{"id":3695,"date":"2019-07-25T13:34:51","date_gmt":"2019-07-25T13:34:51","guid":{"rendered":"http:\/\/planetescape.pl\/blog\/?p=3695"},"modified":"2023-04-25T11:00:36","modified_gmt":"2023-04-25T11:00:36","slug":"reportaz-z-podrozy-do-chin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/reportaz-z-podrozy-do-chin\/","title":{"rendered":"Reporta\u017c z podr\u00f3\u017cy do Chin","gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"text"}]},"content":{"rendered":"

W Chinach na ka\u017cdym kroku s\u0142yszymy wyliczanki: 14 dynastii (cho\u0107 zale\u017cy jak liczy\u0107), 4 stolice staro\u017cytnego \u015bwiata (Xi’An, Rzym, Ateny i Kair), 6 staro\u017cytnych stolic Chin, 4 wielkie wynalazki dynastii Tang (papier, proch, prasa drukarska i kompas)… Chi\u0144czycy lubi\u0105 wyliczanki, a z ka\u017cdej wynika, \u017ce s\u0105 najlepsi. Czy Chiny mog\u0105 by\u0107 najlepszym miejscem na wakacje? Aktywni b\u0119d\u0105 zadowoleni, dociekliwi znajd\u0105 wi\u0119cej pyta\u0144 ni\u017c odpowiedzi, a poszukiwacze kulinarnych wra\u017ce\u0144 poznaj\u0105 nowe smaki. Chi\u0144czycy do tej wyliczanki dopisaliby swoje powody do dumy: wielkie show taneczne, szybkie i przyst\u0119pne koleje i dynamiczne miasta. Chi\u0144czycy wyliczaj\u0105 inne zalety ni\u017c tury\u015bci z Zachodu, a my podczas wycieczki do\u00a0Chin<\/a>\u00a0do obu tych punkt\u00f3w widzenia dodali\u015bmy nasz w\u0142asny.<\/strong><\/p>\n

\n\t<\/a>\t\t
\n\t\t
\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\tChiny \u2013 w kr\u00f3lestwie smoka i feniksa\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\tCHINY \u2014 Pekin, Pingyao, Xi'an, Yangshuo, Szanghaj
\nPodczas wycieczki do Chin dowiesz si\u0119, dlaczego smok jest symbolem szcz\u0119\u015bcia i dobroci, a feniks \u2013 cnoty i wdzi\u0119ku!\t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n<\/div>\n\n

Chiny zaskakuj\u0105 na ka\u017cdym kroku, bo wci\u0105\u017c ma\u0142o o nich wiemy. Zachodni badacze \u00a0nie mieli mo\u017cliwo\u015bci przeprowadzenia systematycznych bada\u0144, Chiny maj\u0105 w\u0142asnych naukowc\u00f3w. Dost\u0119pu do wiedzy broni cenzura. Na p\u00f3\u0142ce z ksi\u0105\u017ckami napisane w XIII wieku dzie\u0142o Marco Polo stoi obok nielegalnego, pirackiego przedruku przewodnika Lonely Planet. Wra\u017cenia Europejczyka o Chinach sprzed 8 wiek\u00f3w mo\u017cna czyta\u0107 legalnie, a wsp\u00f3\u0142czesnych \u2013 nie. W wielu krajach na ok\u0142adce sagi rodzinnej \u201eDzikie \u0142ab\u0119dzie. Trzy c\u00f3rki Chin\u201d jest informacja, \u017ce ponad miliard ludzi nie przeczyta tej ksi\u0105\u017cki, gdy\u017c w Chinach nie ma zgody na jej publikacj\u0119. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 Chi\u0144czyk\u00f3w nie wie o tym i nie zaprz\u0105ta sobie tym g\u0142owy. My te\u017c nawet nie wiemy, ile jeszcze jest w Chinach do odkrycia. Dzi\u0119ki temu podr\u00f3\u017cnicy znajd\u0105 tam cuda, kt\u00f3rych si\u0119 nie spodziewaj\u0105.<\/p>\n

Oczekiwania kontra rzeczywisto\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n

Nastawi\u0142am si\u0119 na t\u0142um, chaos i zgie\u0142k, a trafi\u0142am do wioski, gdzie po burzy wysiad\u0142 pr\u0105d i wieczorem po horyzont wida\u0107 by\u0142o ros\u0119 l\u015bni\u0105c\u0105 na polach ry\u017cowych na stokach g\u00f3r. Wybiera\u0142am si\u0119 na trekking w jednym z rezerwat\u00f3w w Syczuanie, gdzie \u017cyj\u0105 pandy czerwone, a poci\u0105g do tego regionu odleg\u0142o\u015b\u0107 por\u00f3wnywaln\u0105 z dystansem Krak\u00f3w-Amsterdam pokona\u0142 szybciej, ni\u017c tras\u0119 Krak\u00f3w-Gda\u0144sk. My\u015bla\u0142am, \u017ce to musi by\u0107 przyt\u0142aczaj\u0105ce: przestrze\u0144 i ogrom, t\u0142um i pot\u0119ga. Zobaczy\u0142am g\u0142\u00f3wnie rozmaito\u015b\u0107 i prze\u0142amanie ka\u017cdego oczekiwania, ka\u017cda kolejna obserwacja przeczy\u0142a poprzedniej. Dzi\u0119ki ogromnemu zr\u00f3\u017cnicowaniu podr\u00f3\u017c do\u00a0<\/strong>Chin<\/a>\u00a0mo\u017cna sp\u0119dzi\u0107 aktywnie, poznaj\u0105c kultur\u0119, delektuj\u0105c si\u0119 kuchni\u0105, albo \u0142\u0105cz\u0105c wszystkie te sposoby. Szybkie po\u0142\u0105czenia kolejowe zosta\u0142y otwarte dos\u0142ownie kilka miesi\u0119cy temu i masowi tury\u015bci jeszcze ich nie odkryli, wi\u0119c poruszanie si\u0119 po ogromnych Chinach jest tak \u0142atwe, jak podr\u00f3\u017c poci\u0105giem po Europie. Nadal jest wiele miejsc, gdzie mieszka\u0144cy rzadko spotykaj\u0105 turyst\u00f3w o zachodnich rysach, wi\u0119c jeste\u015bmy traktowani z zaciekawieniem, szacunkiem, ostro\u017cno\u015bci\u0105, kt\u00f3re szybko zamieniaj\u0105 si\u0119 w serdeczno\u015b\u0107. Ma\u0142\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 obserwuje przybysza i odwzajemnia jego zachowanie, nawet je\u015bli nie ma mowy o rozmowie, bo nikt we wsi nie rozumie dzia\u0142ania translatora w telefonie.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Park Pand w Chengdu<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Malownicze krajobrazy w\u00a0Xingping<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Panoramiczny widok na\u00a0tarasy ry\u017cowe Longji<\/p><\/div>\n

Przyroda w Chinach<\/strong><\/p>\n

Wprawdzie stosunkowo niewiele chi\u0144skich zabytk\u00f3w zachowa\u0142o si\u0119 do naszych czas\u00f3w, za to gdzieniegdzie przetrwa\u0142a dzika natura. Widzimy te same g\u00f3ry, kt\u00f3re inspirowa\u0142y tw\u00f3rc\u00f3w 3000 tysi\u0105ce lat temu. W chi\u0144skiej kulturze wzorce i kanony pi\u0119kna nie zmienia\u0142y si\u0119 przez wieki: jeden spos\u00f3b malowania ga\u0142\u0105zek brzoskwini, uznany za doskona\u0142y, by\u0142 powielany przez stulecia. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 obraz\u00f3w zosta\u0142a zniszczona, za to nadal mamy g\u00f3ry.<\/p>\n

Szczytem, kt\u00f3ry dzi\u015b nazwaliby\u015bmy fotogenicznym, jest g\u00f3ra Tabai. Najwy\u017cszy szczyt we wschodnich Chinach oddziela symbolicznie p\u00f3\u0142noc i po\u0142udnie kraju. W\u0105ski przesmyk mi\u0119dzy skalnymi \u015bcianami ju\u017c w staro\u017cytno\u015bci nazwano Paszcz\u0105 Tygrysa. Tu pewnie od zawsze zb\u00f3jcy czyhali na karawany kupc\u00f3w. Dzi\u015b nie ma tu szlak\u00f3w pieszych innych ni\u017c dawne drogi handlowe, tury\u015bci maj\u0105 kolejk\u0119 linow\u0105. To nie miejsce nie na trekking, mo\u017cna tu szuka\u0107 ustronia. Nie ma ludzi i nie ma te\u017c zwierz\u0105t, a mo\u017ce ich nie wida\u0107? Panda wielka by\u0142by niewidoczna w tej scenerii, tu jej futro by\u0142oby maskuj\u0105ce.<\/p>\n

Panda wielka: chichot ewolucji<\/strong><\/p>\n

Pandy maj\u0105 przew\u00f3d pokarmowy przystosowany g\u0142\u00f3wnie do jedzenia bambusa, kt\u00f3ry dostarcza im na tyle ma\u0142o energii, \u017ce pandy nie poruszaj\u0105 si\u0119 bez potrzeby. Nagle zasypiaj\u0105 w najmniej spodziewanych miejscach, w dziwacznych pozycjach, jakby zemdla\u0142y. Powolna, 120-kilowa panda mo\u017ce wdrapa\u0107 si\u0119 wysoko na cienkie drzewo, s\u0142u\u017cy jej do tego wyrostek przypominaj\u0105cy sz\u00f3sty palec i d\u0142ugie pazury. Mog\u0105 zrobi\u0107 krzywd\u0119, tak\u017ce sobie nawzajem. Maj\u0105 silny instynkt terytorialny wi\u0119c wypuszczone w rezerwacie \u0142agodne misie walcz\u0105 mi\u0119dzy sob\u0105. W Chinach nie ma a\u017c takich wielkich obszar\u00f3w obj\u0119tych ochron\u0105, \u017ceby pandy zwi\u0119ksza\u0142y swoj\u0105 dzik\u0105 populacj\u0119 naturalnie. Tak naprawd\u0119 ju\u017c wytrzebili\u015bmy pandy: wypuszczone na wolno\u015b\u0107 b\u0119d\u0105 walczy\u0107 o miejsce, a\u017c zostanie ich za ma\u0142o, by gatunek przetrwa\u0142. Na szcz\u0119\u015bcie panda ma status symbolu, rz\u0105d chi\u0144ski rozdaje \u017cywe maskotki jak dawniej symboliczne podarki \u015bwiadcz\u0105ce o hojno\u015bci i dobrych stosunkach.<\/p>\n

Pandy s\u0105 popularne i s\u0105 pocieszne, s\u0142odziutkie. W Chengdu, w centrum bada\u0144 nad pand\u0105 wielk\u0105, tury\u015bci reaguj\u0105 entuzjastycznie. A nowo-narodzone pandy przypominaj\u0105 szczurki, s\u0105 prawie \u0142yse i maj\u0105 kilkana\u015bcie centymetr\u00f3w. Potem ich futerko staje si\u0119 r\u00f3\u017cowe, jakby sam brykaj\u0105cy nied\u017awiadek by\u0142 nie do\u015b\u0107 rozczulaj\u0105cy. Internetowe opowie\u015bci o przytulaniu pandy na pe\u0142en etat jako najlepszej pracy na \u015bwiecie nagle brzmi\u0105 prawdopodobnie. Pandy rzeczywi\u015bcie przytulaj\u0105 si\u0119, iskaj\u0105, mo\u017ce nawet \u0142askocz\u0105, i szukaj\u0105 nawzajem swojego towarzystwa. Na wybiegach wisz\u0105 opisy ka\u017cdego zwierz\u0119cia: odbity z r\u0105k k\u0142usownik\u00f3w wci\u0105\u017c jest p\u0142ochliwy, inna lubi je\u015b\u0107 i zawsze z ut\u0119sknieniem wypatruje opiekuna z posi\u0142kiem i na jego widok przybiega w podskokach. Opiekunowie chyba dobrze bawi\u0105 si\u0119 w swojej pracy nie tylko gdy przytulaj\u0105 pandy, lecz r\u00f3wnie\u017c gdy pisz\u0105 takie opisy. Edukacja jest prowadzona nienachalnie, dla ch\u0119tnych: co p\u00f3\u0142 godziny jest wyk\u0142ad o pandach, raz po chi\u0144sku raz po angielsku, i co godzin\u0119 zbiera si\u0119 t\u0142um, a tury\u015bci rzeczywi\u015bcie s\u0142uchaj\u0105 i zadaj\u0105 pytania.<\/p>\n

Tarasy ry\u017cowe Smoczego Grzbietu – malownicze Longji<\/strong><\/p>\n

Ochron\u0105 obj\u0119to nie tylko rezerwaty dzikiej przyrody, niekt\u00f3re parki narodowe chroni\u0105 krajobraz p\u00f3l uprawnych, na przyk\u0142ad historycznych taras\u00f3w ry\u017cowych. Pierwsze pola wytyczono w XIII wieku, z czasem pokry\u0142y okoliczne wzg\u00f3rza. Ci\u0105gn\u0105ce si\u0119 po horyzont pasma g\u00f3r z r\u00f3wnymi, p\u0142askimi polami tworz\u0105 jeden z najbardziej zdumiewaj\u0105cych widok\u00f3w w ca\u0142ych Chinach o magicznej nazwie Tarasy Ry\u017cowe Smoczego Grzbietu. Na polach ry\u017cowych mo\u017cna pozna\u0107 kultur\u0119 rozumian\u0105 jako spos\u00f3b \u017cycia.<\/p>\n

Na tarasach ry\u017cowych poziomice s\u0105 niepotrzebne, na zdj\u0119ciu satelitarnym granice p\u00f3l wystarczy\u0142yby jako wyznaczniki r\u00f3\u017cnicy wysoko\u015bci. Podobno sygna\u0142 jest zak\u0142\u00f3cany i nad Chinami nie wolno robi\u0107 zdj\u0119\u0107 satelitarnych. Aplikacje z mapami szalej\u0105 i s\u0105 ma\u0142o dok\u0142adne, a podany czas przej\u015bcia nie uwzgl\u0119dnia rze\u017aby terenu. To tak, jakby czas wej\u015bcia na Turbacz podawa\u0107 na podstawie trasy mierzonej na p\u0142asko. \u015acie\u017cki s\u0105 wy\u0142o\u017cone p\u0142askimi kamieniami, rolnicy sobie u\u0142atwiali sobie prac\u0119. \u00a0Cz\u0119sto zamieniaj\u0105 si\u0119 w schodki, a we mgle dodatkowo w \u015blizgawk\u0119. Szlaki dla turyst\u00f3w s\u0105 ciut szersze ni\u017c te dla rolnik\u00f3w. Rolnicy chodz\u0105 \u015bcie\u017ckami od stuleci, tury\u015bci od kilku czy kilkunastu lat. W wiosce \u015bcie\u017cka znika, prowadzi na podw\u00f3rko, do s\u0105siada, meandry odkrywamy sami. W ka\u017cdej wiosce regionu mieszka inna mniejszo\u015b\u0107. Spotykamy ludzi, kt\u00f3rzy nie m\u00f3wi\u0105 ani po angielsku, ani po chi\u0144sku. Pensjonat prowadzi rodzina. Gdy zrobi\u0142o si\u0119 zimno zapraszaj\u0105 nas do swojego stolika, szczeg\u00f3lnego mebla z tradycyjnym ogrzewaniem. W wiosce wypracowane przed wiekami rozwi\u0105zanie na nag\u0142\u0105 zmian\u0119 pogod\u0119. Nie potrzebujemy j\u0119zyka, by si\u0119 porozumie\u0107. Mieszka\u0144cy kiedy\u015b uprawiali ry\u017c, teraz cz\u0119sto pracuj\u0105 przy budowie hotelu albo punktu widokowego. Mo\u017cliwe, \u017ce za kilka lat turystom b\u0119dzie tu jeszcze \u0142atwiej, a co wtedy z mniejszo\u015bciami etnicznymi?<\/p>\n

\"\"<\/a>

Xi’An<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Armia Terakotowa<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Xi’An – Everlasting Regret. Photo credit: trip.com<\/p><\/div>\n

Pierwsza stolica – Xi\u2019An<\/strong><\/p>\n

W III wieku przed nasz\u0105 er\u0105 pierwszy\u00a0w\u0142adca zjednoczy\u0142 Chiny, przyj\u0105\u0142 tytu\u0142 cesarza, zostawi\u0142 po sobie wielki mur chi\u0144ski, terakotow\u0105 armi\u0119 i pok\u00f3j. Xi’An by\u0142o pierwsz\u0105 stolic\u0105 zjednoczonych Chin i jak przysta\u0142o na miasto o takim znaczeniu, by\u0142o wielokrotnie zdobywane i burzone. Mury obronne w szczytowym momencie mia\u0142y 37 km w obwodzie. Obecne, zachowane, maj\u0105 13 km. W \u015bredniowieczu nie znano sposobu, by je sforsowa\u0107, wi\u0119c atakowano g\u0142\u00f3wnie bramy. Wie\u017ca B\u0119bna i Wie\u017ca Dzwonu s\u0142u\u017cy\u0142y do i odmierzania p\u00f3r dnia i informowania, czy czas spa\u0107, czy pracowa\u0107. Trudno nie skojarzy\u0107 tego z Krakowem z XIV wieku. Jestem w miejscu, gdzie dawne rozwi\u0105zania z mojego miasta stosowano 17 stuleci wcze\u015bniej.<\/p>\n

Terakotowa Armia – jedna z najwi\u0119kszych atrakcji Chin<\/strong><\/p>\n

S\u0105 atrakcje wobec kt\u00f3rych okre\u015blenia \u201ejedyne na \u015bwiecie, unikatowe\u201d nie s\u0105 przesad\u0105. Gdy kilku \u017co\u0142nierzy z Terakotowej Armii prezentowano w Londynie, bilety do muzeum by\u0142y wyprzedane na pniu, co zazwyczaj nie zdarza si\u0119 na wystawach dawnej rze\u017aby. Podobno s\u0105 tylko dwa has\u0142a, kt\u00f3re potrafi\u0105 do brytyjskich muze\u00f3w \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 takie t\u0142umy: terakotowa armia i Titanic.<\/p>\n

Terakotowa armia zachwyca skal\u0105, dawno\u015bci\u0105 i rozmachem: patrzymy \u00a0i wci\u0105\u017c nie wiemy, jak to mo\u017cliwe, \u017ce tak dawno, taki wysi\u0142ek, taka organizacja? Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie to wyzwanie dla konserwator\u00f3w i muzealnik\u00f3w, nie wiadomo, jak takie dzie\u0142o pokaza\u0107, wyeksponowa\u0107 i zachowa\u0107. Przewodnik pokazuje nieodkryte miejsce i m\u00f3wi, \u017ce tam te\u017c s\u0105 \u017co\u0142nierze. Kr\u0119cimy nosem z niedowierzaniem, ale on m\u00f3wi \u017ce by\u0142 tu w latach 70., gdy tylko kompleks otwarto dla zwiedzaj\u0105cych, i widzia\u0142 na w\u0142asne oczy. Rze\u017aby zasypano z powrotem, zastanawiaj\u0105c si\u0119, jak je odnowi\u0107? Dzi\u015b pokiereszowane kawa\u0142ki terakoty skanuje si\u0119 w programie 3D kt\u00f3ry wskazuje, jak podzieli\u0107 wymieszane puzzle i jak posk\u0142ada\u0107 \u017co\u0142nierzy. To niewyobra\u017calne, \u017ce komora grobowa cesarza jest wiele kilometr\u00f3w st\u0105d. Legendy m\u00f3wi\u0105, \u017ce wok\u00f3\u0142 trumny mia\u0142a p\u0142yn\u0105\u0107 fosa z rt\u0119ci, a dodatkowym zabezpieczeniem by\u0142y samostrzelne kusze, opr\u00f3cz 8000 terakotowych \u017co\u0142nierzy wyposa\u017conych w ostr\u0105 bro\u0144. Brzmi to jak ba\u015b\u0144, ale w glebie odkryto podwy\u017cszone st\u0119\u017cenie rt\u0119ci i szcz\u0105tki kusz. \u017bo\u0142nierzy zasypano bez dost\u0119pu tlenu, wi\u0119c po odkopaniu bro\u0144 nadal by\u0142a ostra. Niekt\u00f3rzy pytaj\u0105 przewodnika, po co zmar\u0142emu taka armia? Grupa dyskutuje, przewodnik m\u00f3wi o \u017cyciu po \u015bmierci, a ja my\u015bl\u0119 o propagandzie. Je\u015bli 700 000 ludzi pracuje nad Twoim grobowcem, wszyscy o Tobie wiedz\u0105, ka\u017cdy s\u0142ysza\u0142, Twoja s\u0142awa ro\u015bnie, a Twoi poddani maj\u0105 zaj\u0119cie. \u017bo\u0142nierze s\u0105 zindywidualizowani, mimo \u017ce produkowano ich seryjnie: by\u0142y osobne fabryki r\u0105k, n\u00f3g, korpus\u00f3w. Tylko ka\u017cd\u0105 twarz wyka\u0144czano osobno, na powielanych schematach. \u0141ucznicy kl\u0119cz\u0105 i wida\u0107 wzorki na podeszwach ich but\u00f3w. Jeste\u015bmy zachwyceni, wszyscy, cho\u0107 zachodni tury\u015bci bardziej to okazuj\u0105.<\/p>\n

Spektakl niczym otwarcie Igrzysk w Pekinie<\/strong><\/p>\n

W ka\u017cdym mie\u015bcie odbywa si\u0119 przedstawienie z choreografi\u0105 osoby pracuj\u0105cej przy olimpiadzie w Pekinie<\/a>. Ten chwyt reklamowy mo\u017ce by\u0107 prawdziwy. Oprawa taneczna tamtych igrzysk obejmowa\u0142a tysi\u0105ce ludzi, perfekcyjn\u0105 synchronizacj\u0119, wspania\u0142y balet i feeri\u0119 barw oraz by\u0142a szeroko komentowana na ca\u0142ym \u015bwiecie. Tym Chi\u0144czycy chc\u0105 si\u0119 pochwali\u0107, w tym te\u017c s\u0105 najlepsi. Maj\u0105 \u015brodki, fabryki wszelkich kostium\u00f3w i materia\u0142\u00f3w, rzesze tancerzy, tradycje opery peki\u0144skiej. W Europie o takich spektaklach m\u00f3wi si\u0119: wysokobud\u017cetowe. W Xi\u2019An show na \u015bwie\u017cym powietrzu pod tytu\u0142em \u201dEverlasting regret” opiera\u0142 si\u0119 na poemacie, kt\u00f3ry z kolei bazowa\u0142 na historycznych wydarzeniach, lecz trwa\u0142 w\u0142a\u015bciwie bez s\u0142\u00f3w, liczy\u0142y si\u0119 tylko kolory i taniec. Scen\u0119 zamyka\u0142o skrzyd\u0142o letniego pa\u0142acu, a za nim wznosi\u0142 si\u0119 stok g\u00f3ry. W pewnym momencie na stoku zapalono dekoracyjny ksi\u0119\u017cyc, a po chwili ca\u0142\u0105 g\u00f3r\u0119 roz\u015bwietli\u0142y lampy w roli gwiazd, a kilkaset os\u00f3b w publiczno\u015bci westchn\u0119\u0142o z zachwytem. Po choreografii w wodzie zastanawia\u0142am si\u0119, czy ogie\u0144 te\u017c b\u0119dzie prawdziwy? By\u0142. Na taniec w wodzie, ognie i fajerwerki wszyscy reagowali r\u00f3wnie \u017cywio\u0142owo. Westchnie\u0144 i okrzyk\u00f3w nie da si\u0119 wyre\u017cyserowa\u0107, a nawet one by\u0142y perfekcyjnie zsynchronizowane. Uk\u0142ady z wykorzystaniem skrzyde\u0142 z pi\u00f3r, masek, li\u015bci i wachlarzy by\u0142y r\u00f3wnie dalekie od baletu klasycznego jak wsp\u00f3\u0142czesnego, cho\u0107 korzystaj\u0105ce z obu tych \u017ar\u00f3de\u0142. Sp\u00f3dnica tancerki zamieni\u0142a si\u0119 w promienie t\u0119czy, a \u015bwiat\u0142o by\u0142o elementem scenografii, choreografii i tancerzem. B\u0142yska\u0142y kostiumy, l\u015bni\u0142y dekoracje i ka\u017cdy element precyzyjnie wp\u0142ywa\u0142 na inne. W tym ogromnym przedsi\u0119wzi\u0119ciu by\u0142o tylko kilkoro solist\u00f3w. Naraz w trzech r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach sceny, czyli w\u0142a\u015bciwie skrzyd\u0142ach pa\u0142acu, ta\u0144czy\u0142y trzy tak samo ubrane pary cesarza z konkubin\u0105. \u00a0\u017baden tancerz nie m\u00f3g\u0142by osi\u0105gn\u0105\u0107 statusu gwiazdy albo primabaleriny. Jakby nikt nie mia\u0142 by\u0107 wyr\u00f3\u017cniony. Si\u0142a skali by\u0142a ogromna, tancerzy by\u0142o ponad stu, publiczno\u015bci kilkakrotnie wi\u0119cej, a na koniec pani z obs\u0142ugi pokazywa\u0142a, jak bi\u0107 brawo.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Shangri-La<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Wioska rybacka\u00a0<\/strong>i muzeum wizyty Billa Clintona<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Rejs do Yangshuo<\/p><\/div>\n

Zabytki z plastiku – Shangri-La<\/strong><\/p>\n

Zwiedzanie z chi\u0144skimi turystami to do\u015bwiadczenie samo w sobie. Chi\u0144czycy je\u017cd\u017c\u0105 na wycieczki zorganizowane zazwyczaj z pracy i jedynie po swojej prowincji. Shangri-La to Pan Tadeusz, Hobbiton i wie\u015b potiomkinowska w jednym: wybudowano scenografi\u0119 do poematu z IV wieku. Taoistyczny poeta opisa\u0142 utopi\u0119. P\u0142yn\u0119li\u015bmy przez wiosk\u0119 z sadem brzoskwiniowym obsypanym sztucznymi kwiatami, staty\u015bci uderzali motykami w ziemi\u0119, a inni ta\u0144czyli. Chinka obok mnie prze\u017cegna\u0142a si\u0119, gdy \u0142\u00f3dka wp\u0142ywa\u0142a do jaskini. Mo\u017ce potrzebowa\u0142a religijnego gestu \u017ceby da\u0107 uj\u015bcie emocjom, a tylko taki zna\u0142a. \u017beby to prze\u017cy\u0107 na trze\u017awo, trzeba wpasowa\u0107 si\u0119 w konwencj\u0119, wi\u0119c bawi\u0142am si\u0119 doskonale ta\u0144cz\u0105c w kr\u0119gu z Chinkami do chi\u0144skiej piosenki, przyjmuj\u0105c pocz\u0119stunek i rywalizuj\u0105c o kolorow\u0105 kulk\u0119. To supermarket dla turyst\u00f3w, Disneyland. Chi\u0144czycy nie maj\u0105 innych zabytk\u00f3w, ostatnie zosta\u0142y zmiecione w czasie \u201erewolucji kulturalnej\u201d. Dzi\u015b jak\u0105\u015b potrzeb\u0119 kultury, prze\u017cycia, zaspokajaj\u0105 w ShangRi-La. Innych zabytk\u00f3w w prowincjach nie ma, wi\u0119c chi\u0144skim turystom pokazuje si\u0119 punkty widokowe, a tury\u015bci zachodni szukaj\u0105 do\u015bwiadcze\u0144 i przyg\u00f3d.<\/p>\n

Wie\u015b rybacka i muzeum wizyty Billa Clintona<\/strong><\/p>\n

W 1998 roku Bill Clinton odwiedzi\u0142 dom rybaka w Yucun, w wiosce rybackiej z czas\u00f3w dynastii Ming. Od tamtej pory rybak ma w domu \u015bwi\u0105tyni\u0119 wizyty Billa Clintona. Naj\u0142atwiej dosta\u0107 si\u0119 do niej rzek\u0105, my szli\u015bmy przez g\u00f3ry, \u015bcie\u017ck\u0105 jak dla owiec i w ci\u0105gu kilku godzin spotkali\u015bmy tylko jedn\u0105 kobiet\u0119 z koromys\u0142em i obelisk Unesco wbity w krzakach. W sadach pomara\u0144czy kto\u015b pu\u015bci\u0142 z przeno\u015bnego radia muzyk\u0119 bez s\u0142\u00f3w na ca\u0142y regulator, \u017ceby obj\u0119\u0142a zasi\u0119giem ka\u017cd\u0105 z kilku os\u00f3b pracuj\u0105cych na sporym obszarze idyllicznych g\u00f3r. Przed wsi\u0105 zagadn\u0105\u0142 nas cz\u0142owiek. Nie wiadomo, sk\u0105d si\u0119 tam wzi\u0105\u0142: nie pracowa\u0142 w sadzie, nie odpoczywa\u0142. Zrozumieli\u015bmy tylko nazw\u0119 miejscowo\u015bci, kiwn\u0119li\u015bmy g\u0142owami i szli\u015bmy za nim. \u015amiali\u015bmy si\u0119, \u017ce lepiej i\u015b\u0107 z nim zamiast pozwoli\u0107 mu, \u017ceby pobieg\u0142 do wsi i og\u0142osi\u0142 przybycie turyst\u00f3w. Wtedy zadzwoni\u0142 jego telefon. Naprawd\u0119 zapomnia\u0142am o telefonach i pomy\u015bla\u0142am, \u017ce oni nawo\u0142uj\u0105 si\u0119 jak dawniej. On kluczy\u0142 i zaprowadzi\u0142 nas do zachodniej, porz\u0105dnej \u0142azienki, a potem do swojego domu zamienionego na muzeum, z wyblak\u0142ymi zdj\u0119ciami, pami\u0105tkami do kupienia i laminowanymi kartkami z angielskimi napisami. Przygotowa\u0142 stragan z drobiazgami dla turyst\u00f3w w k\u0105cie izby, w kt\u00f3rej spa\u0142. W okolicy w izbie pami\u0119ci wisia\u0142 portret lekarza, kt\u00f3ry odwiedzi\u0142 wie\u015b w 1921. Gdy wychodzili\u015bmy, na drzwiach domu rybaka wisia\u0142a k\u0142\u00f3dka. On wybieg\u0142 na t\u0119 drog\u0119 \u017ceby nas spotka\u0107 i tu przyprowadzi\u0107, kto\u015b go uprzedzi\u0142, \u017ce idziemy. Sami nie trafiliby\u015bmy w ten zakamarek. Jest zwyk\u0142ym rybakiem: ma tratw\u0119 z plastikowych rur z silnikiem, kt\u00f3r\u0105 \u0142owi ryby i czasem wozi turyst\u00f3w. Ma te\u017c swoj\u0105 legend\u0119: kiedy\u015b jego dom odwiedzi\u0142 Bill Clinton.<\/p>\n

Czy o tym rybaku z Yucun kto\u015b z w\u0142adz jeszcze pami\u0119ta? Na pewno nie, bo Chiny wybiegaj\u0105 w przysz\u0142o\u015b\u0107 nie tylko my\u015blami.<\/p>\n

Post\u0119p w Chinach<\/strong><\/p>\n

Czasem wydaje si\u0119, \u017ce w Chinach \u015bredniowiecze trwa nadal, \u017ce tu dla wielu ludzi nic si\u0119 nie zmieni\u0142o od pokole\u0144, zdobycze cywilizacji ich omin\u0119\u0142y. Na ulicy na sk\u0142adanym krzese\u0142ku starszy cz\u0142owiek wr\u00f3\u017cy z r\u0119ki. Wygl\u0105dem nie r\u00f3\u017cni si\u0119 od zwyk\u0142ego przechodnia, lecz kilka os\u00f3b czeka do niego w kolejce. W aptece s\u0105 dwa zachodnie lekarstwa i ca\u0142e mn\u00f3stwo ma\u015bci z substancjami aktywnymi z owad\u00f3w, gad\u00f3w i ro\u015blin. W\u015br\u00f3d taras\u00f3w ry\u017cowych w drewnianych domach bez gwo\u017adzi, oznaczonych jako najstarsze we wsi i udost\u0119pnione do zwiedzania mieszkaj\u0105 ca\u0142e wielopokoleniowe rodziny. Post\u0119p wygl\u0105da tak, \u017ce na koromy\u015ble zamiast cebrzyk\u00f3w ko\u0142ysz\u0105 si\u0119 plastikowe wiadra. Gdy my\u015bl\u0119 o wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci chi\u0144skiej prowincji jad\u0105c poci\u0105giem, na ekranie wy\u015bwietla si\u0119 informacja, \u017ce w\u0142a\u015bnie poruszamy si\u0119 z pr\u0119dko\u015bci\u0105 305 km\/h. Z got\u00f3wki Chi\u0144czycy od razu przeszli do p\u0142atno\u015bci telefonem. Kod QR do p\u0142atno\u015bci ma ka\u017cdy taks\u00f3wkarz i ka\u017cdy straganiarz, bez tego musia\u0142by zamkn\u0105\u0107 biznesik, bo wypad\u0142by z obiegu. Xi\u2019An dwa lata temu temu liczy\u0142o 9 milion\u00f3w mieszka\u0144c\u00f3w, w tym roku przekroczy\u0142o 12 milion\u00f3w. Ca\u0142e osiedla wielko\u015bci Krakowa s\u0105 budowane naraz, jednocze\u015bnie, w tym samym czasie. Na jednym dworcu kolejowym jest 15 miejsc oznaczonych jako punkty spotka\u0144. Gdyby by\u0142o mniej, jeszcze trudniej by\u0142oby si\u0119 znale\u017a\u0107. Z w\u0105skiej \u015bcie\u017cki mi\u0119dzy tarasami ry\u017cowymi mo\u017cna przeskoczy\u0107 w godzin\u0119 na r\u00f3wn\u0105, betonow\u0105 autostrad\u0119. Teraz jest dobry moment na wycieczk\u0119 do\u00a0<\/strong>Chin: ju\u017c przygotowano wiele udogodnie\u0144, a poza miastami jeszcze nie ma wielu turyst\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Chengdu i People’s Park<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Pekin – Plac Tiananmen<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

\u015awi\u0105tynia Famen<\/p><\/div>\n

Chengdu na Jedwabnym Szlaku<\/strong><\/p>\n

Chengdu to pierwsze miasto w Chinach na Jedwabnym Szlaku, patrz\u0105c od Europy. Ma histori\u0119 pewnie starsz\u0105 ni\u017c pismo, a na pewno starsz\u0105 ni\u017c jedwab. Histori\u0119 star\u0105 jak szlak, jak podr\u00f3\u017ce, jak niemo\u017cno\u015b\u0107 usiedzenia w miejscu. Moja lista zachwyt\u00f3w w Chengdu jest d\u0142uga, obejmuje ambicje, rozmach, \u015blady przesz\u0142o\u015bci, kuchni\u0119 syczua\u0144sk\u0105, odr\u0119bno\u015b\u0107, urbanistyk\u0119 bazuj\u0105ca na dawnym pa\u0142acu, mi\u0119dzynarodowy hotel tu\u017c obok lokalnego targu, przestrze\u0144, \u0142atw\u0105 komunikacj\u0119 publiczn\u0105, pandy i rezerwaty w zasi\u0119gu weekendu.<\/p>\n

Miejski park w Chengdu, People’s park, rzeczywi\u015bcie s\u0142u\u017cy spo\u0142eczno\u015bci, niezale\u017cnie od politycznej konotacji nazwy. Pierwszy park w Chengdu zosta\u0142 za\u0142o\u017cony w 1911 roku na wz\u00f3r park\u00f3w angielskich\/ameryka\u0144skich, z jeziorem, pawilonami i r\u00f3\u017cnymi sekcjami ozdobnymi. Wst\u0119p wolny by\u0142 ewenementem w skali Chin, tu nie by\u0142o tradycji zieleni miejskiej ani udost\u0119pniania zwyk\u0142ym ludziom pi\u0119knych, zadbanych teren\u00f3w rekreacyjnych. Cesarz mia\u0142 pa\u0142ace wielko\u015bci miast, a ludzie najwy\u017cej domy. W 1913 roku w parku postawiono obelisk upami\u0119tniaj\u0105cy obro\u0144c\u00f3w kolei syczua\u0144skiej. W czasie II wojny \u015bwiatowej Japo\u0144czycy zbombardowali to niewinne, cywilne miejsce. Park odbudowano dodaj\u0105c pomnik tych ofiar i zmieniaj\u0105c nazw\u0119 na People’s park, park ludowy. Nie widzieli\u015bmy \u017cadnej zachodniej twarzy. W ka\u017cdym zak\u0105tku park rozbrzmiewa inaczej. Plastikowe sto\u0142ki otaczaj\u0105 zaimprowizowan\u0105 scen\u0119. Publiczno\u015b\u0107 b\u0119dzie s\u0142ucha\u0107 wyst\u0119pu starszego m\u0119\u017cczyzny w bia\u0142ym mundurze ameryka\u0144skiego admira\u0142a, kobiet w kolorowych, balowych sukniach i innych, w strojach ludowych. Orkiestra rozstrojonych instrument\u00f3w robi, co mo\u017ce. Za zakr\u0119tem i za drzewami dwie kobiety w innych strojach ludowych \u0107wicz\u0105 uk\u0142ad taneczny. Spontanicznie do\u0142\u0105czy\u0142o do nich kilkana\u015bcie os\u00f3b i kilkudziesi\u0119ciu gapi\u00f3w. Na nast\u0119pnym skwerku starsze panie \u0107wicz\u0105 aerobik do zachodniej muzyki, a za kilkoma pawilonami liczne pary ta\u0144cz\u0105 rumb\u0119 do chi\u0144skiej piosenki. Czyta\u0142am o tych pota\u0144c\u00f3wkach w opowiadaniach wsp\u00f3\u0142czesnej chi\u0144skiej pisarki, teraz jestem w samym \u015brodku tego \u015bwiata. Nad jedn\u0105 \u0142awk\u0105 stoi t\u0142um m\u0119\u017cczyzn. Przepuszczaj\u0105 mnie, a\u017c zobacz\u0119 roz\u0142o\u017con\u0105 plansz\u0119 do mad\u017conga. Komentuj\u0105, dogaduj\u0105, sugeruj\u0105 ruchy i zapominaj\u0105, \u017ce na nich patrz\u0119. Kobiety siedz\u0105 troch\u0119 dalej, graj\u0105 w bryd\u017ca. Widzia\u0142am tu wi\u0119cej gier karcianych ni\u017c dot\u0105d przez ca\u0142e \u017cycie. Sezam otworzy\u0142 si\u0119: my\u015bla\u0142am, \u017ce znam wiele gier w karty dla kilku os\u00f3b – oni w tym parku znaj\u0105 wi\u0119cej. Dooko\u0142a tych starszych kobiet og\u0142oszenia powiewaj\u0105 porozwieszane jak pranie. \u015amiejemy si\u0119, \u017ce to gumtree i t\u0142umaczymy jedno z nich. U\u015bmiech sp\u0142ywa nam z warg, gdy t\u0142umaczymy tre\u015b\u0107. To og\u0142oszenia matrymonialne, suche i konkretne do b\u00f3lu: wzrost, rok urodzenia, dobre zdrowie, stabilna praca, oboje rodzice na emeryturze, pozna partnera o por\u00f3wnywalnej sytuacji \u017cyciowej do d\u0142ugoterminowej relacji, a pod spodem numer telefonu do rodzic\u00f3w. Jedno og\u0142oszenie ch\u0142opaka zawiera informacj\u0119 – przys\u0142owie, \u017ce potencjalna partnerka nie mo\u017ce by\u0107 “brzydka jak ko\u0144 lub jak owca” i numer telefonu do matki, do potencjalnej te\u015bciowej, kt\u00f3ra pewnie siedzi gdzie\u015b tu, w tym parku. Ludzie z rocznik\u00f3w \u00a070.\u00a0i 80. XX wieku szukaj\u0105 partner\u00f3w przez papierowe og\u0142oszenia. Nowocze\u015bniejsze metody si\u0119 nie sprawdzi\u0142y, tu nie ma tindera, a samotno\u015b\u0107 w ka\u017cdym ustroju uwiera tak samo, wi\u0119c mieszka\u0144cy Chengdu id\u0105 do swojego parku.<\/p>\n

W muzeum miejskim wystawa o dziejach miasta ko\u0144czy si\u0119 na roku 1949, kiedy og\u0142oszono republik\u0119 i zacz\u0119\u0142a si\u0119 nowa era. Po angielsku przygotowano tylko kilka tabliczek dla og\u00f3lnej orientacji. Zwiedzam muzeum bez s\u0142\u00f3w i bez wiedzy, to dla mnie zupe\u0142nie nowe do\u015bwiadczenie. Teatr cieni zajmuje dwa pi\u0119tra. A\u017curowe wycinanki z papieru rozpi\u0119te na konstrukcji z metalu i drewna wzbudzaj\u0105 zachwyt ulotno\u015bci\u0105. Podziwiam maestri\u0119 i nadal nie umiem wyobrazi\u0107 sobie przedstawienia, bo pokazano tylko kukie\u0142ki i dekoracje, a instrumenty zamkni\u0119te w gablotkach nie graj\u0105. Muzeum jest przyst\u0119pne, za darmo, bez bilet\u00f3w \u2013 p\u0142acimy zdj\u0119ciem twarzy, danymi biometrycznymi.<\/p>\n

Chiny pod kontrol\u0105<\/strong><\/p>\n

Turystom mo\u017ce przeszkadza\u0107 ci\u0105g\u0142a obserwacja. W Chinach kamery s\u0105 wsz\u0119dzie, policja gdzieniegdzie. Skanowanie paszport\u00f3w to standard, zw\u0142aszcza je\u015bli chcemy wej\u015b\u0107 na Plac Tian\u2019Anmen. Dla zachodnich turyst\u00f3w nawet powszechna, niezb\u0119dna aplikacja Wechat ma niepe\u0142n\u0105 wersj\u0119. Nie wiemy, do czego nie mamy dost\u0119pu \u2013 tak samo Chi\u0144czycy nie wiedz\u0105, jak dzia\u0142a facebook, WhatsApp, wolne media. Od 2020 roku wejdzie w \u017cycie program socjalny pe\u0142nej kontroli. Punkty socjalne b\u0119d\u0105 potrzebne, \u017ceby pos\u0142a\u0107 dziecko do lepszej szko\u0142y, kupi\u0107 bilet na poci\u0105g do innej prowincji, b\u0119d\u0105 dawa\u0107 przywileje lub uniemo\u017cliwia\u0107 dzia\u0142anie. Kr\u00f3tki program pilota\u017cowy pokaza\u0142, \u017ce ludzie s\u0105 zachwyceni: spok\u00f3j wida\u0107 od razu, a ograniczenie wolno\u015bci mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 dopiero po d\u0142u\u017cszym czasie. Punkty b\u0119d\u0105 odejmowane za mandaty i zaleg\u0142o\u015bci w op\u0142atach, ale te\u017c za praktyki religijne. Ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo poproszono o obserwowanie i informowanie.<\/p>\n

\u015awi\u0105tynia Famen: architektura totalitarna<\/strong><\/p>\n

Ta autocenzura, poczucie kontroli szybko si\u0119 szybko udziela i ja te\u017c nie m\u00f3wi\u0119 wszystkiego, gdy dziennikarze pytaj\u0105 mnie o \u015awi\u0105tyni\u0119 Famen. Przy tym kolosie Liche\u0144 to skromny, wiejski ko\u015bci\u00f3\u0142ek. W Europie pytanie “czy architektura mo\u017ce by\u0107 totalitarna?” mo\u017cemy zawiesi\u0107 w powietrzu, patrz\u0105c na stadion olimpijski w Berlinie albo wroc\u0142awsk\u0105 Hal\u0119 Stulecia. Ta \u015bwi\u0105tynia wygl\u0105da na odlan\u0105 z betonu zaledwie wczoraj i jest gotowa na szczyt chi\u0144skiego sezonu turystycznego: ogromna przestrze\u0144, szerokie aleje gigantycznych z\u0142oconych rze\u017ab, nadludzki, przyt\u0142aczaj\u0105cy rozmach, a to wszystko w kraju, gdzie od 2020 roku za praktykowanie religii b\u0119d\u0105 ujemne punkty.<\/p>\n

W Famen jest przechowywana relikwia wskazuj\u0105cego palca lewej r\u0119ki Buddy i kilka fa\u0142szywych relikwii. Te podr\u00f3bki te\u017c umieszczali na o\u0142tarzach i dzi\u015b nadal niekt\u00f3rzy kl\u0119kaj\u0105 przed o\u0142tarzem z fa\u0142szywk\u0105. Przewodniczka ani t\u0142umaczka nie znaj\u0105 odpowiedzi na dociekliwe pytania zachodnich turyst\u00f3w, wi\u0119c w grupie powstaj\u0105 coraz ciekawsze pomys\u0142y i teorie. O ile mi wiadomo buddyjscy mnisi powinni przej\u015b\u0107 oczyszczenie, je\u015bli dotknie ich kobieta, a tu pchaj\u0105 si\u0119 na mnie, a siedz\u0105c przy o\u0142tarzu scrolluj\u0105 telefon. Przed ceremoni\u0105 obiadu dostali\u015bmy folderek po chi\u0144sku o gestach: jak poprosi\u0107 o jeszcze, jak odm\u00f3wi\u0107, jak okaza\u0107 szacunek modlitwie. Zdziwiona wci\u0105\u017c wygl\u0105dam egzotycznie, wi\u0119c i poproszono mnie o \u201ckilka s\u0142\u00f3w dla medi\u00f3w\u201d.<\/p>\n

Nikt nie zada\u0142 mi nawet pytania, tylko nadstawili obiektywy. Ch\u0142opak przede mn\u0105 wyrazi\u0142 og\u00f3lne uznanie. Mru\u017c\u0105c oczy w pe\u0142nym s\u0142o\u0144cu odbitym od z\u0142ota i betonu powiedzia\u0142am do\u015b\u0107 du\u017co o imponuj\u0105cej skali za\u0142o\u017cenia, o formie \u015bwi\u0105tyni przypominaj\u0105cej d\u0142onie chroni\u0105ce co\u015b cennego i wyrazi\u0142am nadziej\u0119, \u017ce gdy przyjad\u0119 nast\u0119pnym razem, przygotuj\u0105 folderek po angielsku, dla mnie i turyst\u00f3w, kt\u00f3rym o tym miejscu opowiem. Co przet\u0142umaczyli? Nie wiem i nie dowiem si\u0119 tego. Dziennikarze nie maj\u0105 pozwolenia na udost\u0119pnienie mi jakichkolwiek materia\u0142\u00f3w. Chc\u0105 naszego zainteresowania, potwierdzonego twarz\u0105. Jeste\u015bmy szczerze zainteresowani, cho\u0107 g\u0142\u00f3wnie przez skojarzenia z architektur\u0105 Uniwersytetu \u0141omonosowa w Moskwie i innych budynk\u00f3w z grupy Siedmiu Si\u00f3str Stalina.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Kuchnia chi\u0144ska<\/p><\/div>\n

Chiny w pi\u0119ciu smakach – czego spr\u00f3bowa\u0107 podczas wycieczki do Chin?<\/strong><\/p>\n

Obiad w \u015bwi\u0105tyni Famen by\u0142 rozdawany jak w najprostszej, ogromnej sto\u0142\u00f3wce. Mnisi karmi\u0105 kilkaset os\u00f3b i nie u\u017cywaj\u0105 wielu przypraw, wi\u0119c umiej\u0105 wydoby\u0107 prawdziwy smak warzyw, grzyb\u00f3w, ziaren. Gotuj\u0105 pewnie tylko kilka tych samych prostych potraw od ponad 20 stuleci, wi\u0119c mieli czas znale\u017a\u0107 najlepsze sposoby. Z czterech g\u0142\u00f3wnych rodzaj\u00f3w kuchni chi\u0144skiej najbardziej smakuj\u0105 nam potrawy syczua\u0144skie. Syczuan przez wieki by\u0142 spichlerzem Chin, bogat\u0105, \u017cyzn\u0105 prowincj\u0105. Po pierwszym k\u0119sie kaczki po syczua\u0144sku chcesz plu\u0107, po drugim umrze\u0107, po trzecim nie mo\u017cesz si\u0119 oderwa\u0107. Usta dr\u0119twiej\u0105, j\u0119zyk nabiera purpurowego koloru. Wgryzamy si\u0119 w co\u015b pysznego i na migi prosz\u0119 o kolejn\u0105 czark\u0119 wrz\u0105tku do popicia. Ju\u017c rozumiem, dlatego sprzedawczyni na targu dziwi\u0142a si\u0119, gdy kupowa\u0142am kilka gar\u015bci pieprzu syczua\u0144skiego, skoro do przyprawienia wielkiego gara wystarczy jedno zgniecione ziarenko. Przywioz\u0142am pieprz dla ludzi kt\u00f3rym b\u0119d\u0119 opowiada\u0107 o wra\u017ceniach, bo dop\u00f3ki nie spr\u00f3buj\u0105, nie uwierz\u0105 w ten smak. Pieprz i przepisy \u0142atwo przywie\u017a\u0107 jako pami\u0105tk\u0119 z podr\u00f3\u017cy do Chin.<\/p>\n

Wycieczka do Chin –\u00a0w\u0142asnymi oczami<\/strong><\/p>\n

Chi\u0144czyk\u00f3w spotykamy w szklanych wie\u017cowcach w wielkich miastach, na regionalnych uniwersytetach, w niekt\u00f3rych wietnamskich i filipi\u0144skich kurortach. Tymczasem wi\u0119kszo\u015b\u0107 Chi\u0144czyk\u00f3w nie ma prawa wyjecha\u0107 z Chin, przeprowadzka do innej prowincji wymaga zebrania kolekcji urz\u0119dowych piecz\u0105tek, a wakacje to wycieczka objazdowa po odg\u00f3rnie, oficjalnie wybranych miejscach. O Chinach du\u017co si\u0119 m\u00f3wi, a paradoksalnie ma\u0142o o nich wiemy. S\u0142yszymy o tym kraju g\u0142\u00f3wnie w kontek\u015bcie gospodarki, geopolityki i wolno\u015bci jednostki, a jak to si\u0119 przek\u0142ada na \u017cycie codzienne? Chi\u0144czyk z mniejszo\u015bci etnicznej nie zastanawia si\u0119 nad gospodark\u0105 rynkow\u0105, tylko kupuje w swojej wiosce butelki z napojami, pakuje je do kosza na plecach i zanosi w g\u00f3ry. Pod bambusow\u0105 wiat\u0105, gdzie rolnicy jedli ry\u017c w po\u0142udnie, czeka na spragnionych turyst\u00f3w. Nie dogada si\u0119 z nimi w \u017cadnym j\u0119zyku \u2013 nie musi, bo pragnienie i zm\u0119czenie s\u0105 uniwersalne.<\/p>\n

\n\t<\/a>\t\t
\n\t\t
\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\tHong Kong & Bohol\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\tFILIPINY, CHINY \u2014 Hong Kong, Bohol (Panglao) Na pocz\u0105tek proponujemy wycieczk\u0119 do Hong Kongu, stolicy \u015bwiatowej finansjery, frapuj\u0105ce po\u0142\u0105czenie Wschodu z Zachodem, gdzie w cieniu pot\u0119\u017cnych drapaczy chmur kryj\u0105 si\u0119 wspomnienia kolonialnej przesz\u0142o\u015bci. \t\t<\/div>\n\t\t\t<\/div>\n<\/div>\n\n

Do wyliczanki \u201cdlaczego warto pojecha\u0107 na wycieczk\u0119 do Chin\u201d ka\u017cdy turysta dopisuje w\u0142asne argumenty. Mnie najwi\u0119cej rado\u015bci w podr\u00f3\u017cy sprawia odkrywanie rzeczy, kt\u00f3rych nie by\u0142o w planie. W Chinach \u0142atwo zmieni\u0107 nieco szlak, a za zakr\u0119tem cz\u0119sto czeka kontrast. Warto zobaczy\u0107 przemiany na w\u0142asne oczy, nawet je\u015bli obraz b\u0119dzie wybi\u00f3rczy.<\/strong><\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"excerpt":{"rendered":"

W Chinach na ka\u017cdym kroku s\u0142yszymy wyliczanki: 14 dynastii (cho\u0107 zale\u017cy jak liczy\u0107), 4 stolice staro\u017cytnego \u015bwiata (Xi’An, Rzym, Ateny i Kair), 6 staro\u017cytnych stolic Chin, 4 wielkie wynalazki dynastii Tang (papier, proch, prasa drukarska i kompas)… Chi\u0144czycy lubi\u0105 wyliczanki, a z ka\u017cdej wynika, \u017ce s\u0105 najlepsi. Czy Chiny mog\u0105 by\u0107 najlepszym miejscem na wakacje? […]<\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"author":9,"featured_media":3715,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[245,267,5],"tags":[33,129,30,92,127,392,314],"class_list":["post-3695","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-azja","category-chiny","category-reportaze-z-podrozy","tag-biuro-podrozy","tag-inspiracje-podroznicze","tag-planet-escape","tag-podroze-szyte-na-miare","tag-reportaz-z-podrozy","tag-wakacje-w-chinach","tag-wakacje-z-planet-escape"],"yoast_head":"\nReporta\u017c z podr\u00f3\u017cy do Chin - Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/reportaz-z-podrozy-do-chin\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Reporta\u017c z podr\u00f3\u017cy do Chin - Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"W Chinach na ka\u017cdym kroku s\u0142yszymy wyliczanki: 14 dynastii (cho\u0107 zale\u017cy jak liczy\u0107), 4 stolice staro\u017cytnego \u015bwiata (Xi’An, Rzym, Ateny i Kair), 6 staro\u017cytnych stolic Chin, 4 wielkie wynalazki dynastii Tang (papier, proch, prasa drukarska i kompas)… Chi\u0144czycy lubi\u0105 wyliczanki, a z ka\u017cdej wynika, \u017ce s\u0105 najlepsi. Czy Chiny mog\u0105 by\u0107 najlepszym miejscem na wakacje? […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/reportaz-z-podrozy-do-chin\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2019-07-25T13:34:51+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2023-04-25T11:00:36+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2019\/07\/Chiny_Banner.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1920\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"730\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Zosia Ozaist\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Zosia Ozaist\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"25 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/reportaz-z-podrozy-do-chin\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/reportaz-z-podrozy-do-chin\/\"},\"author\":{\"name\":\"Zosia Ozaist\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/84dcbef20afb8b9cc073dd3f01dbe7a2\"},\"headline\":\"Reporta\u017c z podr\u00f3\u017cy do Chin\",\"datePublished\":\"2019-07-25T13:34:51+00:00\",\"dateModified\":\"2023-04-25T11:00:36+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/reportaz-z-podrozy-do-chin\/\"},\"wordCount\":5058,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/reportaz-z-podrozy-do-chin\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2019\/07\/Chiny_Banner.jpg\",\"keywords\":[\"biuro podr\u00f3\u017cy\",\"inspiracje podr\u00f3\u017cnicze\",\"planet escape\",\"podr\u00f3\u017ce szyte na miar\u0119\",\"reporta\u017c z podr\u00f3\u017cy\",\"wakacje w Chinach\",\"wakacje z Planet Escape\"],\"articleSection\":[\"Azja\",\"Chiny\",\"Reporta\u017ce z podr\u00f3\u017cy\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/reportaz-z-podrozy-do-chin\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/reportaz-z-podrozy-do-chin\/\",\"url\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/reportaz-z-podrozy-do-chin\/\",\"name\":\"Reporta\u017c z podr\u00f3\u017cy do Chin - Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/reportaz-z-podrozy-do-chin\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/reportaz-z-podrozy-do-chin\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2019\/07\/Chiny_Banner.jpg\",\"datePublished\":\"2019-07-25T13:34:51+00:00\",\"dateModified\":\"2023-04-25T11:00:36+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/84dcbef20afb8b9cc073dd3f01dbe7a2\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/reportaz-z-podrozy-do-chin\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/reportaz-z-podrozy-do-chin\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/reportaz-z-podrozy-do-chin\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2019\/07\/Chiny_Banner.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2019\/07\/Chiny_Banner.jpg\",\"width\":1920,\"height\":730},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/reportaz-z-podrozy-do-chin\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Reporta\u017c z podr\u00f3\u017cy do Chin\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#website\",\"url\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\",\"name\":\"Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/84dcbef20afb8b9cc073dd3f01dbe7a2\",\"name\":\"Zosia Ozaist\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/575bfa97e89a1890d2b341fd4ced391c?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/575bfa97e89a1890d2b341fd4ced391c?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Zosia Ozaist\"},\"description\":\"Jestem pasjonatk\u0105, kiedy co\u015b mnie zaciekawi zrobi\u0119 wiele, by pozna\u0107 to dog\u0142\u0119bnie. Pracowa\u0142am jako przewodniczka po Krakowie i pilotka wycieczek, ale moje zainteresowania si\u0119gaj\u0105 znacznie dalej ni\u017c najbli\u017csza okolica. Zwiedzi\u0142am Europ\u0119 od Lofot\u00f3w po Agrigento i od po\u0142udniowej Hiszpanii po Petersburg. Najbardziej fascynuj\u0105 mnie niewielkie miejscowo\u015bci poza szlakiem turystycznym, w kt\u00f3rych mo\u017cna znale\u017a\u0107 zapomniany zabytek czy zak\u0105tek. Kiedy\u015b przygotuj\u0119 i poprowadz\u0119 wycieczk\u0119 po mojej ulubionej Japonii, \u015bladem literatury, tajemnic i magii. Za Baden-Powellem mog\u0119 powt\u00f3rzy\u0107 dewiz\u0119: \u201e\u017bycie bez przyg\u00f3d by\u0142oby strasznie g\u0142upie\u201d.\",\"url\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/author\/zosia\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Reporta\u017c z podr\u00f3\u017cy do Chin - Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/reportaz-z-podrozy-do-chin\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Reporta\u017c z podr\u00f3\u017cy do Chin - Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape","og_description":"W Chinach na ka\u017cdym kroku s\u0142yszymy wyliczanki: 14 dynastii (cho\u0107 zale\u017cy jak liczy\u0107), 4 stolice staro\u017cytnego \u015bwiata (Xi’An, Rzym, Ateny i Kair), 6 staro\u017cytnych stolic Chin, 4 wielkie wynalazki dynastii Tang (papier, proch, prasa drukarska i kompas)… Chi\u0144czycy lubi\u0105 wyliczanki, a z ka\u017cdej wynika, \u017ce s\u0105 najlepsi. Czy Chiny mog\u0105 by\u0107 najlepszym miejscem na wakacje? […]","og_url":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/reportaz-z-podrozy-do-chin\/","og_site_name":"Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape","article_published_time":"2019-07-25T13:34:51+00:00","article_modified_time":"2023-04-25T11:00:36+00:00","og_image":[{"width":1920,"height":730,"url":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2019\/07\/Chiny_Banner.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Zosia Ozaist","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Zosia Ozaist","Est. reading time":"25 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/reportaz-z-podrozy-do-chin\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/reportaz-z-podrozy-do-chin\/"},"author":{"name":"Zosia Ozaist","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/84dcbef20afb8b9cc073dd3f01dbe7a2"},"headline":"Reporta\u017c z podr\u00f3\u017cy do Chin","datePublished":"2019-07-25T13:34:51+00:00","dateModified":"2023-04-25T11:00:36+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/reportaz-z-podrozy-do-chin\/"},"wordCount":5058,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/reportaz-z-podrozy-do-chin\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2019\/07\/Chiny_Banner.jpg","keywords":["biuro podr\u00f3\u017cy","inspiracje podr\u00f3\u017cnicze","planet escape","podr\u00f3\u017ce szyte na miar\u0119","reporta\u017c z podr\u00f3\u017cy","wakacje w Chinach","wakacje z Planet Escape"],"articleSection":["Azja","Chiny","Reporta\u017ce z podr\u00f3\u017cy"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/planetescape.pl\/blog\/reportaz-z-podrozy-do-chin\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/reportaz-z-podrozy-do-chin\/","url":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/reportaz-z-podrozy-do-chin\/","name":"Reporta\u017c z podr\u00f3\u017cy do Chin - Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape","isPartOf":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/reportaz-z-podrozy-do-chin\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/reportaz-z-podrozy-do-chin\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2019\/07\/Chiny_Banner.jpg","datePublished":"2019-07-25T13:34:51+00:00","dateModified":"2023-04-25T11:00:36+00:00","author":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/84dcbef20afb8b9cc073dd3f01dbe7a2"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/reportaz-z-podrozy-do-chin\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/planetescape.pl\/blog\/reportaz-z-podrozy-do-chin\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/reportaz-z-podrozy-do-chin\/#primaryimage","url":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2019\/07\/Chiny_Banner.jpg","contentUrl":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2019\/07\/Chiny_Banner.jpg","width":1920,"height":730},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/reportaz-z-podrozy-do-chin\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Reporta\u017c z podr\u00f3\u017cy do Chin"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#website","url":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/","name":"Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/84dcbef20afb8b9cc073dd3f01dbe7a2","name":"Zosia Ozaist","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/575bfa97e89a1890d2b341fd4ced391c?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/575bfa97e89a1890d2b341fd4ced391c?s=96&d=mm&r=g","caption":"Zosia Ozaist"},"description":"Jestem pasjonatk\u0105, kiedy co\u015b mnie zaciekawi zrobi\u0119 wiele, by pozna\u0107 to dog\u0142\u0119bnie. Pracowa\u0142am jako przewodniczka po Krakowie i pilotka wycieczek, ale moje zainteresowania si\u0119gaj\u0105 znacznie dalej ni\u017c najbli\u017csza okolica. Zwiedzi\u0142am Europ\u0119 od Lofot\u00f3w po Agrigento i od po\u0142udniowej Hiszpanii po Petersburg. Najbardziej fascynuj\u0105 mnie niewielkie miejscowo\u015bci poza szlakiem turystycznym, w kt\u00f3rych mo\u017cna znale\u017a\u0107 zapomniany zabytek czy zak\u0105tek. Kiedy\u015b przygotuj\u0119 i poprowadz\u0119 wycieczk\u0119 po mojej ulubionej Japonii, \u015bladem literatury, tajemnic i magii. Za Baden-Powellem mog\u0119 powt\u00f3rzy\u0107 dewiz\u0119: \u201e\u017bycie bez przyg\u00f3d by\u0142oby strasznie g\u0142upie\u201d.","url":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/author\/zosia\/"}]}},"gt_translate_keys":[{"key":"link","format":"url"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3695","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3695"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3695\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3721,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3695\/revisions\/3721"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3715"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3695"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3695"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3695"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}