{"id":3860,"date":"2019-11-18T12:03:14","date_gmt":"2019-11-18T12:03:14","guid":{"rendered":"http:\/\/planetescape.pl\/blog\/?p=3860"},"modified":"2023-04-25T11:01:21","modified_gmt":"2023-04-25T11:01:21","slug":"co-warto-zobaczyc-w-iranie-reportaz-z-podrozy-krainy-perskich-basni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/co-warto-zobaczyc-w-iranie-reportaz-z-podrozy-krainy-perskich-basni\/","title":{"rendered":"Co warto zobaczy\u0107 w Iranie? Reporta\u017c z podr\u00f3\u017cy do krainy perskich ba\u015bni","gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"text"}]},"content":{"rendered":"

Przegl\u0105dam zdj\u0119cia przywiezione z dwutygodniowej\u00a0wycieczki po\u00a0Iranie<\/a> i oczy \u015bmiej\u0105 mi si\u0119 do nieba b\u0142\u0119kitnego jak mozaiki na kopu\u0142ach meczet\u00f3w, do g\u00f3r pokrytych \u015bniegiem l\u015bni\u0105cym w blasku s\u0142o\u0144ca, do przesypywanych mi\u0119dzy palcami przypraw we wszystkich kolorach t\u0119czy, do ludzi, z rado\u015bci\u0105 zapraszaj\u0105cych przybysz\u00f3w do swoich dom\u00f3w\u2026 Iran<\/a> zauroczy\u0142 mnie od pierwszych chwil i ka\u017cdy moment tam sp\u0119dzony by\u0142 wspania\u0142\u0105 przygod\u0105. To kraj jak z ba\u015bni Szeherezady, jak szkatu\u0142ka ze skarbami, w kt\u00f3rym na ka\u017cdym kroku natykam si\u0119 czy to cud architektury, czy to na arcydzie\u0142o natury, czy wreszcie na \u015blady wielotysi\u0105cletniej historii. <\/strong><\/p>\n

Mog\u0142abym o Iranie pisa\u0107 bez ko\u0144ca, ale niech przem\u00f3wi\u0105 zdj\u0119cia z 10 miejsc, kt\u00f3re zrobi\u0142y na mnie najwi\u0119ksze wra\u017cenie. Je\u015bli rozwa\u017cacie podr\u00f3\u017c do Iranu<\/a>, koniecznie przeczytajcie, co warto zobaczy\u0107 w tym kraju o urodzie, kt\u00f3rej s\u0142owami niemal nie da si\u0119 opisa\u0107!<\/strong><\/p>\n

1. MIASTO TRADYCYJNYCH DOM\u00d3W \u2013 KASZAN<\/strong><\/p>\n

Przykurzone tamaryszki i l\u015bni\u0105ce matow\u0105 zieleni\u0105 drzewa oliwne \u2013 a w tle pokryte \u015bniegiem, strzeliste szczyty\u2026 Pal\u0105ce mimo wczesnej pory s\u0142o\u0144ce, a r\u00f3wnocze\u015bnie przyjemny ch\u0142\u00f3d.\u00a0 Za oknem gliniane domy, ci\u0119\u017car\u00f3wki parkuj\u0105ce na podw\u00f3rkach pod strzechami, niedu\u017ce bloki, miasto p\u0142ynnie przechodz\u0105ce w pustyni\u0119, a za pustyni\u0105 \u2013 g\u00f3ry, g\u00f3ry, g\u00f3ry\u2026 Kaszan jest miejscem sennym, spokojnym, turyst\u00f3w nie ma tu prawie wcale. Stare miasto to urzekaj\u0105cy labirynt dom\u00f3w zbudowanych z \u00a0piasku, gliny i s\u0142omy, kt\u00f3rych ciep\u0142o \u017c\u00f3\u0142te \u015bciany pi\u0119knie kontrastuj\u0105 z lazurowym niebem. Pod wp\u0142ywem deszczu ich \u015bciany rozp\u0142ywaj\u0105 si\u0119, nabieraj\u0105c op\u0142ywowych kszta\u0142t\u00f3w. Ich remont to najprostsza rzecz na \u015bwiecie \u2013 wystarczy narzuci\u0107 na ubytek troch\u0119 gliny, wyr\u00f3wna\u0107 (albo i nie\u2026) i poczeka\u0107, a\u017c materia\u0142 stwardnieje pod wp\u0142ywem s\u0142o\u0144ca.<\/p>\n

Tak jednak mieszka jedynie biedota. Bo cho\u0107 Kaszan nazywany jest miastem tradycyjnych dom\u00f3w, okre\u015blenie to bynajmniej nie dotyczy tych glinianych lepianek. Tradycja kryje si\u0119 w bogatych, XVIII- i XIX-wiecznych domach kupieckich, zbudowanych w czasach, gdy Kaszan by\u0142 wa\u017cnym o\u015brodkiem handlowym.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Meczet Agha Borzog s\u0142ynie z precyzyjnej, symetrycznej architektury i niezwykle atrakcyjnego wygl\u0105du \u2013 uwa\u017cany jest wr\u0119cz za jeden z najpi\u0119kniejszych w Iranie. Kryje si\u0119 w ma\u0142ej, bocznej uliczce.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Labirynt \u0142uk\u00f3w, kopu\u0142, mozaik i tajemnych przej\u015b\u0107 \u2013 meczet to istny raj dla fotografa!<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Dwa du\u017ce ejwany ozdobione s\u0105 pismem kaligraficznym z cytatami z Koranu, a sklepienie kryszta\u0142owe przed wej\u015bciem jest jednym z ciekawszych przyk\u0142ad\u00f3w tego typu architektury.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Barwne mozaiki wie\u017c kontrastuj\u0105 z piaskow\u0105 barw\u0105 dom\u00f3w \u2013 to widok, do kt\u00f3rego urody nie spos\u00f3b si\u0119 przyzwyczai\u0107.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Z zewn\u0105trz nic nie zapowiada cud\u00f3w, kt\u00f3re znale\u017a\u0107 mo\u017cna w \u015brodku dom\u00f3w kupieckich. Po\u015brodku ka\u017cdego dziedzi\u0144ca znajduje si\u0119 ogr\u00f3d z oczkiem wodnym i dwiema miejscami wypoczynkowymi: zimowym \u2013 od strony po\u0142udniowej, by z\u0142apa\u0107 ka\u017cdy promie\u0144 zimowego s\u0142o\u0144ca, i letnim \u2013 od strony p\u00f3\u0142nocnej, by przed s\u0142o\u0144cem tym si\u0119 ukry\u0107. Oto wewn\u0119trzna \u015bciana dziedzi\u0144ca w Khan-e Boroujerdi, domu zbudowanego w 1857 roku dla handlarza dywan\u00f3w o nazwisku Boroujerdi, kt\u00f3ry to chcia\u0142 po\u015blubi\u0107 c\u00f3rk\u0119 pana Tabatabei. Warunek postawiony przez ojca oblubienicy by\u0142 nast\u0119puj\u0105cy: c\u00f3rka nie mog\u0142a mieszka\u0107 w gorszych warunkach ni\u017c dotychczas, dlatego te\u017c zabiegaj\u0105cy o jej r\u0119k\u0119 kawaler musia\u0142 zbudowa\u0107 okaza\u0142y pa\u0142ac.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Wn\u0119trza kupieckich dom\u00f3w zachwycaj\u0105 bogactwem barw, mozaik, stiuk\u00f3w, luster i zdobie\u0144. Nisze nad wej\u015bciami do poszczeg\u00f3lnych sal ozdobione s\u0105 kolumienkami, kt\u00f3rych baz\u0119 stanowi\u0105 p\u0142askorze\u017aby potwor\u00f3w odstraszaj\u0105cych z\u0142e duchy. Przy salach przeznaczonych dla m\u0119\u017cczyzn monstra stoj\u0105, za\u015b tam, gdzie wst\u0119p mia\u0142y wy\u0142\u0105cznie kobiety \u2013 kl\u0119cz\u0105, oddaj\u0105c cze\u015b\u0107 p\u0142ci niewie\u015bciej.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Do andaruni, czyli prywatnych pomieszcze\u0144, przeznaczonych tylko dla najbli\u017cszej rodziny, nieudost\u0119pnianych zwiedzaj\u0105cym, prowadz\u0105 pot\u0119\u017cne drzwi. Wisz\u0105 na nich dwie ko\u0142atki, w odmiennym kszta\u0142cie, kt\u00f3rych stukot brzmi odmiennie. To zaskakuj\u0105ce rozr\u00f3\u017cnienie ma jednak praktyczne zastosowanie \u2013 jedne przeznaczone s\u0105 dla m\u0119\u017cczyzn, drugie dla kobiet. Chodzi o to, by niekompletnie ubrana kobieta, np. bez nakrycia g\u0142owy, nie otwar\u0142a drzwi m\u0119\u017cczy\u017anie nieb\u0119d\u0105cemu cz\u0142onkiem rodziny.<\/p><\/div>\n

2.\u00a0YAZD<\/a> \u2013 UNESCO, ZARATUSTRA I PUSTYNIA<\/strong><\/p>\n

Po\u0142o\u017cone na styku dw\u00f3ch pusty\u0144 miasto nale\u017cy do najbardziej suchych i upalnych rejon\u00f3w kraju, a jednak w domach panuje przyjemny ch\u0142\u00f3d, za\u015b mi\u0119dzy starymi domami przechadza\u0107 si\u0119 mo\u017cna w rozkosznym cieniu. To zas\u0142uga wody sprowadzanej z g\u00f3r za pomoc\u0105 podziemnych kana\u0142\u00f3w, zwanych kanatami, u\u017cywanej do staro\u017cytnej klimatyzacji \u2013 bagdir\u00f3w.\u00a0 Trudno dost\u0119pne, nieprzyjazne tereny pustynne, otaczaj\u0105ce miasto, uchroni\u0142y je przed licznymi wojnami, przez stulecia pustosz\u0105ce s\u0105siednie ziemie. To tutaj chronili si\u0119 Persowie przed najazdami mongolskimi pod wodz\u0105 Czyngis-chana, tu te\u017c podczas inwazji Arab\u00f3w, przeprowadzaj\u0105cych konwersje na islam, kryli si\u0119 zaratustrianie, przedstawiciele jednej z najstarszych religii monoteistycznych, niegdy\u015b dominuj\u0105cej w ca\u0142ej Persji. Dzi\u015b wpisane na list\u0119 \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO Stare Miasto jest bardzo spokojne, \u017cycie toczy si\u0119 za masywnymi, nabijanymi \u0107wiekami wrotami\u2026 W cz\u0119\u015bci pieczo\u0142owicie odremontowanych, wiekowych dom\u00f3w urz\u0105dzono hotele, zachowuj\u0105ce tradycyjny uk\u0142ad karawanseraju \u2013 dziedziniec z sadzawk\u0105, otoczony niewielkimi pokoikami, do kt\u00f3rych wej\u015bcie prowadzi wprost z podworca. Strome schody wiod\u0105 na dach. Warto wspi\u0105\u0107 si\u0119 tu o brzasku \u2013 widok wyz\u0142oconych blaskiem s\u0142o\u0144ca piaskowych budynk\u00f3w i lazurowych p\u0142ytek zdobi\u0105cych kopu\u0142y meczet\u00f3w zapiera dech w piersi.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Kompleks Amir Chakhmaq mie\u015bci m.in. meczet, karawanseraj, studni\u0119 i sklep ze s\u0142odyczami. Rz\u0119dy ejwan\u00f3w o doskona\u0142ych proporcjach wygl\u0105daj\u0105 najpi\u0119kniej p\u00f3\u017anym popo\u0142udniem, gdy s\u0142o\u0144ce w kolorze miedzi roz\u015bwietla ka\u017cd\u0105 nisz\u0119.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Gdy wczesnym wieczorem w\u0142\u0105cz\u0105 fontanny, a po placu przed kompleksem przechadzaj\u0105 si\u0119 m\u0119\u017cczy\u017ani o twarzach ze sk\u00f3r\u0105 wygarbowan\u0105 wiatrem i s\u0142o\u0144cem, trudno powiedzie\u0107, czy jest si\u0119 we wsp\u00f3\u0142czesnym Iranie, czy na kartach ba\u015bni Szeherezady.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Na Starym Mie\u015bcie, gdzie nie spojrze\u0107, nad starymi domami w kolorze pustynnego piasku wznosz\u0105 si\u0119 oryginalne klimatyzatory, badgiry, dzi\u0119ki kt\u00f3rym, poprzez odpowiedni\u0105 cyrkulacj\u0119 powietrza, w domach panuje przyjemny ch\u0142\u00f3d.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

P\u0142ytki nad g\u0142\u00f3wnym wej\u015bciem na dziedziniec Meczetu Pi\u0105tkowego s\u0105 arcydzie\u0142ami kaligrafii, przywo\u0142uj\u0105cym \u015bwi\u0119te imiona w setkach skomplikowanych wzor\u00f3w.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

R\u0119ce same wyci\u0105gaj\u0105 si\u0119 po barwne, przetykane z\u0142ot\u0105 nici\u0105 tkaniny. W ko\u0144cu to t\u0119dy przebiega\u0142 Jedwabny Szlak, o kt\u00f3rym wspomina\u0142 ju\u017c w 1272 roku odwiedzaj\u0105cy Yazd Marco Polo!<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Wyj\u015bcie na dach ukazuje zdumionym oczom kr\u0119pe, przysadziste badgiry, sw\u0105 piaskow\u0105 barw\u0105 i gruba\u015bnymi sylwetkami kontrastuj\u0105ce z ob\u0142\u0119dnie kolorowymi mozaikami kopu\u0142 i strzelistymi minaretami.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

\u0141uki, krenela\u017ce, op\u0142ywowe, prac\u0105 d\u0142oni nadawane kszta\u0142ty ulepionych z piasku i gliny dom\u00f3w, trwaj\u0105cych na tym miejscu od 3, a mo\u017ce nawet i 7 tysi\u0119cy lat.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Przemykaj\u0105ce pod murami czarne sylwetki sw\u0105 monochromatyczno\u015bci\u0105 kontrastuj\u0105 z barwami mozaik.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Jedno z dw\u00f3ch wzg\u00f3rz, na kt\u00f3rych zaratustrianie sk\u0142adali zw\u0142oki swoich bliskich. Uwa\u017cali oni, \u017ce \u017cywio\u0142y \u2013 ogie\u0144, woda, powietrze, ziemia \u2013 s\u0105 \u015bwi\u0119te i nie wolno ich skala\u0107, dlatego te\u017c cia\u0142 zmar\u0142ych nie grzebali w ziemi, a wynosili na szczyt i tam pozostawiali s\u0119pom na po\u017carcie. Ten rodzaj \u201epoch\u00f3wku\u201d praktykowano a\u017c do lat 70. XX wieku!<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Jazda jeepem przez pustyni\u0119 to dzieci\u0119ca, nieskr\u0119powana rado\u015b\u0107…<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

…podobnie jak bosa wspinaczka na wydm\u0119 \u2013 pod warstw\u0105 ciep\u0142ego, drobnego piasku czai si\u0119 ch\u0142\u00f3d. I cho\u0107 ta bia\u0142a warstwa przykrywaj\u0105ca z\u0142oty piach to tylko wymieszana z wapnem s\u00f3l, to na wcale nie tak odleg\u0142ym horyzoncie majacz\u0105 pokryte \u015bniegiem g\u00f3ry.<\/p><\/div>\n

3. KERMAN, BAZAR I \u0141A\u0179NIA<\/strong><\/p>\n

Kerman do ira\u0144skich pere\u0142ek zdecydowanie nie nale\u017cy, ale spojrzawszy na niego przychylnym okiem znajdziemy tu to i owo warte grzechu. To przede wszystkim kompleks Ganjali Khan, na kt\u00f3ry sk\u0142ada si\u0119 m.in. \u0142a\u017ania dla dawnych w\u0142adc\u00f3w miasta czyli hammam, meczet oraz karawanseraj, a przede wszystkim rozleg\u0142y, ci\u0105gn\u0105cy si\u0119 wr\u0119cz kilometrami bazar. Gdy raz pochwyci w swe macki, mo\u017cna straci\u0107 p\u00f3\u0142 dnia nie zauwa\u017caj\u0105c up\u0142ywu czasu, b\u0142\u0105dz\u0105c po stoiskach, na kt\u00f3rych \u2013 pr\u00f3cz obowi\u0105zkowej, internacjonalnej tandety \u2013 co i rusz b\u0142yska prawdziwy skarb.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Malutki, ukryty w zakamarkach bazaru meczet Ganj Ali Khan szczyci si\u0119 wspania\u0142ym sklepieniem, do kt\u00f3rego ozdobienia u\u017cyto m.in. czerwonych p\u0142ytek, bardzo rzadko stosowanych.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Ira\u0144ska architektura zachwyca wyj\u0105tkowo harmonijnym po\u0142\u0105czeniem funkcji u\u017cytkowych z dekoracyjnymi \u2013 ten lazurowy a\u017cur to nic innego, jak kratka wentylacyjna!<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Nad wej\u015bciem do dawnej \u0142a\u017ani, kryj\u0105cej oryginalne muzeum, widnieje wyj\u0105tkowo interesuj\u0105ca p\u0142yta wmurowana w portal. Oto jak XVII-wieczni Ira\u0144czycy wyobra\u017cali sobie tak egzotyczne zwierz\u0119ta, jak s\u0142onie (lewy dolny r\u00f3g), zaj\u0105ce (u g\u00f3ry, na \u015brodku) i lwy (po prawej). C\u00f3\u017c, znali je wy\u0142\u0105cznie z lektur i ustnych przekaz\u00f3w\u2026<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Na bazarze naprawd\u0119 \u0142atwo si\u0119 zgubi\u0107 (to nie problem) i straci\u0107 poczucie czasu (to ju\u017c wi\u0119kszy k\u0142opot).<\/p><\/div>\n

4. PUSTYNIA LUT I KALUTY<\/strong><\/p>\n

Z Kermanu do The Kaluts, wyrze\u017abionych wiatrem z piasku zamk\u00f3w, jest zaledwie 100 km. To oko\u0142o 1,5 godziny dobrze utrzyman\u0105, g\u0142adk\u0105 drog\u0105. Wydawa\u0142oby si\u0119 \u2013 niewiele. Ale trasa wiedzie przez jedne z najwy\u017cszych ira\u0144skich g\u00f3r, przez prze\u0142\u0119cze po\u0142o\u017cone na wysoko\u015bci oko\u0142o 2000 m n.p.m. To jak podr\u00f3\u017c do zupe\u0142nie innej krainy! Jeszcze na pocz\u0105tku marca na drogach le\u017cy wysoki \u015bnieg, w kt\u00f3rym utkn\u0105\u0107 mo\u017ce nawet sprawny, ira\u0144ski kierowca, przyzwyczajony do tutejszych warunk\u00f3w. P\u00f3\u0142 godziny ni\u017cej, po drugiej stronie pasma g\u00f3rskiego, ju\u017c na terenie Pustyni Lut, mie\u015bci si\u0119 wioska, w kt\u00f3rej zanotowano najwy\u017csz\u0105 w Iranie temperatur\u0119: 70,7\u00b0C.<\/p>\n

W uszach czu\u0107 zmieniaj\u0105ce si\u0119 ci\u015bnienie. Nagie ska\u0142y w r\u00f3\u017cnych odcieniach br\u0105zu, kt\u00f3rych kurczowo trzymaj\u0105 si\u0119 niewielkie, kuliste k\u0119py suchej trawy, poprzecinane s\u0105 biegn\u0105cymi raz pionowo, raz poziomo wielobarwnymi \u017cy\u0142ami \u2013 im wi\u0119cej kolor\u00f3w, tym wi\u0119cej minera\u0142\u00f3w. Bogactwo tej ziemi jest niezmierzone, jednak \u0142atwe pieni\u0105dze p\u0142yn\u0105ce z wydobycia ropy rozleniwiaj\u0105. Wyschni\u0119te tamaryszki zlewaj\u0105 si\u0119 z t\u0142em, od czasu do czasu w niebo celuj\u0105 kompletnie wyschni\u0119te szkielety drzew, wygra\u017caj\u0105cych bia\u0142ymi jak ko\u015bci ga\u0142\u0119ziami bezchmurnemu, niepokalanie b\u0142\u0119kitnemu niebu. I nagle \u2013 kolejna zmiana scenografii. Skaliste szczyty gwa\u0142townie przechodz\u0105 w idealnie g\u0142adk\u0105, p\u0142ask\u0105 pustyni\u0119, z kt\u00f3rej niebawem wy\u0142oni\u0105 si\u0119 kaluty \u2013 dziwaczne, piaskowe zlepie\u0144ce o fantastycznych kszta\u0142tach, kojarz\u0105cych si\u0119 raczej z Dzikim Zachodem i USA.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Jeszcze nie tak dawno ci\u0105gn\u0119\u0142y t\u0119dy karawany wielb\u0142\u0105d\u00f3w \u2013 dzi\u015b ich miejsce zaj\u0119\u0142y ci\u0119\u017car\u00f3wki. Ich karawanserajami nie s\u0105 ju\u017c gliniane, przysadziste forty, budowane od XVII wieku, w odleg\u0142o\u015bci 30 km od siebie (tyle wynosi\u0142 dzienny dystans, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 pokona\u0107 wielb\u0142\u0105d), ale z rzadka rozrzucone stacje benzynowe, przybytki w\u0105tpliwej jako\u015bci bu\u0142 kebab\u00f3w i pysznego lawaszu oraz orze\u017awiaj\u0105cego dough wprost z lod\u00f3wki.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Wioski tu\u017c za lini\u0105 g\u00f3r s\u0142yn\u0105 z najsmaczniejszych w tej okolicy pomara\u0144czy, sprzedawanych wprost z samochod\u00f3w, zaparkowanych na poboczach dr\u00f3g, wprost w piachu.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Kalut w j\u0119zyku perskim oznacza \u201ezamek z piasku\u201d i nazwa ta jest nader trafna \u2013 strzeliste, czerwone g\u00f3ry o wymy\u015blnych kszta\u0142tach faktycznie przywodz\u0105 na my\u015bl zbrojne fortece, ka\u017cd\u0105 pi\u0119kniejsz\u0105 i bardziej fantazyjn\u0105 od poprzedniej.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Na pustyni akurat zaczyna si\u0119 burza piaskowa, wi\u0119c bezchmurne do tej pory niebo nabiera \u017c\u00f3\u0142tej tonacji, cienie wyd\u0142u\u017caj\u0105 si\u0119, a podrywany gwa\u0142townymi podmuchami wiatru piach w\u0142azi w aparat i przykrywa twarz cienk\u0105, szorstk\u0105 warstw\u0105.<\/p><\/div>\n

5. JAK FENIKS Z POPIO\u0141\u00d3W \u2013 ZMARTWYCHWSTA\u0141A TWIERDZA BAM<\/strong><\/p>\n

Jeszcze niedawno Bam by\u0142o pot\u0119\u017cn\u0105 twierdz\u0105, z rodowodem si\u0119gaj\u0105cym III wieku. Trz\u0119sienie ziemi, kt\u00f3re nadci\u0105gn\u0119\u0142o grudniowej nocy w 2003 roku, obr\u00f3ci\u0142o j\u0105 w smutn\u0105 stert\u0119 gruz\u00f3w, pod kt\u00f3rymi zgin\u0119\u0142o 30 tysi\u0119cy ludzi. Jednak nie z ran \u2013 twierdza zbudowana by\u0142a z gliny i s\u0142omy, kt\u00f3re rozsypa\u0142y si\u0119 w proch, dusz\u0105c niespodziewaj\u0105ce si\u0119 niczego ofiary. W odgrzebywaniu zw\u0142ok bra\u0142y udzia\u0142 m.in. sprowadzone z Polski psy.<\/p>\n

Nied\u0142ugo po tej tragedii krajobraz kulturowy Bam wpisano na list\u0119 \u015awiatowego Dziedzictwa UNESCO. Wraz z tym do Iranu pop\u0142yn\u0105\u0142 strumyczek pieni\u0119dzy, przeznaczonych na odbudow\u0119 twierdzy. I odbudowa ta wrze. Oczywi\u015bcie \u201ewrze\u201d jak na ira\u0144skie warunki. Tu\u017c przy g\u0142\u00f3wnej bramie wida\u0107 dw\u00f3ch robotnik\u00f3w, kt\u00f3rzy nad dziur\u0105 w ziemi, wype\u0142nion\u0105 glin\u0105 i b\u0142otem, przesiewaj\u0105 s\u0142om\u0119. Pomys\u0142 genialny w swej prostocie \u2013 twierdz\u0119 odbudowuje si\u0119 z tych samych materia\u0142\u00f3w, z kt\u00f3rych wieki temu zosta\u0142a zbudowana. Dos\u0142ownie z tych samych. Sterty py\u0142u, gliny, piasku i s\u0142omy, w kt\u00f3re obr\u00f3ci\u0142a si\u0119 forteca podczas trz\u0119sienia ziemi, s\u0105 zalewane wod\u0105, a robotnicy z tak utworzonej masy formuj\u0105 zgrabne cegie\u0142ki, suszone p\u00f3\u017aniej na s\u0142o\u0144cu. Dzi\u015b \u017cycie toczy si\u0119 w powsta\u0142ym nieopodal mie\u015bcie, a sama twierdza \u015bwieci pustk\u0105, przeci\u0105gaj\u0105 po niej wy\u0142\u0105cznie nader obfite wycieczki szkolne.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Odbudowywana twierdza do z\u0142udzenia przypomina t\u0119, kt\u00f3ra 16 lat temu leg\u0142a w gruzach.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Pal\u0105ce s\u0142o\u0144ce, 25\u00b0C w cieniu, a, zdawa\u0142oby si\u0119, na wyci\u0105gni\u0119cie r\u0119ki \u2013 szczyty g\u00f3r pokryte \u015bniegiem.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Miasto Bam, wyros\u0142e obok staro\u017cytnej twierdzy.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Dziewcz\u0119ta z wycieczki szkolnej rozsypa\u0142y si\u0119 po zakamarkach twierdzy szczebiocz\u0105c jak wr\u00f3belki, tak samo \u0107wierkotliwe i radosne. Twierdza zainteresowa\u0142a je \u015brednio, ale mo\u017cliwo\u015b\u0107 zrobienia sobie zdj\u0119\u0107 z cudzoziemcami, kt\u00f3rych widzia\u0142y po raz pierwszy w \u017cyciu \u2013 jak najbardziej.<\/p><\/div>\n

6. WYSPA QESHM<\/strong><\/p>\n

Droga wij\u0105ca si\u0119 przez kamieniste, nagie, wielobarwne g\u00f3ry prowadzi na po\u0142udnie, w d\u00f3\u0142, a\u017c na sam skraj Iranu, sk\u0105d dojrze\u0107 mo\u017cna rozci\u0105gaj\u0105cy si\u0119 po drugiej stronie zatoki Oman. Nocny prom z Bandar Abbas na Qeshm to przygoda sama w sobie. Z ka\u017cdym przep\u0142ywanym kilometrem robi si\u0119 coraz cieplej, upa\u0142 i unosz\u0105ca si\u0119 w powietrzu s\u00f3l obklejaj\u0105 twarz lepkim filtrem. Rzuca si\u0119 w oczy odmienno\u015b\u0107 kobiecych stroj\u00f3w \u2013 ju\u017c nie czarne hid\u017caby, a kolorowe suknie i barwne chusty.<\/p>\n

Qeshm to wyspa \u2013 eksperyment. Jaki\u015b czas temu, na fali religijnej odwil\u017cy, zaplanowano tu budow\u0119 ogromnych kurort\u00f3w dla turyst\u00f3w, kt\u00f3rzy mogliby tutaj \u2013 w jedynym w Iranie miejscu \u2013 k\u0105pa\u0107 si\u0119 w morzu, i tym samym ods\u0142ania\u0107 swe grzeszne cia\u0142a. Pomys\u0142 \u015bwietny, tym bardziej, \u017ce ci\u0105gn\u0105ce si\u0119 kilometrami piaszczysto-kamieniste pla\u017ce, \u0142agodnie obni\u017caj\u0105ce si\u0119 dno, ciep\u0142a i spokojna woda w g\u0142\u0119bokim odcieniu szmaragdu stwarzaj\u0105 idealne warunki do k\u0105pieli. Budowa ruszy\u0142a z impetem i na wybrze\u017cu b\u0142yskawicznie wyros\u0142y ogromne, betonowe molochy. B\u0142yskawicznie \u2013 lecz niewystarczaj\u0105co szybko, by zd\u0105\u017cy\u0107 przed kolejn\u0105 zmian\u0105 kursu. Gdy do g\u0142osu zn\u00f3w doszli religijni fundamentali\u015bci, pomys\u0142 otwarcia wyspy dla turyst\u00f3w umar\u0142 \u015bmierci\u0105 naturaln\u0105. Niewyko\u0144czone hotele, w wi\u0119kszo\u015bci w stanie surowym, strasz\u0105 pustymi oczodo\u0142ami okien, porastaj\u0105c rzadk\u0105, szorstk\u0105 traw\u0105 i ostami.<\/p>\n

Ale Qeshm i tak przyci\u0105ga podr\u00f3\u017cnik\u00f3w i turyst\u00f3w. Tych pierwszych \u2013 nieprawdopodobn\u0105 urod\u0105 krajobrazu, gro\u017anego i w pewnym sensie martwego, na kt\u00f3ry sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 piasek, ska\u0142y, pustynia, s\u0142ona woda, a przede wszystkim fantastyczne formacje skalne, kt\u00f3re podziwia\u0107 mo\u017cna w kanionie Chahkooh. Tych drugich \u2013 stref\u0105 wolnoc\u0142ow\u0105, dzi\u0119ki kt\u00f3rej ceny s\u0105 tu naprawd\u0119 niskie, a swe podwoje przed spragnionymi zakup\u00f3w otwieraj\u0105 najrozmaitsze sklepy, za\u015b gigantyczny bazar zajmuje ca\u0142e centrum g\u0142\u00f3wnego miasta. C\u00f3\u017c jeszcze? Lasy namorzynowe, tradycyjne stocznie, wioski mniejszo\u015bci etnicznej Bandari, solna jaskinia, Dolina Gwiazd, spacer po dnie prehistorycznego morza, rejs w poszukiwaniu delfin\u00f3w \u2013 a\u017c trudno uwierzy\u0107, \u017ce na tej niewielkiej w sumie wyspie, gdzie pono\u0107 mie\u015bci\u0142 si\u0119 biblijny Eden, znale\u017a\u0107 mo\u017cna a\u017c tak wiele atrakcji.<\/p>\n

\"\"<\/a>

W porcie w Qeshm Town stoj\u0105 du\u017ce, drewniane statki, identyczne jak te, kt\u00f3rymi na swoje eskapady wypuszcza\u0142 si\u0119 Sindbad \u017beglarz. Piaskowy kad\u0142ub i b\u0142\u0119kitne nadburcie \u2013 nie spos\u00f3b oderwa\u0107 wzroku i aparatu.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Statki te do dzi\u015b budowane s\u0105 r\u0119cznie, z wykorzystaniem najprostszych narz\u0119dzi.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Warto wybra\u0107 si\u0119 na przeja\u017cd\u017ck\u0119 \u0142\u00f3dk\u0105 po zatoce i podp\u0142yn\u0105\u0107 do tradycyjnie zak\u0142adanych sieci oraz mangrowc\u00f3w, ciekawsko wystawiaj\u0105cych z wody korzenie niczym czu\u0142ki. W koronach drzew drzemi\u0105 filozoficzne czaple, za nic maj\u0105ce warkot motor\u00f3wki.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Wielu mieszka\u0144c\u00f3w Qeshm utrzymuje si\u0119 z przemytu. Takimi w\u0142a\u015bnie motor\u00f3wkami szmuglowana jest kontrabanda, z kt\u00f3rej do niedawna pochodzi\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 towar\u00f3w sprzedawanych w sklepach Qeshm Town.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Niezwyk\u0142e formacje skalne geoparku s\u0105 jedn\u0105 z ciekawszych atrakcji wyspy. Niegdy\u015b na powierzchni Qeshmu rozlewa\u0142 si\u0119 ocean, kt\u00f3rego \u015blady pozosta\u0142y pod postaci\u0105 skamienia\u0142ych muszli, \u015bwietnie widocznych we wszechobecnych ska\u0142ach.<\/p><\/div>\n

7. HORMUZ \u2013 T\u0118CZOWA WYSPA<\/strong><\/p>\n

Malutka wysepka, kt\u00f3r\u0105 bez problemu w jeden dzie\u0144 objecha\u0107 mo\u017cna samochodem czy rowerem (cho\u0107 jej pag\u00f3rkowate ukszta\u0142towanie zdecydowanie nie u\u0142atwia sprawy niewprawnym rowerzystom), jest istnym cudem natury. Trudno si\u0119 wi\u0119c dziwi\u0107, \u017ce turyst\u00f3w, zw\u0142aszcza w \u015bwi\u0119ta, jest tu mn\u00f3stwo. Po w\u0105skich drogach przemykaj\u0105 tuk tuki, wype\u0142nione rozbawion\u0105, \u015bpiewaj\u0105c\u0105 czered\u0105, ta\u0144cz\u0105c\u0105 na siedzeniach do wt\u00f3ru g\u0142o\u015bnej muzyki. Wzrok natychmiast przyci\u0105gaj\u0105 bajecznie kolorowo ubrane kobiety, kt\u00f3re os\u0142aniaj\u0105 twarze niewielkimi, pstrokatymi maseczkami, haftowanymi z\u0142ot\u0105 i srebrn\u0105 nici\u0105. Fantastyczne barwy stroj\u00f3w doskonale uzupe\u0142niaj\u0105 kolory krajobrazu \u2013 wyspa pe\u0142na jest najrozmaitszych minera\u0142\u00f3w, dlatego tutejsze ska\u0142y mieni\u0105 si\u0119 najrozmaitszymi odcieniami zieleni, czerwieni, ochry, \u017c\u00f3\u0142ci\u2026<\/p>\n

\"\"<\/a>

Kolorowe maski na twarzach to nie wym\u00f3g religijny, a zdrowy rozs\u0105dek \u2013 na Hormuz s\u0142o\u0144ce pali okr\u0105g\u0142y rok, a promienie odbijaj\u0105ce si\u0119 od ska\u0142 niszcz\u0105 delikatn\u0105 cer\u0119 tutejszych kobiet.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Tatua\u017ce z henny to kolejny, opr\u00f3cz wyrobu bi\u017cuterii i pami\u0105tek, spos\u00f3b na zarobienie paru riali.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Kolory ska\u0142 potrafi\u0105 przyprawi\u0107 o zawr\u00f3t g\u0142owy.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Wyp\u0142ukiwane ze ska\u0142 \u017celazo, odpowiedzialne za czerwonawe zabarwienie, unosi si\u0119 w szmaragdowym oceanie. Chwilami mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce w\u0142a\u015bnie pope\u0142nione zosta\u0142o wyj\u0105tkowo krwawe morderstwo \u2013 krwista czerwie\u0144 wody potrafi by\u0107 niepokoj\u0105ca.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Raj dla pla\u017cowicz\u00f3w, niestety k\u0105pa\u0107 si\u0119 nie mo\u017cna, nawet w ubraniu. Niekt\u00f3rzy m\u0142odzi Ira\u0144czycy nic sobie z tego nie robi\u0105 i wskakuj\u0105 do ciep\u0142ej jak zupa wody, reszta jednak grzecznie siedzi na piasku, co najwy\u017cej mocz\u0105c stopy i brodz\u0105c po g\u0142adkim, czy\u015bciutkim piasku.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Niegdy\u015b funkcjonowa\u0142y tu przetw\u00f3rnie rybne. Gdy splajtowa\u0142y, przyszed\u0142 g\u0142\u00f3d. Wtedy to w\u0142a\u015bnie kobiety wzi\u0119\u0142y sprawy w swoje r\u0119ce: nauczy\u0142y si\u0119 nowego rzemios\u0142a i na ka\u017cdym kroku wyros\u0142y ma\u0142e kramiki z oryginaln\u0105 bi\u017cuteri\u0105, maskami, wype\u0142nionymi kolorowym piaskiem buteleczkami, haftowanymi chustami i rze\u017abami.<\/p><\/div>\n

8.\u00a0SZIRAZ<\/a> \u2013 SERCE PERSKIEJ KULTURY<\/strong><\/p>\n

Cho\u0107 w Szirazie, rozs\u0142awionym przez wino ze szczep\u00f3w o tej samej nazwie, nie skosztujemy ju\u017c tego wybornego trunku, to na brak wra\u017ce\u0144 z pewno\u015bci\u0105 narzeka\u0107 tu nie mo\u017cna. Wystarczy przysi\u0105\u015b\u0107 w cieniu drzew w ogrodzie otaczaj\u0105cym gr\u00f3b Hafeza i pos\u0142ucha\u0107, z jak\u0105 powag\u0105 i przej\u0119ciem recytowane s\u0105 jego wiersze, by zrozumie\u0107, dlaczego Sziraz nazywany jest miastem poezji. Wie\u015b\u0107 niesie, \u017ce jego tomiki znajduj\u0105 si\u0119 w ka\u017cdym ira\u0144skim domu \u2013 w przeciwie\u0144stwie do Koranu\u2026 A gdy do\u0142o\u017cy\u0107 do tego rozszczepione przez witra\u017ce \u015bwiat\u0142o k\u0142ad\u0105ce si\u0119 barwnymi plamami na pod\u0142odze i \u015bcianach R\u00f3\u017cowego Meczetu, miriady lusterek i wyj\u0105tkowe mozaiki meczetu Shah Chergah czy aromat gorzkiej pomara\u0144czy w ogrodach Naranjestanu i w\u0119dr\u00f3wk\u0119 po labiryncie wiekowego bazaru \u2013 ilo\u015b\u0107 wra\u017ce\u0144 uderza do g\u0142owy bardziej ni\u017c najmocniejszy trunek!<\/p>\n

\"\"<\/a>

O poranku meczet Nasir-al-Molk wype\u0142nia si\u0119 lud\u017ami. To w\u0142a\u015bnie wtedy wpadaj\u0105ce przez barwne witra\u017ce \u015bwiat\u0142o najpi\u0119kniej maluje skromne wn\u0119trze ciep\u0142ymi, r\u00f3\u017cowymi plamami.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Wspania\u0142y, ogromny meczet Shah Cheragh to jedno z szyickich miejsc kultu: znajduj\u0105 si\u0119 tu si\u0119 grobowce dw\u00f3ch braci, Ahmeda i Mohammeda, syn\u00f3w Musa al-Khadima, si\u00f3dmego szyickiego imama. Cz\u0119\u015b\u0107 sklepie\u0144 i \u015bcian wy\u0142o\u017cono male\u0144kimi lusterkami, w kt\u00f3rych w niesko\u0144czono\u015b\u0107 odbijaj\u0105 si\u0119 wykwintne mozaiki. Kobiety wchodz\u0105ce na teren meczetu musz\u0105 os\u0142oni\u0107 ca\u0142e cia\u0142o hid\u017cabem, otrzymywanym przy wej\u015bciu.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Wewn\u0105trz pawilonu zachwycaj\u0105 niezwykle bogato zdobione sufity, pi\u0119knie pomalowane w scenki rodzajowe. Mo\u017cna tu kupi\u0107 ciekawe r\u0119kodzie\u0142a, w tym miniatury malowane na\u00a0 ko\u015bci wielb\u0142\u0105da i p\u0142ytki inspirowane antycznymi motywami.<\/p><\/div>\n

9. PERSEPOLIS<\/strong><\/p>\n

W stwierdzeniu, \u017ce w Persepolis<\/a> sp\u0119dzi\u0107 mo\u017cna ca\u0142y dzie\u0144, nie ma cienia przesady. To nie tylko zwalone kolumny, resztki \u015bwi\u0105ty\u0144 czy rozrzucone na du\u017cej przestrzeni ruiny. To przede wszystkim zachwycaj\u0105ce delikatno\u015bci\u0105 rysunku p\u0142askorze\u017aby, na kt\u00f3rych przedstawiono procesje z darami, ci\u0105gn\u0105ce przed tron kr\u00f3la kr\u00f3l\u00f3w \u2013 szachinszacha. Spogl\u0105daj\u0105c na precyzj\u0119 i maestri\u0119 tych relief\u00f3w z \u0142atwo\u015bci\u0105 wyobrazi\u0107 sobie mo\u017cna, \u017ce to za\u0142o\u017cone przez Dariusza I w 518 roku p.n.e., miasto, stolica imperium Achemenid\u00f3w, przyprawia\u0142a przybywaj\u0105cych tu go\u015bci o zawr\u00f3t g\u0142owy. Persepolis \u2013 czyli \u201emiasto Pers\u00f3w\u201d \u2013 nale\u017cy do naj\u015bwietniejszych i najwi\u0119kszych stanowisk archeologicznych \u015bwiata, nie maj\u0105c sobie r\u00f3wnych i b\u0119d\u0105c wyj\u0105tkowym \u015bwiadectwem jednej z najstarszych znanych nam cywilizacji.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Zachodniego progu Bramy Kserksesa strze\u017ce para lamassu, byk\u00f3w z g\u0142owami brodatych m\u0119\u017cczyzn; przy wschodnim wej\u015bciu r\u00f3wnie\u017c stoi para byk\u00f3w, tym razem skrzydlatych, odzwierciedlaj\u0105cych moc imperium.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Strze\u017cone przez kamiennych \u017co\u0142nierzy schody ozdobione s\u0105 misternie rze\u017abionym fryzem. Przedstawione na nich postacie to przedstawiciele rozmaitych narod\u00f3w, kt\u00f3re odwiedza\u0142y Persepolis, a tak\u017ce perscy notable, Gwardia Imperialna i Nie\u015bmiertelni \u2013 gwardzi\u015bci kr\u00f3lewscy.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Kr\u00f3lowie Achemenid\u00f3w, zainspirowani mezopotamsk\u0105 architektur\u0105, wznie\u015bli wspania\u0142y kompleks pa\u0142acowy. Sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na\u0144 majestatyczne hale, monumentalne schody, sale tronowe i audiencyjne ze \u015bcianami pokrytymi rze\u017abionymi fryzami, gigantyczne skrzydlate byki i zaskakuj\u0105co smuk\u0142e kolumny zwie\u0144czone wyszukanymi kapitelami.<\/p><\/div>\n

10. P\u00d3\u0141 \u015aWIATA \u2013 ISFAHAN<\/strong><\/p>\n

Jest takie perskie powiedzenie: \u201eJe\u015bli zobaczy\u0142e\u015b Isfahan to tak, jakby\u015b zobaczy\u0142 p\u00f3\u0142 \u015bwiata\u201d. Co\u015b w tym jest. To tu znale\u017a\u0107 mo\u017cna magiczne meczety udekorowane zjawiskowymi mozaikami, jeden z najwi\u0119kszych plac\u00f3w na \u015bwiecie, mosty nad rzek\u0105, kt\u00f3ra raz jest, a raz jej nie ma… Gigantyczny plac Imama Chomeiniego, zwany potocznie Obrazem \u015awiata, to pierwsze miejsce, do kt\u00f3rego zwiedzaj\u0105cy kieruj\u0105 kroki. Jest tak wielki, \u017ce doczeka\u0142 si\u0119 w\u0142asnego \u015brodka komunikacji \u2013 przypominaj\u0105cych nieco krakowskie doro\u017cki konnych bryczek. Otaczaj\u0105 go meczety i pa\u0142ace, kt\u00f3rych mozaiki i freski odbijaj\u0105 si\u0119 w basenach ta\u0144cz\u0105cych po\u015brodku placu fontann. Przez g\u0142\u00f3wn\u0105 bram\u0119 wchodzi si\u0119 na Wielki Bazar, kt\u00f3ry jest… c\u00f3\u017c, wielki. Perski dywan? A mo\u017ce tylko chustka z wzorem \u017cywcem przeniesionym z kopu\u0142y meczetu? Mosi\u0119\u017cny tygielek do parzenia kawy? Srebrna bi\u017cuteria zdobiona lapis lazuli? Obrus z motywem drzewa cyprysowego, barwiony tradycyjn\u0105 metod\u0105? Jedwabne kaftany i r\u0119cznie haftowane bluzki? B\u0142\u0119kitne metalowe talerzyki? Trzeba ucieka\u0107 jak najszybciej, bo riale same wymykaj\u0105 si\u0119 z torebki!<\/p>\n

Mo\u017ce wi\u0119c przespacerowa\u0107 si\u0119 do Meczetu Pi\u0105tkowego, jednego z najstarszych \u2013 a zarazem najwi\u0119kszego \u2013 meczetu w Iranie? Albo pow\u0119drowa\u0107 wzd\u0142u\u017c wyschni\u0119tej rzeki Zayandeh, kt\u00f3rej brzegi spinaj\u0105 wspania\u0142e, zabytkowe mosty? Pomi\u0119dzy ich arkadami przechadzaj\u0105 si\u0119 zakochani, kryj\u0105c si\u0119 przed oczyma policji obyczajowej, cz\u0119sto te\u017c spotykaj\u0105 si\u0119 tu isfaha\u0144czycy, by przy d\u017awi\u0119kach gitary \u015bpiewa\u0107 rzewne pie\u015bni.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Wok\u00f3\u0142 Placu Imama spacerowa\u0107 mo\u017cna bez ko\u0144ca, wa\u0142\u0119saj\u0105c si\u0119 po kryj\u0105cych si\u0119 w arkadach sklepikach z r\u0119kodzie\u0142em…<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

… zadzieraj\u0105c g\u0142ow\u0119 w stron\u0119 przepi\u0119knych sklepie\u0144, ciesz\u0105c wzrok b\u0142\u0119kitem minaret\u00f3w i kopu\u0142.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Niegdy\u015b z g\u00f3r sp\u0142ywa\u0142a rzeka Zayandeh, zwana \u017cyciodajn\u0105. Jeszcze 10 lat temu wysycha\u0142a okresowo, w tym momencie nie dop\u0142ywa ju\u017c do Isfahanu wcale, lecz wci\u0105\u017c jej brzegi \u0142\u0105cz\u0105 wspania\u0142e mosty, dla wielu isfaha\u0144czyk\u00f3w b\u0119d\u0105ce ulubionym miejscem spacer\u00f3w.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Z zewn\u0105trz nic nie zapowiada cud\u00f3w, kt\u00f3re kryj\u0105 si\u0119 we wn\u0119trzu ormia\u0144skiej katedry Vank.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Zbudowana w po\u0142owie XVII wieku pi\u0119kna ormia\u0144ska \u015bwi\u0105tynia zachwyca fantastycznymi malowid\u0142ami, ukazuj\u0105cymi biblijn\u0105 wersj\u0119 stworzenia \u015bwiata i wygnania z Edenu. Tu\u017c nad wej\u015bciem znajduje si\u0119 przedstawienie nieba i piek\u0142a: czarne i br\u0105zowe diab\u0142y zarzynaj\u0105 bia\u0142ych, nagich ludzi (to prawdopodobnie jedyne miejsce w Iranie, gdzie zobaczy\u0107 mo\u017cna wizerunek nagiej kobiety), kt\u00f3rzy zgrzeszyli, za\u015b do nieba pod\u0105\u017ca rz\u0105d wiernych z zapalonymi \u015bwiecami.<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

W katedrze mie\u015bci si\u0119 tak\u017ce ma\u0142e muzeum, prezentuj\u0105ce \u015bwietny zbi\u00f3r ilustrowanych Ewangelii i Biblii, z kt\u00f3rych kilka pochodzi ju\u017c z X wieku.<\/p><\/div>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"excerpt":{"rendered":"

Przegl\u0105dam zdj\u0119cia przywiezione z dwutygodniowej\u00a0wycieczki po\u00a0Iranie i oczy \u015bmiej\u0105 mi si\u0119 do nieba b\u0142\u0119kitnego jak mozaiki na kopu\u0142ach meczet\u00f3w, do g\u00f3r pokrytych \u015bniegiem l\u015bni\u0105cym w blasku s\u0142o\u0144ca, do przesypywanych mi\u0119dzy palcami przypraw we wszystkich kolorach t\u0119czy, do ludzi, z rado\u015bci\u0105 zapraszaj\u0105cych przybysz\u00f3w do swoich dom\u00f3w\u2026 Iran zauroczy\u0142 mnie od pierwszych chwil i ka\u017cdy moment tam […]<\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"author":19,"featured_media":3930,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[136,5],"tags":[33,192,30,92,40],"class_list":["post-3860","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-iran","category-reportaze-z-podrozy","tag-biuro-podrozy","tag-blog-podrozniczy","tag-planet-escape","tag-podroze-szyte-na-miare","tag-reportaz"],"yoast_head":"\nCo warto zobaczy\u0107 w Iranie? Reporta\u017c z podr\u00f3\u017cy do krainy perskich ba\u015bni - Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/co-warto-zobaczyc-w-iranie-reportaz-z-podrozy-krainy-perskich-basni\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Co warto zobaczy\u0107 w Iranie? Reporta\u017c z podr\u00f3\u017cy do krainy perskich ba\u015bni - Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Przegl\u0105dam zdj\u0119cia przywiezione z dwutygodniowej\u00a0wycieczki po\u00a0Iranie i oczy \u015bmiej\u0105 mi si\u0119 do nieba b\u0142\u0119kitnego jak mozaiki na kopu\u0142ach meczet\u00f3w, do g\u00f3r pokrytych \u015bniegiem l\u015bni\u0105cym w blasku s\u0142o\u0144ca, do przesypywanych mi\u0119dzy palcami przypraw we wszystkich kolorach t\u0119czy, do ludzi, z rado\u015bci\u0105 zapraszaj\u0105cych przybysz\u00f3w do swoich dom\u00f3w\u2026 Iran zauroczy\u0142 mnie od pierwszych chwil i ka\u017cdy moment tam […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/co-warto-zobaczyc-w-iranie-reportaz-z-podrozy-krainy-perskich-basni\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2019-11-18T12:03:14+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2023-04-25T11:01:21+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2019\/11\/Iran_Banner-2.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1920\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"730\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Agnieszka Spiechowicz\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Agnieszka Spiechowicz\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"23 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/co-warto-zobaczyc-w-iranie-reportaz-z-podrozy-krainy-perskich-basni\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/co-warto-zobaczyc-w-iranie-reportaz-z-podrozy-krainy-perskich-basni\/\"},\"author\":{\"name\":\"Agnieszka Spiechowicz\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/ecda89c3c25725c39d8b299b4b055b26\"},\"headline\":\"Co warto zobaczy\u0107 w Iranie? Reporta\u017c z podr\u00f3\u017cy do krainy perskich ba\u015bni\",\"datePublished\":\"2019-11-18T12:03:14+00:00\",\"dateModified\":\"2023-04-25T11:01:21+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/co-warto-zobaczyc-w-iranie-reportaz-z-podrozy-krainy-perskich-basni\/\"},\"wordCount\":4631,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/co-warto-zobaczyc-w-iranie-reportaz-z-podrozy-krainy-perskich-basni\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2019\/11\/Iran_Banner-2.jpg\",\"keywords\":[\"biuro podr\u00f3\u017cy\",\"blog podr\u00f3\u017cniczy\",\"planet escape\",\"podr\u00f3\u017ce szyte na miar\u0119\",\"reporta\u017c\"],\"articleSection\":[\"Iran\",\"Reporta\u017ce z podr\u00f3\u017cy\"],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/co-warto-zobaczyc-w-iranie-reportaz-z-podrozy-krainy-perskich-basni\/\",\"url\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/co-warto-zobaczyc-w-iranie-reportaz-z-podrozy-krainy-perskich-basni\/\",\"name\":\"Co warto zobaczy\u0107 w Iranie? Reporta\u017c z podr\u00f3\u017cy do krainy perskich ba\u015bni - Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/co-warto-zobaczyc-w-iranie-reportaz-z-podrozy-krainy-perskich-basni\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/co-warto-zobaczyc-w-iranie-reportaz-z-podrozy-krainy-perskich-basni\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2019\/11\/Iran_Banner-2.jpg\",\"datePublished\":\"2019-11-18T12:03:14+00:00\",\"dateModified\":\"2023-04-25T11:01:21+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/ecda89c3c25725c39d8b299b4b055b26\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/co-warto-zobaczyc-w-iranie-reportaz-z-podrozy-krainy-perskich-basni\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/co-warto-zobaczyc-w-iranie-reportaz-z-podrozy-krainy-perskich-basni\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/co-warto-zobaczyc-w-iranie-reportaz-z-podrozy-krainy-perskich-basni\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2019\/11\/Iran_Banner-2.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2019\/11\/Iran_Banner-2.jpg\",\"width\":1920,\"height\":730},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/co-warto-zobaczyc-w-iranie-reportaz-z-podrozy-krainy-perskich-basni\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Co warto zobaczy\u0107 w Iranie? Reporta\u017c z podr\u00f3\u017cy do krainy perskich ba\u015bni\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#website\",\"url\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\",\"name\":\"Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/ecda89c3c25725c39d8b299b4b055b26\",\"name\":\"Agnieszka Spiechowicz\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5f50805722609c92dcb2167f152c3911?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5f50805722609c92dcb2167f152c3911?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Agnieszka Spiechowicz\"},\"description\":\"Zwariowana wariatka o pozytywnym usposobieniu, zagrzebana w ksi\u0105\u017ckach mi\u0142o\u015bniczka kot\u00f3w, k\u0105pieli w przer\u0119blu i d\u0142ugich w\u0119dr\u00f3wek po beskidzkich szlakach. Gdy wystawi nos z lektury i akurat nie wyrusza na w\u0142\u00f3cz\u0119g\u0119, lubi zg\u0142\u0119bia\u0107 tajniki zielarstwa, projektowa\u0107 ksi\u0105\u017cki i eksperymentowa\u0107 z fotografi\u0105. W Planet Escape wype\u0142nia zawarto\u015bci\u0105 niezliczone strony przewodnik\u00f3w, wci\u0105\u017c wyd\u0142u\u017caj\u0105c list\u0119 kraj\u00f3w do odwiedzenia \u2013 w ko\u0144cu, wed\u0142ug \u015bw. Augustyna, \u201e\u015bwiat jest ksi\u0105\u017ck\u0105 i ci, kt\u00f3rzy nie podr\u00f3\u017cuj\u0105, czytaj\u0105 tylko jedn\u0105 stron\u0119\\\".\",\"url\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/author\/aga\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Co warto zobaczy\u0107 w Iranie? Reporta\u017c z podr\u00f3\u017cy do krainy perskich ba\u015bni - Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/co-warto-zobaczyc-w-iranie-reportaz-z-podrozy-krainy-perskich-basni\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Co warto zobaczy\u0107 w Iranie? Reporta\u017c z podr\u00f3\u017cy do krainy perskich ba\u015bni - Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape","og_description":"Przegl\u0105dam zdj\u0119cia przywiezione z dwutygodniowej\u00a0wycieczki po\u00a0Iranie i oczy \u015bmiej\u0105 mi si\u0119 do nieba b\u0142\u0119kitnego jak mozaiki na kopu\u0142ach meczet\u00f3w, do g\u00f3r pokrytych \u015bniegiem l\u015bni\u0105cym w blasku s\u0142o\u0144ca, do przesypywanych mi\u0119dzy palcami przypraw we wszystkich kolorach t\u0119czy, do ludzi, z rado\u015bci\u0105 zapraszaj\u0105cych przybysz\u00f3w do swoich dom\u00f3w\u2026 Iran zauroczy\u0142 mnie od pierwszych chwil i ka\u017cdy moment tam […]","og_url":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/co-warto-zobaczyc-w-iranie-reportaz-z-podrozy-krainy-perskich-basni\/","og_site_name":"Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape","article_published_time":"2019-11-18T12:03:14+00:00","article_modified_time":"2023-04-25T11:01:21+00:00","og_image":[{"width":1920,"height":730,"url":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2019\/11\/Iran_Banner-2.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Agnieszka Spiechowicz","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Agnieszka Spiechowicz","Est. reading time":"23 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/co-warto-zobaczyc-w-iranie-reportaz-z-podrozy-krainy-perskich-basni\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/co-warto-zobaczyc-w-iranie-reportaz-z-podrozy-krainy-perskich-basni\/"},"author":{"name":"Agnieszka Spiechowicz","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/ecda89c3c25725c39d8b299b4b055b26"},"headline":"Co warto zobaczy\u0107 w Iranie? Reporta\u017c z podr\u00f3\u017cy do krainy perskich ba\u015bni","datePublished":"2019-11-18T12:03:14+00:00","dateModified":"2023-04-25T11:01:21+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/co-warto-zobaczyc-w-iranie-reportaz-z-podrozy-krainy-perskich-basni\/"},"wordCount":4631,"image":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/co-warto-zobaczyc-w-iranie-reportaz-z-podrozy-krainy-perskich-basni\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2019\/11\/Iran_Banner-2.jpg","keywords":["biuro podr\u00f3\u017cy","blog podr\u00f3\u017cniczy","planet escape","podr\u00f3\u017ce szyte na miar\u0119","reporta\u017c"],"articleSection":["Iran","Reporta\u017ce z podr\u00f3\u017cy"],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/co-warto-zobaczyc-w-iranie-reportaz-z-podrozy-krainy-perskich-basni\/","url":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/co-warto-zobaczyc-w-iranie-reportaz-z-podrozy-krainy-perskich-basni\/","name":"Co warto zobaczy\u0107 w Iranie? Reporta\u017c z podr\u00f3\u017cy do krainy perskich ba\u015bni - Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape","isPartOf":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/co-warto-zobaczyc-w-iranie-reportaz-z-podrozy-krainy-perskich-basni\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/co-warto-zobaczyc-w-iranie-reportaz-z-podrozy-krainy-perskich-basni\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2019\/11\/Iran_Banner-2.jpg","datePublished":"2019-11-18T12:03:14+00:00","dateModified":"2023-04-25T11:01:21+00:00","author":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/ecda89c3c25725c39d8b299b4b055b26"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/co-warto-zobaczyc-w-iranie-reportaz-z-podrozy-krainy-perskich-basni\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/planetescape.pl\/blog\/co-warto-zobaczyc-w-iranie-reportaz-z-podrozy-krainy-perskich-basni\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/co-warto-zobaczyc-w-iranie-reportaz-z-podrozy-krainy-perskich-basni\/#primaryimage","url":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2019\/11\/Iran_Banner-2.jpg","contentUrl":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2019\/11\/Iran_Banner-2.jpg","width":1920,"height":730},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/co-warto-zobaczyc-w-iranie-reportaz-z-podrozy-krainy-perskich-basni\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Co warto zobaczy\u0107 w Iranie? Reporta\u017c z podr\u00f3\u017cy do krainy perskich ba\u015bni"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#website","url":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/","name":"Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/ecda89c3c25725c39d8b299b4b055b26","name":"Agnieszka Spiechowicz","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5f50805722609c92dcb2167f152c3911?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5f50805722609c92dcb2167f152c3911?s=96&d=mm&r=g","caption":"Agnieszka Spiechowicz"},"description":"Zwariowana wariatka o pozytywnym usposobieniu, zagrzebana w ksi\u0105\u017ckach mi\u0142o\u015bniczka kot\u00f3w, k\u0105pieli w przer\u0119blu i d\u0142ugich w\u0119dr\u00f3wek po beskidzkich szlakach. Gdy wystawi nos z lektury i akurat nie wyrusza na w\u0142\u00f3cz\u0119g\u0119, lubi zg\u0142\u0119bia\u0107 tajniki zielarstwa, projektowa\u0107 ksi\u0105\u017cki i eksperymentowa\u0107 z fotografi\u0105. W Planet Escape wype\u0142nia zawarto\u015bci\u0105 niezliczone strony przewodnik\u00f3w, wci\u0105\u017c wyd\u0142u\u017caj\u0105c list\u0119 kraj\u00f3w do odwiedzenia \u2013 w ko\u0144cu, wed\u0142ug \u015bw. Augustyna, \u201e\u015bwiat jest ksi\u0105\u017ck\u0105 i ci, kt\u00f3rzy nie podr\u00f3\u017cuj\u0105, czytaj\u0105 tylko jedn\u0105 stron\u0119\".","url":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/author\/aga\/"}]}},"gt_translate_keys":[{"key":"link","format":"url"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3860","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/19"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3860"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3860\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3933,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3860\/revisions\/3933"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3930"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3860"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3860"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3860"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}