{"id":1418,"date":"2017-09-13T10:53:55","date_gmt":"2017-09-13T10:53:55","guid":{"rendered":"http:\/\/planetescape.pl\/blog\/?p=1418"},"modified":"2023-04-25T10:42:58","modified_gmt":"2023-04-25T10:42:58","slug":"szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy\/","title":{"rendered":"Szok kulturowy – jak si\u0119 przygotowa\u0107","gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"text"}]},"content":{"rendered":"

Hinduska recepcjonistka sk\u0142ada d\u0142onie jak do modlitwy na wysoko\u015bci piersi \u00a0i u\u015bmiecha si\u0119 szeroko. Taj patrzy ze z\u0142o\u015bci\u0105, gdy potarmosili\u015bmy przyjacielskim gestem czupryn\u0119 jego kilkuletniego dziecka. W Bhutanie mnich potr\u0105cony przypadkiem przez kobiet\u0119 wygl\u0105da na mocno zaskoczonego. B\u0119dzie musia\u0142 przej\u015b\u0107 rytualne oczyszczenie, ale my jeste\u015bmy w danym miejscu tylko chwil\u0119, nie zdaj\u0105c sobie sprawy z tego, jak niezr\u0119cznie zachowali\u015bmy si\u0119 wobec jego mieszka\u0144c\u00f3w. To, co dla nas oczywiste, grzeczne czy mi\u0142e, gdzie indziej mo\u017ce zosta\u0107 odebrane jako bezczelne, pretensjonalne lub ma\u0142o wyrafinowane.\u00a0 Je\u015bli nie chcemy zachowa\u0107 si\u0119 lub zosta\u0107 potraktowani nieuprzejmie, musimy nauczy\u0107 si\u0119 podstawowych zasada panuj\u0105cych w miejscach, jakie mijamy na trasie naszej wymarzonej podr\u00f3\u017cy. Cz\u0119sto kilka s\u0142\u00f3w w lokalnym j\u0119zyku rozwi\u0105zuje wiele skomplikowanych problem\u00f3w. U\u015bmiech wydaje si\u0119 uniwersalnym kluczem do serc pod ka\u017cd\u0105 szeroko\u015bci\u0105 geograficzn\u0105. Te proste sposoby skuteczne s\u0105 w pierwszym kontakcie. Jednak, im lepiej poznajemy odmienn\u0105 kultur\u0119, tym wi\u0119cej jej aspekt\u00f3w mo\u017ce nas dziwi\u0107, zaskakiwa\u0107 i szokowa\u0107.<\/strong><\/p>\n

Szok kulturowy to zjawisko znane nie tylko socjologom i antropologom kultury. Ka\u017cdy, kto d\u0142u\u017cej by\u0142 w obcym kraju, zauwa\u017ca\u0142, \u017ce cudzoziemcy maj\u0105 swoje zasady czy zwyczaje, do kt\u00f3rych nie byli\u015bmy przyzwyczajeni. Cz\u0119sto \u00a0tej obserwacji\u00a0 towarzyszy presja, by zachowywa\u0107 si\u0119 tak, jak oni, nawet bez zrozumienia przyczyn takiego post\u0119powania. Ka\u017cda decyzja wymaga dwukrotnego zastanowienia si\u0119 \u2013 co ja chc\u0119 zrobi\u0107, a co zrobi\u0142by obcokrajowiec na moim miejscu? P\u00f3\u017aniej pojawia si\u0119 t\u0119sknota za tym, co znane. Trzeba liczy\u0107 si\u0119 z zagubieniem, niepokojem, nawet przygn\u0119bieniem. Niekt\u00f3rzy reaguj\u0105 na to wrogo\u015bci\u0105. Inni maj\u0105 wra\u017cenie, \u017ce te pierwsze objawy szoku kulturowego nigdy nie min\u0105.<\/p>\n

Na szcz\u0119\u015bcie szok kulturowy, mimo \u017ce jest trudnym do\u015bwiadczeniem, ma przebieg fazowy. Najpierw trwa \u201emiesi\u0105c miodowy\u201d \u2013 czas zachwytu, oczarowania, zaciekawienia. To wtedy najcz\u0119\u015bciej pope\u0142niamy r\u00f3\u017cne gafy, a oczekiwania wobec nowej kultury s\u0105 niebotyczne. P\u00f3\u017aniej, im wi\u0119cej obserwujemy, tym bardziej jeste\u015bmy zdezorientowani. Mo\u017cna poczu\u0107 si\u0119 niepewnie czy wr\u0119cz odrzuconym. Zauwa\u017camy swoj\u0105 inno\u015b\u0107 i konfrontujemy j\u0105 z inno\u015bci\u0105 spotykanych ludzi. Po tej fazie nast\u0119puje pr\u00f3ba adaptacji, czasem podszyta rozczarowaniem czy wr\u0119cz wrogo\u015bci\u0105. Strach przed zmian\u0105, z\u0142o\u015b\u0107 na trudno\u015bci adaptacyjne towarzysz\u0105 idealizowaniu w\u0142asnej kultury. W tym miejscu warto wspomnie\u0107 o j\u0119zyku\u00a0 – zazwyczaj w tej fazie nowy j\u0119zyk jest ju\u017c dobrze znany, ale wci\u0105\u017c okazuje si\u0119 niewystarczaj\u0105cy, co owocuje frustracj\u0105. Nast\u0119pnie jest miejsce na przyzwyczajenie i stan r\u00f3wnowagi. Pomagaj\u0105 w tym nowe relacje i zdobyte w poprzednich fazach umiej\u0119tno\u015bci.\"\"<\/a>
\n<\/a><\/p>\n

Jak radzi\u0107 sobie z szokiem kulturowym? <\/strong><\/p>\n

Na szok nie spos\u00f3b si\u0119 przygotowa\u0107. Przy zachowaniu otwarto\u015bci, poznawaniu nowych ludzi, szczerym zadawaniu im pyta\u0144 o kultur\u0119 powinno by\u0107 \u0142atwiej przej\u015b\u0107 przez wszystkie fazy. Warto wstrzyma\u0107 si\u0119 z ocen\u0105 ka\u017cdego dyskusyjnego zachowania, jakie obserwujemy. Rozumie\u0107, poznawa\u0107 zamiast ferowa\u0107 wyroki, to trudna sztuka. Oczywi\u015bcie, im wi\u0119cej wiemy o ludziach, tym \u0142atwiej nam z nimi funkcjonowa\u0107. Kultura to nie tylko powa\u017cne, encyklopedyczne informacje, ale te\u017c kuchnia, popularne filmy czy piosenki, jakie s\u0142ycha\u0107 w lokalnym radiu. Warto te\u017c pozwoli\u0107 sobie na pope\u0142nianie b\u0142\u0119d\u00f3w. Tylko z takim podej\u015bciem mo\u017cemy poczu\u0107 si\u0119 naturalnie w nowym \u015brodowisku i wkroczy\u0107 w nie wci\u0105\u017c pozostaj\u0105c sob\u0105.<\/p>\n

Mo\u017cemy usi\u0142owa\u0107 minimalizowa\u0107 szok kulturowy, ale nie spos\u00f3b si\u0119 przed nim uchroni\u0107. Pierwszym przyk\u0142adem jest kuchnia. Jedzenie w innych krajach mo\u017ce by\u0107 niesamowitym do\u015bwiadczeniem. Jednocze\u015bnie da si\u0119 sp\u0119dzi\u0107 ca\u0142e wakacje poszukuj\u0105c tylko tych restauracji, gdzie serwowane s\u0105 pizza i makarony. Jednak daleko od domu nawet znane potrawy smakuj\u0105 zupe\u0142nie inaczej. Sensem lokalnego jedzenia jest stosowanie dost\u0119pnych i dzi\u0119ki temu naj\u015bwie\u017cszych sk\u0142adnik\u00f3w. W Peru<\/strong><\/a> popularno\u015bci\u0105 cieszy si\u0119 pieczona na ro\u017cnie \u015bwinka morska. Kszta\u0142t tej potrawy budzi emocje. Je si\u0119 j\u0105 tak, jak u nas kie\u0142bask\u0119 z ogniska. Z pewno\u015bci\u0105 nigdzie indziej na \u015bwiecie nie da si\u0119 skosztowa\u0107 takiego rarytasu. Je\u015bli w czasie wakacji w Peru chcemy spr\u00f3bowa\u0107 czego\u015b lokalnego, czego nie ma u nas, a jednocze\u015bnie nie jest to tak ekstremalne jak gryzo\u0144 nabity na patyk, warto si\u0119gn\u0105\u0107 po\u2026 banany! Owoce najlepiej smakuj\u0105 w swojej ojczy\u017anie. Banany dziel\u0105 si\u0119 na wiele gatunk\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych ten, kt\u00f3ry znamy, wcale nie jest najlepszy. Kr\u00f3tsze, czerwone, wprost rozp\u0142ywaj\u0105 si\u0119 w ustach. W Peru po prostu trzeba spr\u00f3bowa\u0107 platano al horno, czyli inaczej platano maduro. Pieczone banany to przepyszny deser. Grzechem by\u0142oby si\u0119 nie skusi\u0107.<\/p>\n

Na azjatyckich ulicach b\u0119dziecie widzie\u0107 sprzedawc\u00f3w melon\u00f3w, arbuz\u00f3w, kokos\u00f3w. Je\u015bli obawiacie si\u0119 paso\u017cyt\u00f3w czy zarazk\u00f3w, zapewne b\u0119dziecie chcieli pr\u00f3bowa\u0107 tych rarytas\u00f3w dopiero u swoich gospodarzy. Je\u015bli b\u0119dzie spa\u0107 w homestay\u2019u czy gospodarstwie, czyli u rodziny, mo\u017cecie liczy\u0107 si\u0119 z gor\u0105cym przyj\u0119ciem. Mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107 w czasie kolacji w Indonezji<\/strong>, \u017ce pan domu postawi przed Wami wielk\u0105 porcj\u0119 dania g\u0142\u00f3wnego, czy to pieczeni, czy warzywnego gulaszu. Nie chc\u0105c czyni\u0107 mu afrontu, posilicie si\u0119 do syta. Mo\u017ce si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0107, \u017ce to by\u0142a porcja dla ca\u0142ej rodziny, nie tylko dla Was, ale gospodarze Was o tym nie uprzedzili! Gospodarze b\u0119d\u0105 chcieli podzieli\u0107 si\u0119 wszystkim, co maj\u0105. W Gruzji<\/strong>, je\u015bli pochwalicie jaki\u015b element wyposa\u017cenia, dzbanuszek, obrazek na \u015bcianie, gospodarz mo\u017ce Wam go podarowa\u0107 nawet, je\u015bli to jest cenna pami\u0105tka rodzinna. Tego wymaga ich wychowanie. Propozycja z pewno\u015bci\u0105 jest szczera i wynika z uprzejmo\u015bci, ale i uprzejmo\u015b\u0107 wymaga, by odm\u00f3wi\u0107. Czasami przyjezdni nie\u015bwiadomie nadu\u017cywaj\u0105 go\u015bcinno\u015bci. To, \u017ce kto\u015b nam of ofiaruje, nie znaczy, \u017ce powinni\u015bmy to wzi\u0105\u0107. Zawsze najlepszym rozwi\u0105zaniem jest umiar.<\/p>\n

W krajach rozwijaj\u0105cych si\u0119 mo\u017cemy z trudem przyj\u0105\u0107 spotkanie z bied\u0105, ale kraje rozwini\u0119te te\u017c potrafi\u0105 zaskoczy\u0107. B\u0119d\u0105c w Singapurze<\/strong><\/a> mo\u017cemy by\u0107 zdziwieni sprawami tak, zdawa\u0142oby si\u0119, oczywistymi, jak czysto\u015b\u0107 czy praworz\u0105dno\u015b\u0107. Powstaj\u0105 ju\u017c nawet dowcipy o tym, \u017ce nie mo\u017cna \u017cu\u0107 gumy innej ni\u017c przepisana przez lekarza, antynikotynowa. \u015amiecenie karane jest ch\u0142ost\u0105. Turyst\u00f3w zasady tego miejsca obowi\u0105zuj\u0105 tak samo, jak obywateli. Co najbardziej zastanawia Polak\u00f3w, to pewne pos\u0142usze\u0144stwo, czy pokora, z jak\u0105 mieszka\u0144cy podchodz\u0105 do surowych zasad. \u017badnego buntu, pe\u0142ne zaufanie, \u017ce tak jest dobrze, s\u0142usznie i porz\u0105dnie. Dla Singapurczyk\u00f3w to nawet nie jest ciekawy temat rozm\u00f3w, tak jest i ju\u017c. W Singapurze to, co budzi niek\u0142amny zachwyt, to architektura wsp\u00f3\u0142czesna. Nawet, je\u015bli w Polsce kto\u015b odnosi si\u0119 sceptycznie do szklanych \u015bcian i wygi\u0119tych form, gdy widzi realizacje na \u015bwiatowym poziomie nie mo\u017ce ich nie doceni\u0107. Obcowanie z pi\u0119knem w takiej postaci uruchamia pok\u0142ady wra\u017cliwo\u015bci, o kt\u00f3re by\u015bmy siebie nie podejrzewali. To te\u017c jest wyraz bogactwa danego kraju, bogactwa pozbawionego znanej nam z w\u0142asnego podw\u00f3rka ostentacji. To w\u0142a\u015bnie zastanawia: \u017ce da si\u0119 wyrazi\u0107 to samo w zupe\u0142nie inny spos\u00f3b.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Na tle kraj\u00f3w rozwini\u0119tych wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 Japonia<\/a>.<\/strong> Mo\u017cna zna\u0107 ze s\u0142yszenia tamtejszy etos pracy, a jednak widok doktorant\u00f3w \u015bpi\u0105cych na parapetach okiennych budynk\u00f3w uniwersyteckich zastanawia. Dla Japo\u0144czyka przej\u015bcie na emerytur\u0119 jest chyba najtrudniejszym \u017cyciowym do\u015bwiadczeniem. \u201eMusisz by\u0107 bardzo zm\u0119czony\u201d, zdanie, kt\u00f3re mo\u017cna us\u0142ysze\u0107 nieraz, to w ich uszach najpi\u0119kniejszy komplement, bo \u015bwiadcz\u0105cy o w\u0142o\u017conym wysi\u0142ku, o ci\u0119\u017ckiej pracy. Cudzoziemcy uwa\u017caj\u0105, \u017ce Japo\u0144czycy nie m\u00f3wi\u0105 tego, co my\u015bl\u0105. To nie do ko\u0144ca prawda: Japo\u0144czycy my\u015bl\u0105 w ten spos\u00f3b. Uwa\u017caj\u0105, \u017ce praca jest wa\u017cniejsza ni\u017c talent, wysi\u0142ek przek\u0142ada si\u0119 na efekty, \u017caden sukces nie przychodzi bez trudno\u015bci. Co wi\u0119cej, osoba pracowita jest wy\u017cej ceniona ni\u017c uzdolniona. Mo\u017ce to dlatego ci studenci nie wracaj\u0105 na noc do dom\u00f3w, bo chc\u0105 pokaza\u0107, \u017ce umiej\u0105 sprosta\u0107 pok\u0142adanym w nich nadziejom? Naukowe Noble co kilka lat przypadaj\u0105 w udziale Japonii, mo\u017ce wi\u0119c co\u015b w tym jest.<\/p>\n

Zupe\u0142nie inaczej sytuacja wygl\u0105da na wysepkach Ameryki \u015arodkowej<\/strong>. Je\u015bli chcieliby\u015bcie kupi\u0107 karaibsk\u0105, bezludn\u0105 wysepk\u0119, to warto si\u0119 pospieszy\u0107, zosta\u0142y ju\u017c same ostatki. W\u0142a\u015bciciele tych rajskich skrawk\u00f3w bywaj\u0105 na nich tylko kilka tygodni w roku. Przez reszt\u0119 czasu wysp\u0119 zamieszkuje dozorca \u2013 tubylec. S\u0105 i inne wysepki, wielko\u015bci boiska czy stadionu. Na nich toczy si\u0119 \u017cycie\u2026 to za du\u017co powiedziane. Na nich mieszkaj\u0105 ludzie, kt\u00f3rych \u017cycie up\u0142ywa bez pragnie\u0144. Trudno to sobie wyobrazi\u0107, trudno to opisa\u0107, trzeba tego do\u015bwiadczy\u0107. Ludzie, kt\u00f3rzy autentycznie siedz\u0105 nad morzem, patrz\u0105 w dal, rozmawiaj\u0105 albo i nie, i tak przez ca\u0142y czas. Co jaki\u015b czas przyp\u0142ywa \u0142\u00f3dka ze sprawunkami, poza tym nic si\u0119 nie dzieje. Tutaj s\u0142owo \u201enic\u201d nabiera nowego znaczenia. To stopie\u0144 wy\u017cszy od luzu, odpoczynku, relaksu. Tu okazuje si\u0119, \u017ce mo\u017cna by\u0107 szcz\u0119\u015bliwym nie maj\u0105c nic \u2013 nawet pragnie\u0144.<\/p>\n

Totalny luz na wysepkach kontrastuje ze zgie\u0142kiem wielkich miast. Nieprzyzwyczajeni do niego niedzielni kierowcy mog\u0105 w Wietnamie<\/strong><\/a> poczu\u0107 si\u0119 jak dziecko we mgle. Po kilku skrzy\u017cowaniach ju\u017c wiadomo, sk\u0105d wzi\u0119\u0142o si\u0119 powiedzenie \u201eale Sajgon\u201d! Jedyny spos\u00f3b, by poradzi\u0107 sobie na azjatyckiej ulic,y to dostosowa\u0107 si\u0119 do braku zasad. Tak wi\u0119c mo\u017cna jecha\u0107, dop\u00f3ki nie przerywa si\u0119 sznura jad\u0105cych pojazd\u00f3w. Pierwsze\u0144stwo ma najodwa\u017cniejszy, kt\u00f3ry pierwszy si\u0119 wepchnie. \u00a0Na rondzie skutery mog\u0105 jecha\u0107 pod pr\u0105d. Klakson to podstawowy spos\u00f3b komunikacji na drodze. Piesi s\u0105 pozbawieni jakichkolwiek przywilej\u00f3w. Jednocze\u015bnie kierowcy nauczeni jazdy w takich warunkach, zaskakuj\u0105co dobrze panuj\u0105 nad pojazdami i rzadko doprowadzaj\u0105 do kolizji. Jak wida\u0107, nawet do braku regu\u0142 mo\u017cna przywykn\u0105\u0107.<\/p>\n

Tym, co budzi ogromne emocje, nie tylko w podr\u00f3\u017cy, jest seksualno\u015b\u0107. Niechlubne miano stolicy turystyki seksualnej przypada oczywi\u015bcie Tajlandii<\/a>.<\/strong> Wieczorami mo\u017cna tam spotka\u0107 lady \u2013 boy\u00f3w, albo do\u015b\u0107 ostentacyjnie wybierane postaci, podkre\u015blaj\u0105ce strojem swoje walory. Co drugi lokal reklamuje r\u00f3\u017cowym neonem tzw. \u201eping \u2013 pong show\u201d. To przedstawienie zdecydowanie nie jest dla ka\u017cdego. Tajki na scenie popisuj\u0105 si\u0119 si\u0142\u0105 wytrenowanych mi\u0119\u015bni pochwy. Je\u015bli zostaniemy d\u0142u\u017cej, mo\u017cemy trafi\u0107 te\u017c na \u201efuck show\u201d, czyli, w skr\u00f3cie, porno na \u017cywo. Poda\u017c jest odpowiedzi\u0105 na popyt. Wszystko to dzieje si\u0119 wed\u0142ug zachcianek, pragnie\u0144 czy fanaberii turyst\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Szokuj\u0105 nie tylko zachowania dyskusyjne moralnie. Indonezja <\/strong><\/a>jest krajem muzu\u0142ma\u0144skim, tymczasem na Bali mieszka\u0144cy wyznaj\u0105 hinduizm. Ta odmiana tej religii jest specyficzna, wyj\u0105tkowa, lokalna. To zasymilowane r\u00f3\u017cne religie w jedn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3ra nie przypomina \u017cadnego ze swoich \u017ar\u00f3de\u0142. Miejscami wydaje si\u0119, \u017ce to jak buddyzm. Chwilami na my\u015bl przywodzi dawne, wymar\u0142e religie animistyczne. Jednocze\u015bnie charakterystyczna dla hinduizmu wiara w reinkarnacj\u0119 nie jest tu szczeg\u00f3lnie silna. Gdy mieszkaj\u0105c w domu szamana w Bangli towarzyszymy mu w sk\u0142adaniu kwiat\u00f3w w ofierze, czujemy przejmuj\u0105cy mistycyzm i zgod\u0119 z natur\u0105 zarazem. Zaskakuje, jak bardzo ludzie wyznaj\u0105cy r\u00f3\u017cne religie mog\u0105 \u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 w pryncypiach i zgadza\u0107 si\u0119, \u017ce tak naprawd\u0119 wszyscy zmierzamy w tym samym kierunku. Lekcja tolerancji w praktyce.<\/p>\n

Tymczasem w Chinach <\/strong><\/a>tolerancja to trudne s\u0142owo. My przybywaj\u0105c do Pa\u0144stwa \u015arodka z\u017cymamy si\u0119 \u2013 kara \u015bmierci, wi\u0119ziony laureat pokojowej nagrody Nobla, prze\u015bladowany inny noblista (z dziedziny literatury). Najbardziej denerwuje to, co dotyczy nas bezpo\u015brednio, czyli na przyk\u0142ad cenzura w Internecie. U\u017cywanie wifi w chi\u0144skim hotelu mo\u017ce by\u0107 do\u015bwiadczeniem kra\u0144cowym. \u017badna gazeta chi\u0144ska nie wydrukuje \u017cadnego linku do \u017cadnej strony \u2013 dlatego, \u017ce tre\u015b\u0107 tej strony mo\u017ce zosta\u0107 zmieniona na nieprawomy\u015bln\u0105. Do tego polityka historyczna, tematy, kt\u00f3re s\u0105 po prostu przemilczane. Chi\u0144czycy nie chc\u0105 o tym rozmawia\u0107. Nie tylko dlatego, \u017ce chc\u0105 unika\u0107 nieporozumie\u0144. Maj\u0105 pe\u0142ne prawo obawia\u0107 si\u0119 inwigilacji i donos\u00f3w. Z drugiej strony pami\u0119tajmy, \u017ce Chi\u0144czycy nigdy w dziejach nie mieli tyle swob\u00f3d, ile maj\u0105 teraz. Musimy o tym pami\u0119ta\u0107, gdy przegl\u0105damy angielskie wydania lokalnych gazet i kr\u0119cimy g\u0142ow\u0105 z niedowierzaniem.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Chiny ciesz\u0105 si\u0119 z\u0142\u0105 s\u0142aw\u0105 tak\u017ce ze wzgl\u0119du na smog. M\u00f3wi\u0105c o zanieczyszczeniu powietrza, trzeba wspomnie\u0107 o D\u017cungli Amazo\u0144skiej. My, kt\u00f3rzy w podstaw\u00f3wkach pisali\u015bmy referaty o dziurze ozonowej i efekcie cieplarnianym,\u00a0 z zaskoczeniem przyjmujemy to, co mo\u017cemy zobaczy\u0107 w Brazylii<\/a>.<\/strong> Karczowanie las\u00f3w pod uprawy to niezmiernie przykry widok, ale to rozmowy z mieszka\u0144cami mog\u0105 nas wprawi\u0107 w os\u0142upienie. To, co my nazywamy \u015bwiadomo\u015bci\u0105 ekologiczn\u0105, w centrum zielonych p\u0142uc Ziemi jest na zaskakuj\u0105co niskim poziomie. Dzi\u0119ki turystyce podej\u015bcie powoli si\u0119 zmienia. Mieszka\u0144cy widz\u0105c zainteresowanie sami zaczynaj\u0105 chroni\u0107 te tereny. Dla Brazylijczyk\u00f3w Amazonia jest powszednia, to oczywisto\u015b\u0107, dlatego nie do ko\u0144ca rozumiej\u0105 nasze zachwyty. Warto tu zauwa\u017cy\u0107, \u017ce gdy do Polski przyje\u017cd\u017caj\u0105 wycieczki angielskich ornitolog\u00f3w amator\u00f3w podgl\u0105da\u0107 ptaki nad bagnami nad Biebrz\u0105, spotykaj\u0105 si\u0119 co najwy\u017cej z pob\u0142a\u017cliwym u\u015bmiechem.<\/p>\n

Tak, w Polsce<\/strong> te\u017c niejeden cudzoziemiec do\u015bwiadcza niespodzianek. Powszechne jest zdziwienie w sklepie, gdzie pani zawsze prosi o drobne, a wydaj\u0105c reszt\u0119 m\u00f3wi, \u017ce b\u0119dzie winna grosika. Wielu turyst\u00f3w z zaskoczeniem ogl\u0105da si\u0119 za zakonnic\u0105. Widok zakonnicy w pe\u0142nym habicie i welonie, na ulicy, w centrum miasta, w \u015brodku dnia, nie jest dla cudzoziemc\u00f3w powszechny. Pewien Rosjanin wyja\u015bnia\u0142 swoim znajomym, dlaczego w styczniu nasze ulice pe\u0142ne s\u0105 bilbord\u00f3w zach\u0119caj\u0105cych do dobroczynno\u015bci \u2013 chodzi o kampani\u0119 1% podatku. Jeszcze jedna niespodzianka to woda \u015bwi\u0119cona w ko\u015bciele. Wiele os\u00f3b nie pojmuje, \u017ce kilkuset ludzi, jeden po drugim, bez obrzydzenia, wk\u0142ada r\u0119k\u0119 do tej samej wody. Szokuje nasza kuchnia, Terry Pratchett nie m\u00f3g\u0142 zrozumie\u0107, \u017ce podano mu potraw\u0119 sk\u0142adaj\u0105c\u0105 si\u0119 z samego t\u0142uszczu (chodzi\u0142o o smalec). Niejeden m\u0119\u017cczyzna b\u0119dzie przera\u017cony, gdy starsza kobieta poda mu r\u0119k\u0119 do poca\u0142unku. Ca\u0142owanie w r\u0119k\u0119 poza polskimi granicami uchodzi za zwyczaj wr\u0119cz barbarzy\u0144ski.<\/p>\n

Podr\u00f3\u017cuj\u0105c prze\u017cyjemy wiele pozytywnych zaskocze\u0144. Szkoda, \u017ce serdeczno\u015b\u0107, otwarto\u015b\u0107 i to, \u017ce zawsze znajdzie si\u0119 kto\u015b gotowy nam pom\u00f3c, wci\u0105\u017c nie jest standardem i ci\u0105gle nas dziwi. Czytaj\u0105c o innych krajach przed wyjazdem warto mie\u0107 si\u0119 na baczno\u015bci i nie popada\u0107 w stereotypy. Nie ka\u017cdy Gruzin pije wino dzbanami. Nie ka\u017cde wietnamskie dziecko jest biedne. Nie ka\u017cdy Balijczyk zakocha si\u0119 w blondynce.<\/strong><\/p>\n

Na podstawie naszego zachowania mieszka\u0144cy wyrobi\u0105 sobie zdanie o wszystkich, kt\u00f3rych reprezentujemy. Poczujmy si\u0119 jak ambasadorowie w\u0142asnej kultury i zostawmy po sobie dobre wspomnienia, a nie tylko anegdoty o szoku kulturowym. Tury\u015bcie zawsze pozwala si\u0119 na wi\u0119cej. Nie powinni\u015bmy nau\u017cywa\u0107 tego przywileju. Szacunek okazany innej kulturze jest warunkiem tego, by jej przedstawiciele dopu\u015bcili nas bli\u017cej siebie. By\u015bmy poznali, a nie tylko zauwa\u017cyli.<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"excerpt":{"rendered":"

Hinduska recepcjonistka sk\u0142ada d\u0142onie jak do modlitwy na wysoko\u015bci piersi \u00a0i u\u015bmiecha si\u0119 szeroko. Taj patrzy ze z\u0142o\u015bci\u0105, gdy potarmosili\u015bmy przyjacielskim gestem czupryn\u0119 jego kilkuletniego dziecka. W Bhutanie mnich potr\u0105cony przypadkiem przez kobiet\u0119 wygl\u0105da na mocno zaskoczonego. B\u0119dzie musia\u0142 przej\u015b\u0107 rytualne oczyszczenie, ale my jeste\u015bmy w danym miejscu tylko chwil\u0119, nie zdaj\u0105c sobie sprawy z […]<\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"author":9,"featured_media":1424,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[522,7],"tags":[33,84,192,129,29,92,83],"class_list":["post-1418","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-jak-sie-przygotowac","category-porady","tag-biuro-podrozy","tag-blog","tag-blog-podrozniczy","tag-inspiracje-podroznicze","tag-podroze","tag-podroze-szyte-na-miare","tag-porady"],"yoast_head":"\nSzok kulturowy - jak si\u0119 przygotowa\u0107 - Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Szok kulturowy - jak si\u0119 przygotowa\u0107 - Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Hinduska recepcjonistka sk\u0142ada d\u0142onie jak do modlitwy na wysoko\u015bci piersi \u00a0i u\u015bmiecha si\u0119 szeroko. Taj patrzy ze z\u0142o\u015bci\u0105, gdy potarmosili\u015bmy przyjacielskim gestem czupryn\u0119 jego kilkuletniego dziecka. W Bhutanie mnich potr\u0105cony przypadkiem przez kobiet\u0119 wygl\u0105da na mocno zaskoczonego. B\u0119dzie musia\u0142 przej\u015b\u0107 rytualne oczyszczenie, ale my jeste\u015bmy w danym miejscu tylko chwil\u0119, nie zdaj\u0105c sobie sprawy z […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2017-09-13T10:53:55+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2023-04-25T10:42:58+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2017\/09\/Szok-Kulturowy_Banner-2.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1920\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"730\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Zosia Ozaist\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Zosia Ozaist\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"13 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy\/\"},\"author\":{\"name\":\"Zosia Ozaist\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/84dcbef20afb8b9cc073dd3f01dbe7a2\"},\"headline\":\"Szok kulturowy – jak si\u0119 przygotowa\u0107\",\"datePublished\":\"2017-09-13T10:53:55+00:00\",\"dateModified\":\"2023-04-25T10:42:58+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy\/\"},\"wordCount\":2562,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2017\/09\/Szok-Kulturowy_Banner-2.jpg\",\"keywords\":[\"biuro podr\u00f3\u017cy\",\"blog\",\"blog podr\u00f3\u017cniczy\",\"inspiracje podr\u00f3\u017cnicze\",\"podr\u00f3\u017ce\",\"podr\u00f3\u017ce szyte na miar\u0119\",\"porady\"],\"articleSection\":[\"Jak si\u0119 przygotowa\u0107\",\"Porady\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy\/\",\"url\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy\/\",\"name\":\"Szok kulturowy - jak si\u0119 przygotowa\u0107 - Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2017\/09\/Szok-Kulturowy_Banner-2.jpg\",\"datePublished\":\"2017-09-13T10:53:55+00:00\",\"dateModified\":\"2023-04-25T10:42:58+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/84dcbef20afb8b9cc073dd3f01dbe7a2\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2017\/09\/Szok-Kulturowy_Banner-2.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2017\/09\/Szok-Kulturowy_Banner-2.jpg\",\"width\":1920,\"height\":730},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Szok kulturowy – jak si\u0119 przygotowa\u0107\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#website\",\"url\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\",\"name\":\"Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/84dcbef20afb8b9cc073dd3f01dbe7a2\",\"name\":\"Zosia Ozaist\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/575bfa97e89a1890d2b341fd4ced391c?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/575bfa97e89a1890d2b341fd4ced391c?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Zosia Ozaist\"},\"description\":\"Jestem pasjonatk\u0105, kiedy co\u015b mnie zaciekawi zrobi\u0119 wiele, by pozna\u0107 to dog\u0142\u0119bnie. Pracowa\u0142am jako przewodniczka po Krakowie i pilotka wycieczek, ale moje zainteresowania si\u0119gaj\u0105 znacznie dalej ni\u017c najbli\u017csza okolica. Zwiedzi\u0142am Europ\u0119 od Lofot\u00f3w po Agrigento i od po\u0142udniowej Hiszpanii po Petersburg. Najbardziej fascynuj\u0105 mnie niewielkie miejscowo\u015bci poza szlakiem turystycznym, w kt\u00f3rych mo\u017cna znale\u017a\u0107 zapomniany zabytek czy zak\u0105tek. Kiedy\u015b przygotuj\u0119 i poprowadz\u0119 wycieczk\u0119 po mojej ulubionej Japonii, \u015bladem literatury, tajemnic i magii. Za Baden-Powellem mog\u0119 powt\u00f3rzy\u0107 dewiz\u0119: \u201e\u017bycie bez przyg\u00f3d by\u0142oby strasznie g\u0142upie\u201d.\",\"url\":\"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/author\/zosia\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Szok kulturowy - jak si\u0119 przygotowa\u0107 - Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Szok kulturowy - jak si\u0119 przygotowa\u0107 - Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape","og_description":"Hinduska recepcjonistka sk\u0142ada d\u0142onie jak do modlitwy na wysoko\u015bci piersi \u00a0i u\u015bmiecha si\u0119 szeroko. Taj patrzy ze z\u0142o\u015bci\u0105, gdy potarmosili\u015bmy przyjacielskim gestem czupryn\u0119 jego kilkuletniego dziecka. W Bhutanie mnich potr\u0105cony przypadkiem przez kobiet\u0119 wygl\u0105da na mocno zaskoczonego. B\u0119dzie musia\u0142 przej\u015b\u0107 rytualne oczyszczenie, ale my jeste\u015bmy w danym miejscu tylko chwil\u0119, nie zdaj\u0105c sobie sprawy z […]","og_url":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy\/","og_site_name":"Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape","article_published_time":"2017-09-13T10:53:55+00:00","article_modified_time":"2023-04-25T10:42:58+00:00","og_image":[{"width":1920,"height":730,"url":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2017\/09\/Szok-Kulturowy_Banner-2.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Zosia Ozaist","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Zosia Ozaist","Est. reading time":"13 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy\/"},"author":{"name":"Zosia Ozaist","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/84dcbef20afb8b9cc073dd3f01dbe7a2"},"headline":"Szok kulturowy – jak si\u0119 przygotowa\u0107","datePublished":"2017-09-13T10:53:55+00:00","dateModified":"2023-04-25T10:42:58+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy\/"},"wordCount":2562,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2017\/09\/Szok-Kulturowy_Banner-2.jpg","keywords":["biuro podr\u00f3\u017cy","blog","blog podr\u00f3\u017cniczy","inspiracje podr\u00f3\u017cnicze","podr\u00f3\u017ce","podr\u00f3\u017ce szyte na miar\u0119","porady"],"articleSection":["Jak si\u0119 przygotowa\u0107","Porady"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/planetescape.pl\/blog\/szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy\/","url":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy\/","name":"Szok kulturowy - jak si\u0119 przygotowa\u0107 - Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape","isPartOf":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2017\/09\/Szok-Kulturowy_Banner-2.jpg","datePublished":"2017-09-13T10:53:55+00:00","dateModified":"2023-04-25T10:42:58+00:00","author":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/84dcbef20afb8b9cc073dd3f01dbe7a2"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/planetescape.pl\/blog\/szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy\/#primaryimage","url":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2017\/09\/Szok-Kulturowy_Banner-2.jpg","contentUrl":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/\/app\/uploads\/2017\/09\/Szok-Kulturowy_Banner-2.jpg","width":1920,"height":730},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/szok-kulturowy-czyli-jak-sie-przygotowac-do-podrozy\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Szok kulturowy – jak si\u0119 przygotowa\u0107"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#website","url":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/","name":"Blog Podr\u00f3\u017cniczy Planet Escape","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/84dcbef20afb8b9cc073dd3f01dbe7a2","name":"Zosia Ozaist","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/575bfa97e89a1890d2b341fd4ced391c?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/575bfa97e89a1890d2b341fd4ced391c?s=96&d=mm&r=g","caption":"Zosia Ozaist"},"description":"Jestem pasjonatk\u0105, kiedy co\u015b mnie zaciekawi zrobi\u0119 wiele, by pozna\u0107 to dog\u0142\u0119bnie. Pracowa\u0142am jako przewodniczka po Krakowie i pilotka wycieczek, ale moje zainteresowania si\u0119gaj\u0105 znacznie dalej ni\u017c najbli\u017csza okolica. Zwiedzi\u0142am Europ\u0119 od Lofot\u00f3w po Agrigento i od po\u0142udniowej Hiszpanii po Petersburg. Najbardziej fascynuj\u0105 mnie niewielkie miejscowo\u015bci poza szlakiem turystycznym, w kt\u00f3rych mo\u017cna znale\u017a\u0107 zapomniany zabytek czy zak\u0105tek. Kiedy\u015b przygotuj\u0119 i poprowadz\u0119 wycieczk\u0119 po mojej ulubionej Japonii, \u015bladem literatury, tajemnic i magii. Za Baden-Powellem mog\u0119 powt\u00f3rzy\u0107 dewiz\u0119: \u201e\u017bycie bez przyg\u00f3d by\u0142oby strasznie g\u0142upie\u201d.","url":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/author\/zosia\/"}]}},"gt_translate_keys":[{"key":"link","format":"url"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1418","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1418"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1418\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2658,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1418\/revisions\/2658"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1424"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1418"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1418"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/planetescape.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1418"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}