{"id":3964,"date":"2019-12-23T11:01:30","date_gmt":"2019-12-23T11:01:30","guid":{"rendered":"http:\/\/planetescape.pl\/blog\/?p=3964"},"modified":"2023-04-25T11:02:01","modified_gmt":"2023-04-25T11:02:01","slug":"ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich\/","title":{"rendered":"\u201eOgie\u0144 i monsun. Indochiny z bliska\u201d \u2013 recenzja ksi\u0105\u017cki El\u017cbiety i Andrzeja Lisowskich","gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"text"}]},"content":{"rendered":"

Do si\u0119gni\u0119cia po ksi\u0105\u017ck\u0119 El\u017cbiety i Andrzeja Lisowskich \u201eOgie\u0144 i monsun. Indochiny z bliska\u201d sk\u0142oni\u0142y mnie dwa powody, wynikaj\u0105ce z ciekawo\u015bci. Z ciekawo\u015bci dotycz\u0105cej samych autor\u00f3w i tytu\u0142owego kierunku \u015bwiata. Paradoksalnie, osobi\u015bcie nie czuj\u0119 poci\u0105gu do kraj\u00f3w azjatyckich i tamtejszej kultury, ale gdy dowiedzia\u0142am si\u0119, kim s\u0105 autorzy, nie zawaha\u0142am si\u0119, by podj\u0105\u0107 lektur\u0119. Po pierwsze dlatego, \u017ce to krakowscy podr\u00f3\u017cnicy, wi\u0119c odezwa\u0142 si\u0119 we mnie lokalny patriotyzm, przede wszystkim jednak chcia\u0142am pozna\u0107 ich styl, spojrzenie na \u015bwiat i, wstyd przyzna\u0107, ale wreszcie nadrobi\u0107 tak\u017ce zaleg\u0142o\u015bci i dowiedzie\u0107 si\u0119 wi\u0119cej o ich 40-letnim \u017cyciu w podr\u00f3\u017cy. Co za tym idzie, pojawi\u0142a si\u0119 my\u015bl, \u017ce je\u015bli czyta\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119 o krajach, kt\u00f3re nie stoj\u0105 wysoko na mojej li\u015bcie podr\u00f3\u017cniczych cel\u00f3w, to zdecydowanie autorstwa ludzi, kt\u00f3rzy wzbudzaj\u0105 moje zainteresowanie. I nie zawiod\u0142am si\u0119. Poznawanie oczyma wyobra\u017ani Kambod\u017cy<\/a>, Wietnamu<\/a>, Tajlandii<\/a>, Laosu <\/a>czy Birmy <\/a>za po\u015brednictwem Lisowskich jest przyjemno\u015bci\u0105. I na razie mi to wystarczy.<\/p>\n

\n\t<\/a>\t\t
\n\t\t
\n\t\t\t\"\"\t\t<\/div>\n\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\tWybrze\u017ce Wietnamu i wyspa Phu Quoc\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\tWIETNAM \u2014 Hanoi, Ha Long, Hoi An, Sajgon, Phu Quoc\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n<\/div>\n\n

Indochiny Lisowskich wykraczaj\u0105 poza granice geograficzno-historyczne. Zwi\u0105zane s\u0105 tak\u017ce z osobistymi do\u015bwiadczeniami, prze\u017cyciami, wspomnieniami i wra\u017ceniami poch\u0142anianymi wszystkimi zmys\u0142ami, wreszcie marzeniami, o Indochinach w\u0142a\u015bnie. Podr\u00f3\u017cnicy opisuj\u0105 miejsca i ceremonie sprzed najazdu turyst\u00f3w, np. w nawet \u2013 wydawa\u0142oby si\u0119 \u2013 najmniej zadeptanym Laosie. Zwracaj\u0105 uwag\u0119 na zmiany wywo\u0142ane przez rozw\u00f3j masowej turystyki, tam, gdzie wracaj\u0105 po latach, t\u0119skni\u0105 za obrazami z przesz\u0142o\u015bci, bolej\u0105 nad zalewem konsumpcjonizmu w kulturze chi\u0144skiej i \u017ca\u0142uj\u0105 \u015bwiata, kt\u00f3rego ju\u017c nie ma, przybli\u017caj\u0105c obrz\u0119dy \u015bwi\u0119ta duch\u00f3w w wietnamskim Hajfong. Z drugiej strony, akceptuj\u0105 zmiany i odkrywaj\u0105 swoje miejsca na nowo.<\/p>\n

Tytu\u0142owy ogie\u0144 i monsun to nie tylko bezpo\u015brednie odwo\u0142anie do element\u00f3w ceremonii i warunk\u00f3w pogodowych, przewijaj\u0105cych si\u0119 podczas ich podr\u00f3\u017cy po Azji<\/a> Po\u0142udniowo-Wschodniej. W Indochinach, gdy wci\u0105\u017c czekaj\u0105 na nowe dokumenty po rabunku, jaki ich spotka\u0142 w Kambod\u017cy, zaraz przed wiadomo\u015bci\u0105 z Polski o po\u017carze ich mieszkania, zaczynaj\u0105 now\u0105 drog\u0119 swojego \u017cycia. Symbolicznie \u2013 wizyt\u0105 Andrzeja u fryzjera, b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwem od buddyjskiego mnicha, odwiedzinami w swojej ulubionej kawiarni w Phnom Penh. To tam El\u017cbieta dostrzeg\u0142a na jednej ze \u015bcian wypisane w wielu j\u0119zykach \u015bwiata s\u0142owo \u201edzi\u0119kuj\u0119\u201d. Dla Lisowskich nabra\u0142o ono mocnego znaczenia w trudnym czasie, po kt\u00f3rym ruszy\u0142a fala pomocy zar\u00f3wno od przyjaci\u00f3\u0142, jak i od zupe\u0142nie obcych im ludzi.<\/p>\n

To \u201eosobiste tsunami\u201d, jak cz\u0119sto to, ich spotka\u0142o, okre\u015blaj\u0105 Lisowscy, jest zaledwie \u201emikroskopijn\u0105 kropl\u0105\u201d w stosunku do tego, co prze\u017cy\u0142y kraje przez nich odwiedzone, np. nar\u00f3d kambod\u017ca\u0144ski. W ksi\u0105\u017cce jest zreszt\u0105 wiele odwo\u0142a\u0144 do historii poszczeg\u00f3lnych pa\u0144stw, por\u00f3wna\u0144 mi\u0119dzy nimi, tak\u017ce w kontek\u015bcie ludzkiej mentalno\u015bci, co mo\u017ce niekt\u00f3rym wydawa\u0107 si\u0119 zaskakuj\u0105ce. Bo jak to, to wszyscy Azjaci nie s\u0105 tacy sami?<\/p>\n

\u201eOgie\u0144 i monsun\u201d nie jest chronologicznym zapisem wszystkich\u00a0wakacji w\u00a0Azji<\/a>, ale umiej\u0119tnym kola\u017cem wspomnie\u0144, odniesie\u0144, spotka\u0144 z drugim cz\u0142owiekiem i jego historiami, zarejestrowanych nie tylko okiem kamery i aparatu fotograficznego, ale wra\u017cliwym spojrzeniem i otwartym umys\u0142em obraz\u00f3w, a tak\u017ce smak\u00f3w. Tak, ta ksi\u0105\u017cka to istna kulinarna uczta pod wzgl\u0119dem opowie\u015bci o smakowanych i ulubionych azjatyckich potrawach. Przyznam, mimo \u017ce nie jestem ani znawc\u0105, ani ich koneserem, opisy prostych, ale pe\u0142nych \u015bwie\u017cych warzyw i wyrazistych przypraw da\u0144 sprawiaj\u0105, \u017ce niemal wyczuwa si\u0119 ich smak i zapach. Styl Lisowskich jest zreszt\u0105 tak barwny, \u017ce czytaj\u0105c \u201eOgie\u0144 i monsun\u201d ma si\u0119 to wszystko, o czym pisz\u0105, wyra\u017anie przed oczami. Autorzy rejestruj\u0105 wszystkie obrazy i przelewaj\u0105 to, co widz\u0105, na papier i\u015bcie po mistrzowsku. Jedno jest pewne \u2013 po lekturze tej ksi\u0105\u017cki zupa pho, potrawa o stuletniej tradycji, zawsze ju\u017c b\u0119dzie mi si\u0119 z ni\u0105 kojarzy\u0107.<\/p>\n

Co wa\u017cne, autorzy nie zanudzaj\u0105 rozwlek\u0142ymi wynurzeniami. Wszystkie tre\u015bci s\u0105 tak kompaktowe, a jednocze\u015bnie tak wyczerpuj\u0105co przedstawione i zgrabnie splecione, \u017ce nie ma nawet kiedy poczu\u0107 znu\u017cenia, nawet je\u015bli czytelnik poznaje histori\u0119 najdawniejszych konflikt\u00f3w \u2013 jak te khmersko-syjamskie \u2013 czy bardziej wsp\u00f3\u0142czesnych \u2013 np. wojny w Wietnamie \u2013 albo odkrywa z Lisowskimi per\u0142y staro\u017cytnych zabytk\u00f3w i architektur\u0119 miast. Nie ma tu miejsca na d\u0142u\u017cyzn\u0119, dynamicznie przechodzi si\u0119 dalej, do kolejnego w\u0105tku.<\/p>\n

Ca\u0142a opowie\u015b\u0107 rozpoczyna si\u0119 w Sihanoukville. To w\u0142a\u015bnie tu do El\u017cbiety i Andrzeja dotar\u0142a z Polski wiadomo\u015b\u0107 o tragicznym w skutkach po\u017carze ich krakowskiego mieszkania, w kt\u00f3rym stracili niemal wszystko, w tym trzy koty, dokumentacj\u0119 z wszystkich podr\u00f3\u017cy, zdj\u0119cia, filmy, pami\u0105tki, przewodniki, ksi\u0105\u017cki\u2026 Jakby tego by\u0142o ma\u0142o, zanim otrzymali dramatyczn\u0105 informacj\u0119, zostali obrabowani z paszport\u00f3w, pieni\u0119dzy i kart kredytowych, co tym samym utrudni\u0142o im szybki powr\u00f3t do Polski, do rodziny i przyjaci\u00f3\u0142, kt\u00f3rzy nie czekali z organizacj\u0105 pomocy i ju\u017c wprowadzali w czyn akcje charytatywne i zbi\u00f3rki pieni\u0119dzy. Najgorsze przytrafia\u0142o si\u0119 Lisowskim, jak sami m\u00f3wi\u0105, w\u0142a\u015bnie w Indochinach (tu te\u017c El\u017cbieta dowiedzia\u0142a si\u0119 w przesz\u0142o\u015bci o \u015bmierci ojca), co jednak nie przekre\u015bli\u0142o w ich oczach tego regionu \u015bwiata, do kt\u00f3rego wracali wielokrotnie. Te powroty opisuj\u0105 tak\u017ce w ksi\u0105\u017cce. Pe\u0142no tu retrospekcji, wspomnie\u0144, por\u00f3wna\u0144 mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi wyjazdami.<\/p>\n

W\u0119drujemy zatem z nimi po zakamarkach kompleksu \u015bwi\u0105tynnego Angkor<\/a>, po miejscach podszytych histori\u0105 splecionych ze sob\u0105 wp\u0142yw\u00f3w hinduizmu, buddyzmu i kultury khmerskiej. Na swojej podr\u00f3\u017cniczej drodze spotykaj\u0105 mnich\u00f3w, w\u0142a\u015bcicieli ulicznych knajpek, obcokrajowc\u00f3w, kt\u00f3rzy zwi\u0105zali swoje \u017cycie z tym kawa\u0142kiem globu. Mamy tu wyraziste opisy p\u0142ywaj\u0105cej wioski na jeziorze Tonle Sap, staj\u0105 przed nami niezwykle wiernie odtwarzane obrazy architektury Bangkoku, poznajemy dzi\u0119ki autorom mniej i bardziej znane \u015bwi\u0105tynie i miejsca kultu, przygl\u0105damy si\u0119 sylwetkom bog\u00f3w i bogi\u0144. W subtelny spos\u00f3b stawiaj\u0105 oni obok siebie opowie\u015bci o buddyjskich ceremoniach pogrzebowych i dzielnicach rozpusty. Dzi\u0119ki tej umiej\u0119tno\u015bci trudno czu\u0107 podczas lektury jak\u0105kolwiek uraz\u0119 czy cho\u0107by niesmak. B\u0105d\u017acie przygotowani na to, \u017ce w tej ksi\u0105\u017cce \u015bwiat sacrum miesza si\u0119 z profanum.<\/p>\n

Ma\u0142\u017ce\u0144stwo m\u00f3wi w \u201eOgniu i monsunie\u201d jednym j\u0119zykiem, ich wypowiedzi przeplataj\u0105 si\u0119 ze sob\u0105 tak, \u017ce niejednokrotnie nie\u0142atwo wychwyci\u0107, kt\u00f3re z nich jest akurat narratorem. Nie ma to jednak zupe\u0142nie znaczenia, bo narracja jest tak p\u0142ynna, \u017ce ksi\u0105\u017ck\u0119 czyta si\u0119 g\u0142adko i bez zak\u0142\u00f3ce\u0144 w odbiorze. Mo\u017cna wysnu\u0107 z tego wniosek, \u017ce El\u017cbieta i Andrzej patrz\u0105 niemal identycznie na \u015bwiat, a ich ma\u0142\u017ce\u0144stwo jest r\u00f3wnie zgodne. Przynajmniej takie jest moje wra\u017cenie i lu\u017ana refleksja.<\/p>\n

Wracaj\u0105c jednak do ksi\u0105\u017cki: czego w niej jeszcze nie ma! S\u0105 kultowe knajpki (w\u015br\u00f3d nich ta, w kt\u00f3rej w\u0142a\u015bciciel wspomina czasy pobytu w Siem Reap ekipy filmowej \u201eTomb Rider\u201d), s\u0105 wychylane dla relaksu szklaneczki whisky czy buteleczki ulubionego lokalnego piwa, kt\u00f3re \u2013 podobnie jak podawane w r\u00f3\u017cnych wersjach typowe potrawy \u2013 smakuj\u0105 jak nigdzie indziej tylko w konkretnych miejscach. Z jednej strony, Lisowscy zachowuj\u0105 si\u0119 jak tury\u015bci, ogl\u0105daj\u0105c w t\u0142umie innych widz\u00f3w widowisko teatru lalek na wodzie, z drugiej, raz po raz, integruj\u0105 si\u0119 z miejscowymi, jak wtedy, gdy El\u017cbieta przekonuje si\u0119 do noszenia na ulicy, jak birma\u0144skie kobiety, \u017c\u00f3\u0142tej maseczki ochronnej wytwarzanej z thanaki.<\/p>\n

Lisowscy zwracaj\u0105 te\u017c naturalnie uwag\u0119 na wp\u0142ywy Indii i Chin na rodzime kultury odwiedzanych kraj\u00f3w, czy to w j\u0119zyku (sanskryt), czy w religii (hinduizm, buddyzm), a tak\u017ce w \u015bwi\u0119towaniu ka\u017cdego Nowego Roku (chi\u0144skiego, buddyjskiego, a nawet europejskiego). Opowiadaj\u0105 o mitach i legendach buddyst\u00f3w, przes\u0105dach, kt\u00f3re odegra\u0142y rol\u0119 w dziejach Indochin, o magii, znaczeniu wszechobecnych talizman\u00f3w, sprzedawanych nawet na specjalnym targu. Czytelnik poznaje znacz\u0105c\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119 w podej\u015bciu do tego tematu w naszej i azjatyckiej kulturze, gdzie tzw. zabobon jest codzienno\u015bci\u0105, a o duchach pisze nawet prasa. Jest te\u017c wiele ciekawostek i odkry\u0107 mniej znanych miejsc (jak Chiang Saen na p\u00f3\u0142nocy Chiang Rai) oraz fakt\u00f3w. Podczas rejsu po Mekongu dowiadujemy si\u0119, gdzie l\u0105duj\u0105 stare pos\u0105gi Buddy, przybli\u017cana nam jest tak\u017ce tragiczna historia Laosu jako ofiary dzia\u0142a\u0144 wojennych USA, wreszcie czytelnik zaskoczony by\u0107 mo\u017ce informacjami o Polakach, kt\u00f3rzy zaznaczyli si\u0119 w historii Azji. Kto z Was wiedzia\u0142, przyznajcie, o Benedykcie, podr\u00f3\u017cniku, kt\u00f3ry jeszcze przed narodzinami Marco Polo przyby\u0142 do mongolskiego Karakorum? Albo o Kaziku, jak m\u00f3wi\u0105 o architekcie Kazimierzu Kwiatkowskim Wietnamczycy, kt\u00f3rzy wystawili mu nawet pomnik w podzi\u0119ce za to, \u017ce uratowa\u0142 przed zniszczeniem star\u0105 zabudow\u0119 Hoi An i odpowiednik kambod\u017ca\u0144skiego Angkoru \u2013 kompleks My Son? Mi\u0142o te\u017c czyta\u0107 o tym, \u017ce jazzman poznany przez Lisowskich w jednym z odwiedzanych bar\u00f3w, zna nazwiska i tw\u00f3rczo\u015b\u0107 polskich muzyk\u00f3w.<\/p>\n

\n\t<\/a>\t\t
\n\t\t
\n\t\t\t\"\"\t\t<\/div>\n\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\tPodr\u00f3\u017c do Birmy - Birma\u0144ski mistycyzm\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\tBIRMA \u2014 Mandalay, Bagan, Inle, Zatoka Bengalska, Yangoon\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n<\/div>\n\n

D\u0142ugo tak mo\u017cna by\u0142oby jeszcze wymienia\u0107 wszystko, o czym pisz\u0105 w swej ksi\u0105\u017cce El\u017cbieta i Andrzej, ale w tym miejscu powstrzymam si\u0119 i zwyczajnie zach\u0119c\u0119 Was do si\u0119gni\u0119cia po ni\u0105. Powstawa\u0142a ona przez trzy lata, rodz\u0105c si\u0119 w ich g\u0142owach ju\u017c wtedy, gdy dotar\u0142a do nich z\u0142a wiadomo\u015b\u0107 z Krakowa. Do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce o tym, co wydarzy\u0142o si\u0119 w \u017cyciu autor\u00f3w w pechowym 2016 roku, czytamy wi\u0119cej w ko\u0144cowym rozdziale i wtedy szczeg\u00f3lnego znaczenia nabiera podpis pod jednym z wielu zdj\u0119\u0107 zamieszczonych w ksi\u0105\u017cce. To fotografia, na kt\u00f3rej zobaczycie El\u017cbiet\u0119 patrz\u0105c\u0105 na rytualny p\u0142omie\u0144. Podpis jest bardzo sugestywny: \u201eOd zawsze w religiach i kulturach \u015bwiata ogie\u0144 mia\u0142 oczyszczaj\u0105c\u0105 moc\u201d. Prorocze okaza\u0142y si\u0119 tak\u017ce s\u0142owa poznanego w podr\u00f3\u017cy imama z Chiang Mai, kt\u00f3ry wyra\u017ca jak\u017ce uniwersaln\u0105 my\u015bl o wzajemnej pomocy w nieszcz\u0119\u015bciu dotykaj\u0105cego innych, pomocy bez wzgl\u0119du na religi\u0119 i wyznanie. Z tym przes\u0142aniem zostawiam Was, zar\u00f3wno kochaj\u0105cych Indochiny, jak i takich jak ja laik\u00f3w i polecam, raz jeszcze, si\u0119gnijcie po \u201eOgie\u0144 i monsun\u201d.<\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"excerpt":{"rendered":"

Do si\u0119gni\u0119cia po ksi\u0105\u017ck\u0119 El\u017cbiety i Andrzeja Lisowskich \u201eOgie\u0144 i monsun. Indochiny z bliska\u201d sk\u0142oni\u0142y mnie dwa powody, wynikaj\u0105ce z ciekawo\u015bci. Z ciekawo\u015bci dotycz\u0105cej samych autor\u00f3w i tytu\u0142owego kierunku \u015bwiata. Paradoksalnie, osobi\u015bcie nie czuj\u0119 poci\u0105gu do kraj\u00f3w azjatyckich i tamtejszej kultury, ale gdy dowiedzia\u0142am si\u0119, kim s\u0105 autorzy, nie zawaha\u0142am si\u0119, by podj\u0105\u0107 lektur\u0119. Po […]<\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"author":13,"featured_media":3965,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"image","meta":{"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[6,533],"tags":[43,336,127],"class_list":["post-3964","post","type-post","status-publish","format-image","has-post-thumbnail","hentry","category-inspiracje-podroznicze","category-ksiazki","tag-azja","tag-recenzja","tag-reportaz-z-podrozy","post_format-post-format-image"],"yoast_head":"\n\u201eOgie\u0144 i monsun. Indochiny z bliska\u201d \u2013 recenzja ksi\u0105\u017cki El\u017cbiety i Andrzeja Lisowskich - Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"\u201eOgie\u0144 i monsun. Indochiny z bliska\u201d \u2013 recenzja ksi\u0105\u017cki El\u017cbiety i Andrzeja Lisowskich - Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Do si\u0119gni\u0119cia po ksi\u0105\u017ck\u0119 El\u017cbiety i Andrzeja Lisowskich \u201eOgie\u0144 i monsun. Indochiny z bliska\u201d sk\u0142oni\u0142y mnie dwa powody, wynikaj\u0105ce z ciekawo\u015bci. Z ciekawo\u015bci dotycz\u0105cej samych autor\u00f3w i tytu\u0142owego kierunku \u015bwiata. Paradoksalnie, osobi\u015bcie nie czuj\u0119 poci\u0105gu do kraj\u00f3w azjatyckich i tamtejszej kultury, ale gdy dowiedzia\u0142am si\u0119, kim s\u0105 autorzy, nie zawaha\u0142am si\u0119, by podj\u0105\u0107 lektur\u0119. Po […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2019-12-23T11:01:30+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2023-04-25T11:02:01+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2019\/12\/1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1920\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"730\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Agnieszka Wywia\u0142\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Agnieszka Wywia\u0142\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"9 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich\/\"},\"author\":{\"name\":\"Agnieszka Wywia\u0142\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/0fa1729c7e87796c1338acf6ea6e0289\"},\"headline\":\"\u201eOgie\u0144 i monsun. Indochiny z bliska\u201d \u2013 recenzja ksi\u0105\u017cki El\u017cbiety i Andrzeja Lisowskich\",\"datePublished\":\"2019-12-23T11:01:30+00:00\",\"dateModified\":\"2023-04-25T11:02:01+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich\/\"},\"wordCount\":1858,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2019\/12\/1.jpg\",\"keywords\":[\"azja\",\"recenzja\",\"reporta\u017c z podr\u00f3\u017cy\"],\"articleSection\":[\"Inspiracje podr\u00f3\u017cnicze\",\"Ksi\u0105\u017cki\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich\/\",\"url\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich\/\",\"name\":\"\u201eOgie\u0144 i monsun. Indochiny z bliska\u201d \u2013 recenzja ksi\u0105\u017cki El\u017cbiety i Andrzeja Lisowskich - Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2019\/12\/1.jpg\",\"datePublished\":\"2019-12-23T11:01:30+00:00\",\"dateModified\":\"2023-04-25T11:02:01+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/0fa1729c7e87796c1338acf6ea6e0289\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2019\/12\/1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2019\/12\/1.jpg\",\"width\":1920,\"height\":730},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u201eOgie\u0144 i monsun. Indochiny z bliska\u201d \u2013 recenzja ksi\u0105\u017cki El\u017cbiety i Andrzeja Lisowskich\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#website\",\"url\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\",\"name\":\"Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/0fa1729c7e87796c1338acf6ea6e0289\",\"name\":\"Agnieszka Wywia\u0142\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/bfa3ef7c0f9f2a3b8378ec60102f07dc?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/bfa3ef7c0f9f2a3b8378ec60102f07dc?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Agnieszka Wywia\u0142\"},\"description\":\"Wsz\u0119dzie mnie pe\u0142no. W podr\u00f3\u017cy zdecydowanie wol\u0119 intensywne zwiedzanie ni\u017c le\u017cenie na pla\u017cy. Poza dalekim \u015bwiatem, coraz bardziej doceniam odkrywanie pi\u0119kna Polski. Na bie\u017c\u0105co \u015bledz\u0119 kalendarz wydarze\u0144 w mie\u015bcie, bywam to tu, to tam i aktywnie uczestnicz\u0119 w eventach wszelakich. Kocham muzyk\u0119, g\u00f3ry, troch\u0119 fotografuj\u0119, na\u0142ogowo ogl\u0105dam filmy, czytuj\u0119 ksi\u0105\u017cki i zdrowo si\u0119 od\u017cywiam, eksperymentuj\u0105c w kuchni i odkrywaj\u0105c eko \u017cywno\u015b\u0107 na mapie Krakowa. Uwa\u017cam, \u017ce w \u017cyciu warto pr\u00f3bowa\u0107 nowych rzeczy i uczy\u0107 si\u0119 j\u0119zyk\u00f3w obcych. Po kilkunastu latach pracy w mediach trafi\u0142am do Planet Escape, gdzie zainteresowanie podr\u00f3\u017cami \u0142\u0105cz\u0119 z do\u015bwiadczeniem dziennikarskim.\",\"url\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/author\/agnieszka\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u201eOgie\u0144 i monsun. Indochiny z bliska\u201d \u2013 recenzja ksi\u0105\u017cki El\u017cbiety i Andrzeja Lisowskich - Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"\u201eOgie\u0144 i monsun. Indochiny z bliska\u201d \u2013 recenzja ksi\u0105\u017cki El\u017cbiety i Andrzeja Lisowskich - Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape","og_description":"Do si\u0119gni\u0119cia po ksi\u0105\u017ck\u0119 El\u017cbiety i Andrzeja Lisowskich \u201eOgie\u0144 i monsun. Indochiny z bliska\u201d sk\u0142oni\u0142y mnie dwa powody, wynikaj\u0105ce z ciekawo\u015bci. Z ciekawo\u015bci dotycz\u0105cej samych autor\u00f3w i tytu\u0142owego kierunku \u015bwiata. Paradoksalnie, osobi\u015bcie nie czuj\u0119 poci\u0105gu do kraj\u00f3w azjatyckich i tamtejszej kultury, ale gdy dowiedzia\u0142am si\u0119, kim s\u0105 autorzy, nie zawaha\u0142am si\u0119, by podj\u0105\u0107 lektur\u0119. Po […]","og_url":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich\/","og_site_name":"Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape","article_published_time":"2019-12-23T11:01:30+00:00","article_modified_time":"2023-04-25T11:02:01+00:00","og_image":[{"width":1920,"height":730,"url":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2019\/12\/1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Agnieszka Wywia\u0142","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Agnieszka Wywia\u0142","Est. reading time":"9 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich\/"},"author":{"name":"Agnieszka Wywia\u0142","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/0fa1729c7e87796c1338acf6ea6e0289"},"headline":"\u201eOgie\u0144 i monsun. Indochiny z bliska\u201d \u2013 recenzja ksi\u0105\u017cki El\u017cbiety i Andrzeja Lisowskich","datePublished":"2019-12-23T11:01:30+00:00","dateModified":"2023-04-25T11:02:01+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich\/"},"wordCount":1858,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2019\/12\/1.jpg","keywords":["azja","recenzja","reporta\u017c z podr\u00f3\u017cy"],"articleSection":["Inspiracje podr\u00f3\u017cnicze","Ksi\u0105\u017cki"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/planetescape.pl\/blog\/ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich\/","url":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich\/","name":"\u201eOgie\u0144 i monsun. Indochiny z bliska\u201d \u2013 recenzja ksi\u0105\u017cki El\u017cbiety i Andrzeja Lisowskich - Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape","isPartOf":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2019\/12\/1.jpg","datePublished":"2019-12-23T11:01:30+00:00","dateModified":"2023-04-25T11:02:01+00:00","author":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/0fa1729c7e87796c1338acf6ea6e0289"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/planetescape.pl\/blog\/ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich\/#primaryimage","url":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2019\/12\/1.jpg","contentUrl":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2019\/12\/1.jpg","width":1920,"height":730},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/ogien-i-monsun-indochiny-z-bliska-recenzja-ksiazki-elzbiety-i-andrzeja-lisowskich\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u201eOgie\u0144 i monsun. Indochiny z bliska\u201d \u2013 recenzja ksi\u0105\u017cki El\u017cbiety i Andrzeja Lisowskich"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#website","url":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/","name":"Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/0fa1729c7e87796c1338acf6ea6e0289","name":"Agnieszka Wywia\u0142","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/bfa3ef7c0f9f2a3b8378ec60102f07dc?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/bfa3ef7c0f9f2a3b8378ec60102f07dc?s=96&d=mm&r=g","caption":"Agnieszka Wywia\u0142"},"description":"Wsz\u0119dzie mnie pe\u0142no. W podr\u00f3\u017cy zdecydowanie wol\u0119 intensywne zwiedzanie ni\u017c le\u017cenie na pla\u017cy. Poza dalekim \u015bwiatem, coraz bardziej doceniam odkrywanie pi\u0119kna Polski. Na bie\u017c\u0105co \u015bledz\u0119 kalendarz wydarze\u0144 w mie\u015bcie, bywam to tu, to tam i aktywnie uczestnicz\u0119 w eventach wszelakich. Kocham muzyk\u0119, g\u00f3ry, troch\u0119 fotografuj\u0119, na\u0142ogowo ogl\u0105dam filmy, czytuj\u0119 ksi\u0105\u017cki i zdrowo si\u0119 od\u017cywiam, eksperymentuj\u0105c w kuchni i odkrywaj\u0105c eko \u017cywno\u015b\u0107 na mapie Krakowa. Uwa\u017cam, \u017ce w \u017cyciu warto pr\u00f3bowa\u0107 nowych rzeczy i uczy\u0107 si\u0119 j\u0119zyk\u00f3w obcych. Po kilkunastu latach pracy w mediach trafi\u0142am do Planet Escape, gdzie zainteresowanie podr\u00f3\u017cami \u0142\u0105cz\u0119 z do\u015bwiadczeniem dziennikarskim.","url":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/author\/agnieszka\/"}]}},"gt_translate_keys":[{"key":"link","format":"url"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3964","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3964"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3964\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3986,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3964\/revisions\/3986"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3965"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3964"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3964"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3964"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}