gruzji","wycieczka do gruzji"],"articleSection":["Europa","Gruzja","Reporta\u017ce z podr\u00f3\u017cy"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/planetescape.pl\/blog\/alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2\/","url":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2\/","name":"Alfabet gruzi\u0144ski, czyli dlaczego warto jecha\u0107 do Gruzji # 2 - Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape","isPartOf":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2022\/04\/Gruzja2_Featured.jpg","datePublished":"2022-04-01T13:00:43+00:00","dateModified":"2023-04-26T08:13:17+00:00","author":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/ecda89c3c25725c39d8b299b4b055b26"},"description":"Zapraszamy w niezapomnian\u0105 podr\u00f3\u017c do Gruzji, krainy winem i czacz\u0105 p\u0142yn\u0105cej, nad Morze Czarne i w Kaukaz Wysoki!","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/planetescape.pl\/blog\/alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2\/#primaryimage","url":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2022\/04\/Gruzja2_Featured.jpg","contentUrl":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2022\/04\/Gruzja2_Featured.jpg","width":1920,"height":730,"caption":"Gruzja Kazbek"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/alfabet-gruzinski-czyli-dlaczego-warto-jechac-do-gruzji-2\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Alfabet gruzi\u0144ski, czyli dlaczego warto jecha\u0107 do Gruzji # 2"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#website","url":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/","name":"Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/ecda89c3c25725c39d8b299b4b055b26","name":"Agnieszka Spiechowicz","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5f50805722609c92dcb2167f152c3911?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5f50805722609c92dcb2167f152c3911?s=96&d=mm&r=g","caption":"Agnieszka Spiechowicz"},"description":"Zwariowana wariatka o pozytywnym usposobieniu, zagrzebana w ksi\u0105\u017ckach mi\u0142o\u015bniczka kot\u00f3w, k\u0105pieli w przer\u0119blu i d\u0142ugich w\u0119dr\u00f3wek po beskidzkich szlakach. Gdy wystawi nos z lektury i akurat nie wyrusza na w\u0142\u00f3cz\u0119g\u0119, lubi zg\u0142\u0119bia\u0107 tajniki zielarstwa, projektowa\u0107 ksi\u0105\u017cki i eksperymentowa\u0107 z fotografi\u0105. W Planet Escape wype\u0142nia zawarto\u015bci\u0105 niezliczone strony przewodnik\u00f3w, wci\u0105\u017c wyd\u0142u\u017caj\u0105c list\u0119 kraj\u00f3w do odwiedzenia \u2013 w ko\u0144cu, wed\u0142ug \u015bw. Augustyna, \u201e\u015bwiat jest ksi\u0105\u017ck\u0105 i ci, kt\u00f3rzy nie podr\u00f3\u017cuj\u0105, czytaj\u0105 tylko jedn\u0105 stron\u0119\".","url":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/author\/aga\/"}]}},"gt_translate_keys":[{"key":"link","format":"url"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5561","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/19"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5561"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5561\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5566,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5561\/revisions\/5566"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5543"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5561"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5561"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5561"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}